127 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
कालमृत्युयमानां च ब्राह्मणस्य च सत्तम
विवादो व्याहृतः पूर्वं तद्भवान्वक्तुम् अर्हति
yudhiṣṭhira uvāca
kālamṛtyuyamānāṃ ca brāhmaṇasya ca sattama
vivādo vyāhṛtaḥ pūrvaṃ tadbhavānvaktum arhati
- 2
भीष्म उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम्
इक्ष्वाकोः सूर्यपुत्रस्य यद्वृत्तं ब्राह्मणस्य च
bhīṣma uvāca
atrāpyudāharantīmam itihāsaṃ purātanam
ikṣvākoḥ sūryaputrasya yadvṛttaṃ brāhmaṇasya ca
- 3
कालस्य मृत्योश्च तथा यद्वृत्तं तन्निबोध मे
यथा स तेषां संवादो यस्मिन्स्थाने ऽपि चाभवत्
kālasya mṛtyośca tathā yadvṛttaṃ tannibodha me
yathā sa teṣāṃ saṃvādo yasminsthāne 'pi cābhavat
- 4
ब्राह्मणो जापकः कश्चिद्धर्मवृत्तो महायशाः
षडङ्गविन्महाप्राज्ञः पैप्पलादिः स कौशिकः
brāhmaṇo jāpakaḥ kaściddharmavṛtto mahāyaśāḥ
ṣaḍaṅgavinmahāprājñaḥ paippalādiḥ sa kauśikaḥ
- 5
तस्यापरोक्षं विज्ञानं षडङ्गेषु तथैव च
वेदेषु चैव निष्णातो हिमवत्पादसंश्रयः
tasyāparokṣaṃ vijñānaṃ ṣaḍaṅgeṣu tathaiva ca
vedeṣu caiva niṣṇāto himavatpādasaṃśrayaḥ
- 6
सो ऽन्त्यं ब्राह्मं तपस्तेपे संहितां संयतो जपन्
तस्य वर्षसहस्रं तु नियमेन तथा गतम्
so 'ntyaṃ brāhmaṃ tapastepe saṃhitāṃ saṃyato japan
tasya varṣasahasraṃ tu niyamena tathā gatam
- 7
स देव्या दर्शितः साक्षात्प्रीतास्मीति तदा किल
जप्यम् आवर्तयंस्तूष्णीं न च तां किंचिद् अब्रवीत्
sa devyā darśitaḥ sākṣātprītāsmīti tadā kila
japyam āvartayaṃstūṣṇīṃ na ca tāṃ kiṃcid abravīt
- 8
तस्यानुकम्पया देवी प्रीता समभवत्तदा
वेदमाता ततस्तस्य तज्जप्यं समपूजयत्
tasyānukampayā devī prītā samabhavattadā
vedamātā tatastasya tajjapyaṃ samapūjayat
- 9
समाप्तजप्यस्तूत्थाय शिरसा पादयोस्तथा
पपात देव्या धर्मात्मा वचनं चेदम् अब्रवीत्
samāptajapyastūtthāya śirasā pādayostathā
papāta devyā dharmātmā vacanaṃ cedam abravīt
- 10
दिष्ट्या देवि प्रसन्ना त्वं दर्शनं चागता मम
यदि वापि प्रसन्नासि जप्ये मे रमतां मनः
diṣṭyā devi prasannā tvaṃ darśanaṃ cāgatā mama
yadi vāpi prasannāsi japye me ramatāṃ manaḥ
- 11
सावित्र्युवाच
किं प्रार्थयसि विप्रर्षे किं चेष्टं करवाणि ते
प्रब्रूहि जपतां श्रेष्ठ सर्वं तत्ते भविष्यति
sāvitryuvāca
kiṃ prārthayasi viprarṣe kiṃ ceṣṭaṃ karavāṇi te
prabrūhi japatāṃ śreṣṭha sarvaṃ tatte bhaviṣyati
- 12
भीष्म उवाच
इत्युक्तः स तदा देव्या विप्रः प्रोवाच धर्मवित्
जप्यं प्रति ममेच्छेयं वर्धत्विति पुनः पुनः
bhīṣma uvāca
ityuktaḥ sa tadā devyā vipraḥ provāca dharmavit
japyaṃ prati mameccheyaṃ vardhatviti punaḥ punaḥ
- 13
मनसश्च समाधिर्मे वर्धेताहर् अहः शुभे
तत्तथेति ततो देवी मधुरं प्रत्यभाषत
manasaśca samādhirme vardhetāhar ahaḥ śubhe
tattatheti tato devī madhuraṃ pratyabhāṣata
- 14
इदं चैवापरं प्राह देवी तत्प्रियकाम्यया
निरयं नैव यातासि यत्र याता द्विजर्षभाः
idaṃ caivāparaṃ prāha devī tatpriyakāmyayā
nirayaṃ naiva yātāsi yatra yātā dvijarṣabhāḥ
- 15
यास्यसि ब्रह्मणः स्थानम् अनिमित्तम् अनिन्दितम्
साधये भविता चैतद्यत्त्वयाहम् इहार्थिता
yāsyasi brahmaṇaḥ sthānam animittam aninditam
sādhaye bhavitā caitadyattvayāham ihārthitā
- 16
नियतो जप चैकाग्रो धर्मस्त्वां समुपैष्यति
भविता च विवादो ऽत्र तव तेषां च धर्मतः
niyato japa caikāgro dharmastvāṃ samupaiṣyati
bhavitā ca vivādo 'tra tava teṣāṃ ca dharmataḥ
- 17
एवम् उक्त्वा भगवती जगाम भवनं स्वकम्
ब्राह्मणो ऽपि जपन्न् आस्ते दिव्यं वर्षशतं तदा
evam uktvā bhagavatī jagāma bhavanaṃ svakam
brāhmaṇo 'pi japann āste divyaṃ varṣaśataṃ tadā
- 18
समाप्ते नियमे तस्मिन् अथ विप्रस्य धीमतः
साक्षात्प्रीतस्तदा धर्मो दर्शयामास तं द्विजम्
samāpte niyame tasmin atha viprasya dhīmataḥ
sākṣātprītastadā dharmo darśayāmāsa taṃ dvijam
- 19
धर्म उवाच
द्विजाते पश्य मां धर्मम् अहं त्वां द्रष्टुम् आगतः
जप्यस्य च फलं यत्ते सम्प्राप्तं तच्च मे शृणु
dharma uvāca
dvijāte paśya māṃ dharmam ahaṃ tvāṃ draṣṭum āgataḥ
japyasya ca phalaṃ yatte samprāptaṃ tacca me śṛṇu
- 20
जिता लोकास्त्वया सर्वे ये दिव्या ये च मानुषाः
देवानां निरयान्साधो सर्वान् उत्क्रम्य यास्यसि
jitā lokāstvayā sarve ye divyā ye ca mānuṣāḥ
devānāṃ nirayānsādho sarvān utkramya yāsyasi
- 21
प्राणत्यागं कुरु मुने गच्छ लोकान्यथेप्सितान्
त्यक्त्वात्मनः शरीरं च ततो लोकान् अवाप्स्यसि
prāṇatyāgaṃ kuru mune gaccha lokānyathepsitān
tyaktvātmanaḥ śarīraṃ ca tato lokān avāpsyasi
- 22
ब्राह्मण उवाच
कृतं लोकैर्हि मे धर्म गच्छ च त्वं यथासुखम्
बहुदुःखसुखं देहं नोत्सृजेयम् अहं विभो
brāhmaṇa uvāca
kṛtaṃ lokairhi me dharma gaccha ca tvaṃ yathāsukham
bahuduḥkhasukhaṃ dehaṃ notsṛjeyam ahaṃ vibho
- 23
धर्म उवाच
अवश्यं भोः शरीरं ते त्यक्तव्यं मुनिपुंगव
स्वर्ग आरोह्यतां विप्र किं वा ते रोचते ऽनघ
dharma uvāca
avaśyaṃ bhoḥ śarīraṃ te tyaktavyaṃ munipuṃgava
svarga ārohyatāṃ vipra kiṃ vā te rocate 'nagha
- 24
ब्राह्मण उवाच
न रोचये स्वर्गवासं विना देहाद् अहं विभो
गच्छ धर्म न मे श्रद्धा स्वर्गं गन्तुं विनात्मना
brāhmaṇa uvāca
na rocaye svargavāsaṃ vinā dehād ahaṃ vibho
gaccha dharma na me śraddhā svargaṃ gantuṃ vinātmanā
- 25
धर्म उवाच
अलं देहे मनः कृत्वा त्यक्त्वा देहं सुखी भव
गच्छ लोकान् अरजसो यत्र गत्वा न शोचसि
dharma uvāca
alaṃ dehe manaḥ kṛtvā tyaktvā dehaṃ sukhī bhava
gaccha lokān arajaso yatra gatvā na śocasi
- 26
ब्राह्मण उवाच
रमे जपन्महाभाग कृतं लोकैः सनातनैः
सशरीरेण गन्तव्यो मया स्वर्गो न वा विभो
brāhmaṇa uvāca
rame japanmahābhāga kṛtaṃ lokaiḥ sanātanaiḥ
saśarīreṇa gantavyo mayā svargo na vā vibho
- 27
धर्म उवाच
यदि त्वं नेच्छसि त्यक्तुं शरीरं पश्य वै द्विज
एष कालस्तथा मृत्युर्यमश्च त्वाम् उपागताः
dharma uvāca
yadi tvaṃ necchasi tyaktuṃ śarīraṃ paśya vai dvija
eṣa kālastathā mṛtyuryamaśca tvām upāgatāḥ
- 28
भीष्म उवाच
अथ वैवस्वतः कालो मृत्युश्च त्रितयं विभो
ब्राह्मणं तं महाभागम् उपागम्येदम् अब्रुवन्
bhīṣma uvāca
atha vaivasvataḥ kālo mṛtyuśca tritayaṃ vibho
brāhmaṇaṃ taṃ mahābhāgam upāgamyedam abruvan
- 29
तपसो ऽस्य सुतप्तस्य तथा सुचरितस्य च
फलप्राप्तिस्तव श्रेष्ठा यमो ऽहं त्वाम् उपब्रुवे
tapaso 'sya sutaptasya tathā sucaritasya ca
phalaprāptistava śreṣṭhā yamo 'haṃ tvām upabruve
- 30
यथावद् अस्य जप्यस्य फलं प्राप्तस्त्वम् उत्तमम्
कालस्ते स्वर्गम् आरोढुं कालो ऽहं त्वाम् उपागतः
yathāvad asya japyasya phalaṃ prāptastvam uttamam
kālaste svargam āroḍhuṃ kālo 'haṃ tvām upāgataḥ

