49 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
प्रवेशने तु पार्थानां जनस्य पुरवासिनः
दिदृक्षूणां सहस्राणि समाजग्मुर्बहून्यथ
vaiśaṃpāyana uvāca
praveśane tu pārthānāṃ janasya puravāsinaḥ
didṛkṣūṇāṃ sahasrāṇi samājagmurbahūnyatha
- 2
स राजमार्गः शुशुभे समलंकृतचत्वरः
यथा चन्द्रोदये राजन्वर्धमानो महोदधिः
sa rājamārgaḥ śuśubhe samalaṃkṛtacatvaraḥ
yathā candrodaye rājanvardhamāno mahodadhiḥ
- 3
गृहाणि राजमार्गे तु रत्नवन्ति बृहन्ति च
प्राकम्पन्तेव भारेण स्त्रीणां पूर्णानि भारत
gṛhāṇi rājamārge tu ratnavanti bṛhanti ca
prākampanteva bhāreṇa strīṇāṃ pūrṇāni bhārata
- 4
ताः शनैर् इव सव्रीडं प्रशशंसुर्युधिष्ठिरम्
भीमसेनार्जुनौ चैव माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ
tāḥ śanair iva savrīḍaṃ praśaśaṃsuryudhiṣṭhiram
bhīmasenārjunau caiva mādrīputrau ca pāṇḍavau
- 5
धन्या त्वम् असि पाञ्चालि या त्वं पुरुषसत्तमान्
उपतिष्ठसि कल्याणि महर्षीन् इव गौतमी
dhanyā tvam asi pāñcāli yā tvaṃ puruṣasattamān
upatiṣṭhasi kalyāṇi maharṣīn iva gautamī
- 6
तव कर्माण्यमोघानि व्रतचर्या च भामिनि
इति कृष्णां महाराज प्रशशंसुस्तदा स्त्रियः
tava karmāṇyamoghāni vratacaryā ca bhāmini
iti kṛṣṇāṃ mahārāja praśaśaṃsustadā striyaḥ
- 7
प्रशंसावचनैस्तासां मिथःशब्दैश्च भारत
प्रीतिजैश्च तदा शब्दैः पुरम् आसीत्समाकुलम्
praśaṃsāvacanaistāsāṃ mithaḥśabdaiśca bhārata
prītijaiśca tadā śabdaiḥ puram āsītsamākulam
- 8
तम् अतीत्य यथायुक्तं राजमार्गं युधिष्ठिरः
अलंकृतं शोभमानम् उपायाद्राजवेश्म ह
tam atītya yathāyuktaṃ rājamārgaṃ yudhiṣṭhiraḥ
alaṃkṛtaṃ śobhamānam upāyādrājaveśma ha
- 9
ततः प्रकृतयः सर्वाः पौरजानपदास्तथा
ऊचुः कथाः कर्णसुखाः समुपेत्य ततस्ततः
tataḥ prakṛtayaḥ sarvāḥ paurajānapadāstathā
ūcuḥ kathāḥ karṇasukhāḥ samupetya tatastataḥ
- 10
दिष्ट्या जयसि राजेन्द्र शत्रूञ्शत्रुनिसूदन
दिष्ट्या राज्यं पुनः प्राप्तं धर्मेण च बलेन च
diṣṭyā jayasi rājendra śatrūñśatrunisūdana
diṣṭyā rājyaṃ punaḥ prāptaṃ dharmeṇa ca balena ca
- 11
भव नस्त्वं महाराज राजेह शरदां शतम्
प्रजाः पालय धर्मेण यथेन्द्रस्त्रिदिवं नृप
bhava nastvaṃ mahārāja rājeha śaradāṃ śatam
prajāḥ pālaya dharmeṇa yathendrastridivaṃ nṛpa
- 12
एवं राजकुलद्वारि मङ्गलैर् अभिपूजितः
आशीर्वादान्द्विजैर् उक्तान्प्रतिगृह्य समन्ततः
evaṃ rājakuladvāri maṅgalair abhipūjitaḥ
āśīrvādāndvijair uktānpratigṛhya samantataḥ
- 13
प्रविश्य भवनं राजा देवराजगृहोपमम्
श्रुत्वा विजयसंयुक्तं रथात्पश्चाद् अवातरत्
praviśya bhavanaṃ rājā devarājagṛhopamam
śrutvā vijayasaṃyuktaṃ rathātpaścād avātarat
- 14
प्रविश्याभ्यन्तरं श्रीमान्दैवतान्यभिगम्य च
पूजयामास रत्नैश्च गन्धैर्माल्यैश्च सर्वशः
praviśyābhyantaraṃ śrīmāndaivatānyabhigamya ca
pūjayāmāsa ratnaiśca gandhairmālyaiśca sarvaśaḥ
- 15
निश्चक्राम ततः श्रीमान्पुनर् एव महायशाः
ददर्श ब्राह्मणांश्चैव सो ऽभिरूपान् उपस्थितान्
niścakrāma tataḥ śrīmānpunar eva mahāyaśāḥ
dadarśa brāhmaṇāṃścaiva so 'bhirūpān upasthitān
- 16
स संवृतस्तदा विप्रैर् आशीर्वादविवक्षुभिः
शुशुभे विमलश्चन्द्रस्तारागणवृतो यथा
sa saṃvṛtastadā viprair āśīrvādavivakṣubhiḥ
śuśubhe vimalaścandrastārāgaṇavṛto yathā
- 17
तान्स संपूजयामास कौन्तेयो विधिवद्द्विजान्
धौम्यं गुरुं पुरस्कृत्य ज्येष्ठं पितरम् एव च
tānsa saṃpūjayāmāsa kaunteyo vidhivaddvijān
dhaumyaṃ guruṃ puraskṛtya jyeṣṭhaṃ pitaram eva ca
- 18
सुमनोमोदकै रत्नैर्हिरण्येन च भूरिणा
गोभिर्वस्त्रैश्च राजेन्द्र विविधैश्च किमिच्छकैः
sumanomodakai ratnairhiraṇyena ca bhūriṇā
gobhirvastraiśca rājendra vividhaiśca kimicchakaiḥ
- 19
ततः पुण्याहघोषो ऽभूद्दिवं स्तब्ध्वेव भारत
सुहृदां हर्षजननः पुण्यः श्रुतिसुखावहः
tataḥ puṇyāhaghoṣo 'bhūddivaṃ stabdhveva bhārata
suhṛdāṃ harṣajananaḥ puṇyaḥ śrutisukhāvahaḥ
- 20
हंसवन्नेदुषां राजन्द्विजानां तत्र भारती
शुश्रुवे वेदविदुषां पुष्कलार्थपदाक्षरा
haṃsavanneduṣāṃ rājandvijānāṃ tatra bhāratī
śuśruve vedaviduṣāṃ puṣkalārthapadākṣarā
- 21
ततो दुन्दुभिनिर्घोषः शङ्खानां च मनोरमः
जयं प्रवदतां तत्र स्वनः प्रादुरभून्नृप
tato dundubhinirghoṣaḥ śaṅkhānāṃ ca manoramaḥ
jayaṃ pravadatāṃ tatra svanaḥ prādurabhūnnṛpa
- 22
निःशब्दे च स्थिते तत्र ततो विप्रजने पुनः
राजानं ब्राह्मणच्छद्मा चार्वाको राक्षसो ऽब्रवीत्
niḥśabde ca sthite tatra tato viprajane punaḥ
rājānaṃ brāhmaṇacchadmā cārvāko rākṣaso 'bravīt
- 23
तत्र दुर्योधनसखा भिक्षुरूपेण संवृतः
सांख्यः शिखी त्रिदण्डी च धृष्टो विगतसाध्वसः
tatra duryodhanasakhā bhikṣurūpeṇa saṃvṛtaḥ
sāṃkhyaḥ śikhī tridaṇḍī ca dhṛṣṭo vigatasādhvasaḥ
- 24
वृतः सर्वैस्तदा विप्रैर् आशीर्वादविवक्षुभिः
परं सहस्रै राजेन्द्र तपोनियमसंस्थितैः
vṛtaḥ sarvaistadā viprair āśīrvādavivakṣubhiḥ
paraṃ sahasrai rājendra taponiyamasaṃsthitaiḥ
- 25
स दुष्टः पापम् आशंसन्पाण्डवानां महात्मनाम्
अनामन्त्र्यैव तान्विप्रांस्तम् उवाच महीपतिम्
sa duṣṭaḥ pāpam āśaṃsanpāṇḍavānāṃ mahātmanām
anāmantryaiva tānviprāṃstam uvāca mahīpatim
- 26
इमे प्राहुर्द्विजाः सर्वे समारोप्य वचो मयि
धिग्भवन्तं कुनृपतिं ज्ञातिघातिनम् अस्तु वै
ime prāhurdvijāḥ sarve samāropya vaco mayi
dhigbhavantaṃ kunṛpatiṃ jñātighātinam astu vai
- 27
किं ते राज्येन कौन्तेय कृत्वेमं ज्ञातिसंक्षयम्
घातयित्वा गुरूंश्चैव मृतं श्रेयो न जीवितम्
kiṃ te rājyena kaunteya kṛtvemaṃ jñātisaṃkṣayam
ghātayitvā gurūṃścaiva mṛtaṃ śreyo na jīvitam
- 28
इति ते वै द्विजाः श्रुत्वा तस्य घोरस्य रक्षसः
विव्यथुश्चुक्रुशुश्चैव तस्य वाक्यप्रधर्षिताः
iti te vai dvijāḥ śrutvā tasya ghorasya rakṣasaḥ
vivyathuścukruśuścaiva tasya vākyapradharṣitāḥ
- 29
ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे स च राजा युधिष्ठिरः
व्रीडिताः परमोद्विग्नास्तूष्णीम् आसन्विशां पते
tataste brāhmaṇāḥ sarve sa ca rājā yudhiṣṭhiraḥ
vrīḍitāḥ paramodvignāstūṣṇīm āsanviśāṃ pate
- 30
युधिष्ठिर उवाच
प्रसीदन्तु भवन्तो मे प्रणतस्याभियाचतः
प्रत्यापन्नं व्यसनिनं न मां धिक्कर्तुम् अर्हथ
yudhiṣṭhira uvāca
prasīdantu bhavanto me praṇatasyābhiyācataḥ
pratyāpannaṃ vyasaninaṃ na māṃ dhikkartum arhatha

