32 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
कानि कृत्वेह कर्माणि प्रायश्चित्तीयते नरः
किं कृत्वा चैव मुच्येत तन्मे ब्रूहि पितामह
yudhiṣṭhira uvāca
kāni kṛtveha karmāṇi prāyaścittīyate naraḥ
kiṃ kṛtvā caiva mucyeta tanme brūhi pitāmaha
- 2
व्यास उवाच
अकुर्वन्विहितं कर्म प्रतिषिद्धानि चाचरन्
प्रायश्चित्तीयते ह्येवं नरो मिथ्या च वर्तयन्
vyāsa uvāca
akurvanvihitaṃ karma pratiṣiddhāni cācaran
prāyaścittīyate hyevaṃ naro mithyā ca vartayan
- 3
सूर्येणाभ्युदितो यश्च ब्रह्मचारी भवत्युत
तथा सूर्याभिनिर्मुक्तः कुनखी श्यावदन्न् अपि
sūryeṇābhyudito yaśca brahmacārī bhavatyuta
tathā sūryābhinirmuktaḥ kunakhī śyāvadann api
- 4
परिवित्तिः परिवेत्ता ब्रह्मोज्झो यश्च कुत्सकः
दिधिषूपतिस्तथा यः स्याद् अग्रेदिधिषुर् एव च
parivittiḥ parivettā brahmojjho yaśca kutsakaḥ
didhiṣūpatistathā yaḥ syād agredidhiṣur eva ca
- 5
अवकीर्णी भवेद्यश्च द्विजातिवधकस्तथा
अतीर्थे ब्रह्मणस्त्यागी तीर्थे चाप्रतिपादकः
avakīrṇī bhavedyaśca dvijātivadhakastathā
atīrthe brahmaṇastyāgī tīrthe cāpratipādakaḥ
- 6
ग्रामयाजी च कौन्तेय राज्ञश्च परिविक्रयी
शूद्रस्त्रीवधको यश्च पूर्वः पूर्वस्तु गर्हितः
grāmayājī ca kaunteya rājñaśca parivikrayī
śūdrastrīvadhako yaśca pūrvaḥ pūrvastu garhitaḥ
- 7
वृथापशुसमालम्भी वनदाहस्य कारकः
अनृतेनोपचर्ता च प्रतिरोद्धा गुरोस्तथा
vṛthāpaśusamālambhī vanadāhasya kārakaḥ
anṛtenopacartā ca pratiroddhā gurostathā
- 8
यश्चाग्नीन् अपविध्येत तथैव ब्रह्मविक्रयी
एतान्येनांसि सर्वाणि व्युत्क्रान्तसमयश्च यः
yaścāgnīn apavidhyeta tathaiva brahmavikrayī
etānyenāṃsi sarvāṇi vyutkrāntasamayaśca yaḥ
- 9
अकार्याण्यपि वक्ष्यामि यानि तानि निबोध मे
लोकवेदविरुद्धानि तान्येकाग्रमनाः शृणु
akāryāṇyapi vakṣyāmi yāni tāni nibodha me
lokavedaviruddhāni tānyekāgramanāḥ śṛṇu
- 10
स्वधर्मस्य परित्यागः परधर्मस्य च क्रिया
अयाज्ययाजनं चैव तथाभक्ष्यस्य भक्षणम्
svadharmasya parityāgaḥ paradharmasya ca kriyā
ayājyayājanaṃ caiva tathābhakṣyasya bhakṣaṇam
- 11
शरणागतसंत्यागो भृत्यस्याभरणं तथा
रसानां विक्रयश्चापि तिर्यग्योनिवधस्तथा
śaraṇāgatasaṃtyāgo bhṛtyasyābharaṇaṃ tathā
rasānāṃ vikrayaścāpi tiryagyonivadhastathā
- 12
आधानादीनि कर्माणि शक्तिमान्न करोति यः
अप्रयच्छंश्च सर्वाणि नित्यं देयानि भारत
ādhānādīni karmāṇi śaktimānna karoti yaḥ
aprayacchaṃśca sarvāṇi nityaṃ deyāni bhārata
- 13
दक्षिणानाम् अदानं च ब्राह्मणस्वाभिमर्शनम्
सर्वाण्येतान्यकार्याणि प्राहुर्धर्मविदो जनाः
dakṣiṇānām adānaṃ ca brāhmaṇasvābhimarśanam
sarvāṇyetānyakāryāṇi prāhurdharmavido janāḥ
- 14
पित्रा विभजते पुत्रो यश्च स्याद्गुरुतल्पगः
अप्रजायन् अधर्मेण भवत्याधर्मिको जनः
pitrā vibhajate putro yaśca syādgurutalpagaḥ
aprajāyan adharmeṇa bhavatyādharmiko janaḥ
- 15
उक्तान्येतानि कर्माणि विस्तरेणेतरेण च
यानि कुर्वन्न् अकुर्वंश्च प्रायश्चित्तीयते जनः
uktānyetāni karmāṇi vistareṇetareṇa ca
yāni kurvann akurvaṃśca prāyaścittīyate janaḥ
- 16
एतान्येव तु कर्माणि क्रियमाणानि मानवान्
येषु येषु निमित्तेषु न लिम्पन्त्यथ तच्छृणु
etānyeva tu karmāṇi kriyamāṇāni mānavān
yeṣu yeṣu nimitteṣu na limpantyatha tacchṛṇu
- 17
प्रगृह्य शस्त्रम् आयान्तम् अपि वेदान्तगं रणे
जिघांसन्तं निहत्याजौ न तेन ब्रह्महा भवेत्
pragṛhya śastram āyāntam api vedāntagaṃ raṇe
jighāṃsantaṃ nihatyājau na tena brahmahā bhavet
- 18
अपि चाप्यत्र कौन्तेय मन्त्रो वेदेषु पठ्यते
वेदप्रमाणविहितं तं धर्मं प्रब्रवीमि ते
api cāpyatra kaunteya mantro vedeṣu paṭhyate
vedapramāṇavihitaṃ taṃ dharmaṃ prabravīmi te
- 19
अपेतं ब्राह्मणं वृत्ताद्यो हन्याद् आततायिनम्
न तेन ब्रह्महा स स्यान्मन्युस्तं मन्युम् ऋच्छति
apetaṃ brāhmaṇaṃ vṛttādyo hanyād ātatāyinam
na tena brahmahā sa syānmanyustaṃ manyum ṛcchati
- 20
प्राणात्यये तथाज्ञानाद् आचरन्मदिराम् अपि
अचोदितो धर्मपरः पुनः संस्कारम् अर्हति
prāṇātyaye tathājñānād ācaranmadirām api
acodito dharmaparaḥ punaḥ saṃskāram arhati
- 21
एतत्ते सर्वम् आख्यातं कौन्तेयाभक्ष्यभक्षणम्
प्रायश्चित्तविधानेन सर्वम् एतेन शुध्यति
etatte sarvam ākhyātaṃ kaunteyābhakṣyabhakṣaṇam
prāyaścittavidhānena sarvam etena śudhyati
- 22
गुरुतल्पं हि गुर्वर्थे न दूषयति मानवम्
उद्दालकः श्वेतकेतुं जनयामास शिष्यतः
gurutalpaṃ hi gurvarthe na dūṣayati mānavam
uddālakaḥ śvetaketuṃ janayāmāsa śiṣyataḥ
- 23
स्तेयं कुर्वंस्तु गुर्वर्थम् आपत्सु न निबध्यते
बहुशः कामकारेण न चेद्यः सम्प्रवर्तते
steyaṃ kurvaṃstu gurvartham āpatsu na nibadhyate
bahuśaḥ kāmakāreṇa na cedyaḥ sampravartate
- 24
अन्यत्र ब्राह्मणस्वेभ्य आददानो न दुष्यति
स्वयम् अप्राशिता यश्च न स पापेन लिप्यते
anyatra brāhmaṇasvebhya ādadāno na duṣyati
svayam aprāśitā yaśca na sa pāpena lipyate
- 25
प्राणत्राणे ऽनृतं वाच्यम् आत्मनो वा परस्य वा
गुर्वर्थे स्त्रीषु चैव स्याद्विवाहकरणेषु च
prāṇatrāṇe 'nṛtaṃ vācyam ātmano vā parasya vā
gurvarthe strīṣu caiva syādvivāhakaraṇeṣu ca
- 26
नावर्तते व्रतं स्वप्ने शुक्रमोक्षे कथंचन
आज्यहोमः समिद्धे ऽग्नौ प्रायश्चित्तं विधीयते
nāvartate vrataṃ svapne śukramokṣe kathaṃcana
ājyahomaḥ samiddhe 'gnau prāyaścittaṃ vidhīyate
- 27
पारिवित्त्यं च पतिते नास्ति प्रव्रजिते तथा
भिक्षिते पारदार्यं च न तद्धर्मस्य दूषकम्
pārivittyaṃ ca patite nāsti pravrajite tathā
bhikṣite pāradāryaṃ ca na taddharmasya dūṣakam
- 28
वृथापशुसमालम्भं नैव कुर्यान्न कारयेत्
अनुग्रहः पशूणां हि संस्कारो विधिचोदितः
vṛthāpaśusamālambhaṃ naiva kuryānna kārayet
anugrahaḥ paśūṇāṃ hi saṃskāro vidhicoditaḥ
- 29
अनर्हे ब्राह्मणे दत्तम् अज्ञानात्तन्न दूषकम्
सकारणं तथा तीर्थे ऽतीर्थे वा प्रतिपादनम्
anarhe brāhmaṇe dattam ajñānāttanna dūṣakam
sakāraṇaṃ tathā tīrthe 'tīrthe vā pratipādanam
- 30
स्त्रियस्तथापचारिण्यो निष्कृतिः स्याद् अदूषिका
अपि सा पूयते तेन न तु भर्ता प्रदुष्यते
striyastathāpacāriṇyo niṣkṛtiḥ syād adūṣikā
api sā pūyate tena na tu bhartā praduṣyate

