50 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
के लोका युध्यमानानां शूराणाम् अनिवर्तिनाम्
भवन्ति निधनं प्राप्य तन्मे ब्रूहि पितामह
yudhiṣṭhira uvāca
ke lokā yudhyamānānāṃ śūrāṇām anivartinām
bhavanti nidhanaṃ prāpya tanme brūhi pitāmaha
- 2
भीष्म उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम्
अम्बरीषस्य संवादम् इन्द्रस्य च युधिष्ठिर
bhīṣma uvāca
atrāpyudāharantīmam itihāsaṃ purātanam
ambarīṣasya saṃvādam indrasya ca yudhiṣṭhira
- 3
अम्बरीषो हि नाभागः स्वर्गं गत्वा सुदुर्लभम्
ददर्श सुरलोकस्थं शक्रेण सचिवं सह
ambarīṣo hi nābhāgaḥ svargaṃ gatvā sudurlabham
dadarśa suralokasthaṃ śakreṇa sacivaṃ saha
- 4
सर्वतेजोमयं दिव्यं विमानवरम् आस्थितम्
उपर्युपरि गच्छन्तं स्वं वै सेनापतिं प्रभुम्
sarvatejomayaṃ divyaṃ vimānavaram āsthitam
uparyupari gacchantaṃ svaṃ vai senāpatiṃ prabhum
- 5
स दृष्ट्वोपरि गच्छन्तं सेनापतिम् उदारधीः
ऋद्धिं दृष्ट्वा सुदेवस्य विस्मितः प्राह वासवम्
sa dṛṣṭvopari gacchantaṃ senāpatim udāradhīḥ
ṛddhiṃ dṛṣṭvā sudevasya vismitaḥ prāha vāsavam
- 6
सागरान्तां महीं कृत्स्नाम् अनुशिष्य यथाविधि
चातुर्वर्ण्ये यथाशास्त्रं प्रवृत्तो धर्मकाम्यया
sāgarāntāṃ mahīṃ kṛtsnām anuśiṣya yathāvidhi
cāturvarṇye yathāśāstraṃ pravṛtto dharmakāmyayā
- 7
ब्रह्मचर्येण घोरेण आचार्यकुलसेवया
वेदान् अधीत्य धर्मेण राजशास्त्रं च केवलम्
brahmacaryeṇa ghoreṇa ācāryakulasevayā
vedān adhītya dharmeṇa rājaśāstraṃ ca kevalam
- 8
अतिथीन् अन्नपानेन पितॄंश्च स्वधया तथा
ऋषीन्स्वाध्यायदीक्षाभिर्देवान्यज्ञैर् अनुत्तमैः
atithīn annapānena pitṝṃśca svadhayā tathā
ṛṣīnsvādhyāyadīkṣābhirdevānyajñair anuttamaiḥ
- 9
क्षत्रधर्मे स्थितो भूत्वा यथाशास्त्रं यथाविधि
उदीक्षमाणः पृतनां जयामि युधि वासव
kṣatradharme sthito bhūtvā yathāśāstraṃ yathāvidhi
udīkṣamāṇaḥ pṛtanāṃ jayāmi yudhi vāsava
- 10
देवराज सुदेवो ऽयं मम सेनापतिः पुरा
आसीद्योधः प्रशान्तात्मा सो ऽयं कस्माद् अतीव माम्
devarāja sudevo 'yaṃ mama senāpatiḥ purā
āsīdyodhaḥ praśāntātmā so 'yaṃ kasmād atīva mām
- 11
नानेन क्रतुभिर्मुख्यैर् इष्टं नैव द्विजातयः
तर्पिता विधिवच्छक्र सो ऽयं कस्माद् अतीव माम्
nānena kratubhirmukhyair iṣṭaṃ naiva dvijātayaḥ
tarpitā vidhivacchakra so 'yaṃ kasmād atīva mām
- 12
इन्द्र उवाच
एतस्य विततस्तात सुदेवस्य बभूव ह
संग्रामयज्ञः सुमहान्यश्चान्यो युध्यते नरः
indra uvāca
etasya vitatastāta sudevasya babhūva ha
saṃgrāmayajñaḥ sumahānyaścānyo yudhyate naraḥ
- 13
संनद्धो दीक्षितः सर्वो योधः प्राप्य चमूमुखम्
युद्धयज्ञाधिकारस्थो भवतीति विनिश्चयः
saṃnaddho dīkṣitaḥ sarvo yodhaḥ prāpya camūmukham
yuddhayajñādhikārastho bhavatīti viniścayaḥ
- 14
अम्बरीष उवाच
कानि यज्ञे हवींष्यत्र किम् आज्यं का च दक्षिणा
ऋत्विजश्चात्र के प्रोक्तास्तन्मे ब्रूहि शतक्रतो
ambarīṣa uvāca
kāni yajñe havīṃṣyatra kim ājyaṃ kā ca dakṣiṇā
ṛtvijaścātra ke proktāstanme brūhi śatakrato
- 15
इन्द्र उवाच
ऋत्विजः कुञ्जरास्तत्र वाजिनो ऽध्वर्यवस्तथा
हवींषि परमांसानि रुधिरं त्वाज्यम् एव च
indra uvāca
ṛtvijaḥ kuñjarāstatra vājino 'dhvaryavastathā
havīṃṣi paramāṃsāni rudhiraṃ tvājyam eva ca
- 16
सृगालगृध्रकाकोलाः सदस्यास्तत्र सत्रिणः
आज्यशेषं पिबन्त्येते हविः प्राश्नन्ति चाध्वरे
sṛgālagṛdhrakākolāḥ sadasyāstatra satriṇaḥ
ājyaśeṣaṃ pibantyete haviḥ prāśnanti cādhvare
- 17
प्रासतोमरसंघाताः खड्गशक्तिपरश्वधाः
ज्वलन्तो निशिताः पीताः स्रुचस्तस्याथ सत्रिणः
prāsatomarasaṃghātāḥ khaḍgaśaktiparaśvadhāḥ
jvalanto niśitāḥ pītāḥ srucastasyātha satriṇaḥ
- 18
चापवेगायतस्तीक्ष्णः परकायावदारणः
ऋजुः सुनिशितः पीतः सायको ऽस्य स्रुवो महान्
cāpavegāyatastīkṣṇaḥ parakāyāvadāraṇaḥ
ṛjuḥ suniśitaḥ pītaḥ sāyako 'sya sruvo mahān
- 19
द्वीपिचर्मावनद्धश्च नागदन्तकृतत्सरुः
हस्तिहस्तगतः खड्गः स्फ्यो भवेत्तस्य संयुगे
dvīpicarmāvanaddhaśca nāgadantakṛtatsaruḥ
hastihastagataḥ khaḍgaḥ sphyo bhavettasya saṃyuge
- 20
ज्वलितैर्निशितैः पीतैः प्रासशक्तिपरश्वधैः
शैक्यायसमयैस्तीक्ष्णैर् अभिघातो भवेद्वसु
jvalitairniśitaiḥ pītaiḥ prāsaśaktiparaśvadhaiḥ
śaikyāyasamayaistīkṣṇair abhighāto bhavedvasu
- 21
आवेगाद्यत्तु रुधिरं संग्रामे स्यन्दते भुवि
सास्य पूर्णाहुतिर्होत्रे समृद्धा सर्वकामधुक्
āvegādyattu rudhiraṃ saṃgrāme syandate bhuvi
sāsya pūrṇāhutirhotre samṛddhā sarvakāmadhuk
- 22
छिन्द्धि भिन्द्धीति यस्यैतच्छ्रूयते वाहिनीमुखे
सामानि सामगास्तस्य गायन्ति यमसादने
chinddhi bhinddhīti yasyaitacchrūyate vāhinīmukhe
sāmāni sāmagāstasya gāyanti yamasādane
- 23
हविर्धानं तु तस्याहुः परेषां वाहिनीमुखम्
कुञ्जराणां हयानां च वर्मिणां च समुच्चयः
अग्निः श्येनचितो नाम तस्य यज्ञे विधीयते
havirdhānaṃ tu tasyāhuḥ pareṣāṃ vāhinīmukham
kuñjarāṇāṃ hayānāṃ ca varmiṇāṃ ca samuccayaḥ
agniḥ śyenacito nāma tasya yajñe vidhīyate
- 24
उत्तिष्ठति कबन्धो ऽत्र सहस्रे निहते तु यः
स यूपस्तस्य शूरस्य खादिरो ऽष्टाश्रिर् उच्यते
uttiṣṭhati kabandho 'tra sahasre nihate tu yaḥ
sa yūpastasya śūrasya khādiro 'ṣṭāśrir ucyate
- 25
इडोपहूतं क्रोशन्ति कुञ्जरा अङ्कुशेरिताः
व्याघुष्टतलनादेन वषट्कारेण पार्थिव
उद्गाता तत्र संग्रामे त्रिसामा दुन्दुभिः स्मृतः
iḍopahūtaṃ krośanti kuñjarā aṅkuśeritāḥ
vyāghuṣṭatalanādena vaṣaṭkāreṇa pārthiva
udgātā tatra saṃgrāme trisāmā dundubhiḥ smṛtaḥ
- 26
ब्रह्मस्वे ह्रियमाणे यः प्रियां युद्धे तनुं त्यजेत्
आत्मानं यूपम् उच्छ्रित्य स यज्ञो ऽनन्तदक्षिणः
brahmasve hriyamāṇe yaḥ priyāṃ yuddhe tanuṃ tyajet
ātmānaṃ yūpam ucchritya sa yajño 'nantadakṣiṇaḥ
- 27
भर्तुर् अर्थे तु यः शूरो विक्रमेद्वाहिनीमुखे
भयान्न च निवर्तेत तस्य लोका यथा मम
bhartur arthe tu yaḥ śūro vikramedvāhinīmukhe
bhayānna ca nivarteta tasya lokā yathā mama
- 28
नीलचन्द्राकृतैः खड्गैर्बाहुभिः परिघोपमैः
यस्य वेदिर् उपस्तीर्णा तस्य लोका यथा मम
nīlacandrākṛtaiḥ khaḍgairbāhubhiḥ parighopamaiḥ
yasya vedir upastīrṇā tasya lokā yathā mama
- 29
यस्तु नावेक्षते कंचित्सहायं विजये स्थितः
विगाह्य वाहिनीमध्यं तस्य लोका यथा मम
yastu nāvekṣate kaṃcitsahāyaṃ vijaye sthitaḥ
vigāhya vāhinīmadhyaṃ tasya lokā yathā mama
- 30
यस्य तोमरसंघाटा भेरीमण्डूककच्छपा
वीरास्थिशर्करा दुर्गा मांसशोणितकर्दमा
yasya tomarasaṃghāṭā bherīmaṇḍūkakacchapā
vīrāsthiśarkarā durgā māṃsaśoṇitakardamā

