44 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
कृतोदकास्ते सुहृदां सर्वेषां पाण्डुनन्दनाः
विदुरो धृतराष्ट्रश्च सर्वाश्च भरतस्त्रियः
vaiśaṃpāyana uvāca
kṛtodakāste suhṛdāṃ sarveṣāṃ pāṇḍunandanāḥ
viduro dhṛtarāṣṭraśca sarvāśca bharatastriyaḥ
- 2
तत्र ते सुमहात्मानो न्यवसन्कुरुनन्दनाः
शौचं निवर्तयिष्यन्तो मासम् एकं बहिः पुरात्
tatra te sumahātmāno nyavasankurunandanāḥ
śaucaṃ nivartayiṣyanto māsam ekaṃ bahiḥ purāt
- 3
कृतोदकं तु राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम्
अभिजग्मुर्महात्मानः सिद्धा ब्रह्मर्षिसत्तमाः
kṛtodakaṃ tu rājānaṃ dharmātmānaṃ yudhiṣṭhiram
abhijagmurmahātmānaḥ siddhā brahmarṣisattamāḥ
- 4
द्वैपायनो नारदश्च देवलश्च महान् ऋषिः
देवस्थानश्च कण्वश्च तेषां शिष्याश्च सत्तमाः
dvaipāyano nāradaśca devalaśca mahān ṛṣiḥ
devasthānaśca kaṇvaśca teṣāṃ śiṣyāśca sattamāḥ
- 5
अन्ये च वेदविद्वांसः कृतप्रज्ञा द्विजातयः
गृहस्थाः स्नातकाः सर्वे ददृशुः कुरुसत्तमम्
anye ca vedavidvāṃsaḥ kṛtaprajñā dvijātayaḥ
gṛhasthāḥ snātakāḥ sarve dadṛśuḥ kurusattamam
- 6
अभिगम्य महात्मानः पूजिताश्च यथाविधि
आसनेषु महार्हेषु विविशुस्ते महर्षयः
abhigamya mahātmānaḥ pūjitāśca yathāvidhi
āsaneṣu mahārheṣu viviśuste maharṣayaḥ
- 7
प्रतिगृह्य ततः पूजां तत्कालसदृशीं तदा
पर्युपासन्यथान्यायं परिवार्य युधिष्ठिरम्
pratigṛhya tataḥ pūjāṃ tatkālasadṛśīṃ tadā
paryupāsanyathānyāyaṃ parivārya yudhiṣṭhiram
- 8
पुण्ये भागीरथीतीरे शोकव्याकुलचेतसम्
आश्वासयन्तो राजानं विप्राः शतसहस्रशः
puṇye bhāgīrathītīre śokavyākulacetasam
āśvāsayanto rājānaṃ viprāḥ śatasahasraśaḥ
- 9
नारदस्त्वब्रवीत्काले धर्मात्मानं युधिष्ठिरम्
विचार्य मुनिभिः सार्धं तत्कालसदृशं वचः
nāradastvabravītkāle dharmātmānaṃ yudhiṣṭhiram
vicārya munibhiḥ sārdhaṃ tatkālasadṛśaṃ vacaḥ
- 10
भवतो बाहुवीर्येण प्रसादान्माधवस्य च
जितेयम् अवनिः कृत्स्ना धर्मेण च युधिष्ठिर
bhavato bāhuvīryeṇa prasādānmādhavasya ca
jiteyam avaniḥ kṛtsnā dharmeṇa ca yudhiṣṭhira
- 11
दिष्ट्या मुक्ताः स्थ संग्रामाद् अस्माल्लोकभयंकरात्
क्षत्रधर्मरतश्चापि कच्चिन्मोदसि पाण्डव
diṣṭyā muktāḥ stha saṃgrāmād asmāllokabhayaṃkarāt
kṣatradharmarataścāpi kaccinmodasi pāṇḍava
- 12
कच्चिच्च निहतामित्रः प्रीणासि सुहृदो नृप
कच्चिच्छ्रियम् इमां प्राप्य न त्वां शोकः प्रबाधते
kaccicca nihatāmitraḥ prīṇāsi suhṛdo nṛpa
kaccicchriyam imāṃ prāpya na tvāṃ śokaḥ prabādhate
- 13
युधिष्ठिर उवाच
विजितेयं मही कृत्स्ना कृष्णबाहुबलाश्रयात्
ब्राह्मणानां प्रसादेन भीमार्जुनबलेन च
yudhiṣṭhira uvāca
vijiteyaṃ mahī kṛtsnā kṛṣṇabāhubalāśrayāt
brāhmaṇānāṃ prasādena bhīmārjunabalena ca
- 14
इदं तु मे महद्दुःखं वर्तते हृदि नित्यदा
कृत्वा ज्ञातिक्षयम् इमं महान्तं लोभकारितम्
idaṃ tu me mahadduḥkhaṃ vartate hṛdi nityadā
kṛtvā jñātikṣayam imaṃ mahāntaṃ lobhakāritam
- 15
सौभद्रं द्रौपदेयांश्च घातयित्वा प्रियान्सुतान्
जयो ऽयम् अजयाकारो भगवन्प्रतिभाति मे
saubhadraṃ draupadeyāṃśca ghātayitvā priyānsutān
jayo 'yam ajayākāro bhagavanpratibhāti me
- 16
किं नु वक्ष्यति वार्ष्णेयी वधूर्मे मधुसूदनम्
द्वारकावासिनी कृष्णम् इतः प्रतिगतं हरिम्
kiṃ nu vakṣyati vārṣṇeyī vadhūrme madhusūdanam
dvārakāvāsinī kṛṣṇam itaḥ pratigataṃ harim
- 17
द्रौपदी हतपुत्रेयं कृपणा हतबान्धवा
अस्मत्प्रियहिते युक्ता भूयः पीडयतीव माम्
draupadī hataputreyaṃ kṛpaṇā hatabāndhavā
asmatpriyahite yuktā bhūyaḥ pīḍayatīva mām
- 18
इदम् अन्यच्च भगवन्यत्त्वां वक्ष्यामि नारद
मन्त्रसंवरणेनास्मि कुन्त्या दुःखेन योजितः
idam anyacca bhagavanyattvāṃ vakṣyāmi nārada
mantrasaṃvaraṇenāsmi kuntyā duḥkhena yojitaḥ
- 19
यो ऽसौ नागायुतबलो लोके ऽप्रतिरथो रणे
सिंहखेलगतिर्धीमान्घृणी दान्तो यतव्रतः
yo 'sau nāgāyutabalo loke 'pratiratho raṇe
siṃhakhelagatirdhīmānghṛṇī dānto yatavrataḥ
- 20
आश्रयो धार्तराष्ट्राणां मानी तीक्ष्णपराक्रमः
अमर्षी नित्यसंरम्भी क्षेप्तास्माकं रणे रणे
āśrayo dhārtarāṣṭrāṇāṃ mānī tīkṣṇaparākramaḥ
amarṣī nityasaṃrambhī kṣeptāsmākaṃ raṇe raṇe
- 21
शीघ्रास्त्रश्चित्रयोधी च कृती चाद्भुतविक्रमः
गूढोत्पन्नः सुतः कुन्त्या भ्रातास्माकं च सोदरः
śīghrāstraścitrayodhī ca kṛtī cādbhutavikramaḥ
gūḍhotpannaḥ sutaḥ kuntyā bhrātāsmākaṃ ca sodaraḥ
- 22
तोयकर्मणि यं कुन्ती कथयामास सूर्यजम्
पुत्रं सर्वगुणोपेतम् अवकीर्णं जले पुरा
toyakarmaṇi yaṃ kuntī kathayāmāsa sūryajam
putraṃ sarvaguṇopetam avakīrṇaṃ jale purā
- 23
यं सूतपुत्रं लोको ऽयं राधेयं चाप्यमन्यत
स ज्येष्ठपुत्रः कुन्त्या वै भ्रातास्माकं च मातृजः
yaṃ sūtaputraṃ loko 'yaṃ rādheyaṃ cāpyamanyata
sa jyeṣṭhaputraḥ kuntyā vai bhrātāsmākaṃ ca mātṛjaḥ
- 24
अजानता मया संख्ये राज्यलुब्धेन घातितः
तन्मे दहति गात्राणि तूलराशिम् इवानलः
ajānatā mayā saṃkhye rājyalubdhena ghātitaḥ
tanme dahati gātrāṇi tūlarāśim ivānalaḥ
- 25
न हि तं वेद पार्थो ऽपि भ्रातरं श्वेतवाहनः
नाहं न भीमो न यमौ स त्वस्मान्वेद सुव्रतः
na hi taṃ veda pārtho 'pi bhrātaraṃ śvetavāhanaḥ
nāhaṃ na bhīmo na yamau sa tvasmānveda suvrataḥ
- 26
गता किल पृथा तस्य सकाशम् इति नः श्रुतम्
अस्माकं शमकामा वै त्वं च पुत्रो ममेत्यथ
gatā kila pṛthā tasya sakāśam iti naḥ śrutam
asmākaṃ śamakāmā vai tvaṃ ca putro mametyatha
- 27
पृथाया न कृतः कामस्तेन चापि महात्मना
अतिपश्चाद् इदं मातर्यवोचद् इति नः श्रुतम्
pṛthāyā na kṛtaḥ kāmastena cāpi mahātmanā
atipaścād idaṃ mātaryavocad iti naḥ śrutam
- 28
न हि शक्ष्याम्यहं त्यक्तुं नृपं दुर्योधनं रणे
अनार्यं च नृशंसं च कृतघ्नं च हि मे भवेत्
na hi śakṣyāmyahaṃ tyaktuṃ nṛpaṃ duryodhanaṃ raṇe
anāryaṃ ca nṛśaṃsaṃ ca kṛtaghnaṃ ca hi me bhavet
- 29
युधिष्ठिरेण संधिं च यदि कुर्यां मते तव
भीतो रणे श्वेतवाहाद् इति मां मंस्यते जनः
yudhiṣṭhireṇa saṃdhiṃ ca yadi kuryāṃ mate tava
bhīto raṇe śvetavāhād iti māṃ maṃsyate janaḥ
- 30
सो ऽहं निर्जित्य समरे विजयं सहकेशवम्
संधास्ये धर्मपुत्रेण पश्चाद् इति च सो ऽब्रवीत्
so 'haṃ nirjitya samare vijayaṃ sahakeśavam
saṃdhāsye dharmaputreṇa paścād iti ca so 'bravīt

