20 shlokas
- 1
नाग उवाच
अथ ब्राह्मणरूपेण कं तं समनुपश्यसि
मानुषं केवलं विप्रं देवं वाथ शुचिस्मिते
nāga uvāca
atha brāhmaṇarūpeṇa kaṃ taṃ samanupaśyasi
mānuṣaṃ kevalaṃ vipraṃ devaṃ vātha śucismite
- 2
को हि मां मानुषः शक्तो द्रष्टुकामो यशस्विनि
संदर्शनरुचिर्वाक्यम् आज्ञापूर्वं वदिष्यति
ko hi māṃ mānuṣaḥ śakto draṣṭukāmo yaśasvini
saṃdarśanarucirvākyam ājñāpūrvaṃ vadiṣyati
- 3
सुरासुरगणानां च देवर्षीणां च भामिनि
ननु नागा महावीर्याः सौरसेयास्तरस्विनः
surāsuragaṇānāṃ ca devarṣīṇāṃ ca bhāmini
nanu nāgā mahāvīryāḥ sauraseyāstarasvinaḥ
- 4
वन्दनीयाश्च वरदा वयम् अप्यनुयायिनः
मनुष्याणां विशेषेण धनाध्यक्षा इति श्रुतिः
vandanīyāśca varadā vayam apyanuyāyinaḥ
manuṣyāṇāṃ viśeṣeṇa dhanādhyakṣā iti śrutiḥ
- 5
नागभार्योवाच
आर्जवेनाभिजानामि नासौ देवो ऽनिलाशन
एकं त्वस्य विजानामि भक्तिमान् अतिरोषणः
nāgabhāryovāca
ārjavenābhijānāmi nāsau devo 'nilāśana
ekaṃ tvasya vijānāmi bhaktimān atiroṣaṇaḥ
- 6
स हि कार्यान्तराकाङ्क्षी जलेप्सुः स्तोकको यथा
वर्षं वर्षप्रियः पक्षी दर्शनं तव काङ्क्षति
sa hi kāryāntarākāṅkṣī jalepsuḥ stokako yathā
varṣaṃ varṣapriyaḥ pakṣī darśanaṃ tava kāṅkṣati
- 7
न हि त्वा दैवतं किंचिद्विविग्नं प्रतिपालयेत्
तुल्ये ह्यभिजने जातो न कश्चित्पर्युपासते
na hi tvā daivataṃ kiṃcidvivignaṃ pratipālayet
tulye hyabhijane jāto na kaścitparyupāsate
- 8
तद्रोषं सहजं त्यक्त्वा त्वम् एनं द्रष्टुम् अर्हसि
आशाछेदेन तस्याद्य नात्मानं दग्धुम् अर्हसि
tadroṣaṃ sahajaṃ tyaktvā tvam enaṃ draṣṭum arhasi
āśāchedena tasyādya nātmānaṃ dagdhum arhasi
- 9
आशया त्वभिपन्नानाम् अकृत्वाश्रुप्रमार्जनम्
राजा वा राजपुत्रो वा भ्रूणहत्यैव युज्यते
āśayā tvabhipannānām akṛtvāśrupramārjanam
rājā vā rājaputro vā bhrūṇahatyaiva yujyate
- 10
मौनाज्ज्ञानफलावाप्तिर्दानेन च यशो महत्
वाग्मित्वं सत्यवाक्येन परत्र च महीयते
maunājjñānaphalāvāptirdānena ca yaśo mahat
vāgmitvaṃ satyavākyena paratra ca mahīyate
- 11
भूमिप्रदानेन गतिं लभत्याश्रमसंमिताम्
नष्टस्यार्थस्य संप्राप्तिं कृत्वा फलम् उपाश्नुते
bhūmipradānena gatiṃ labhatyāśramasaṃmitām
naṣṭasyārthasya saṃprāptiṃ kṛtvā phalam upāśnute
- 12
अभिप्रेताम् असंक्लिष्टां कृत्वाकामवतीं क्रियाम्
न याति निरयं कश्चिद् इति धर्मविदो विदुः
abhipretām asaṃkliṣṭāṃ kṛtvākāmavatīṃ kriyām
na yāti nirayaṃ kaścid iti dharmavido viduḥ
- 13
नाग उवाच
अभिमानेन मानो मे जातिदोषेण वै महान्
रोषः संकल्पजः साध्वि दग्धो वाचाग्निना त्वया
nāga uvāca
abhimānena māno me jātidoṣeṇa vai mahān
roṣaḥ saṃkalpajaḥ sādhvi dagdho vācāgninā tvayā
- 14
न च रोषाद् अहं साध्वि पश्येयम् अधिकं तमः
यस्य वक्तव्यतां यान्ति विशेषेण भुजंगमाः
na ca roṣād ahaṃ sādhvi paśyeyam adhikaṃ tamaḥ
yasya vaktavyatāṃ yānti viśeṣeṇa bhujaṃgamāḥ
- 15
दोषस्य हि वशं गत्वा दशग्रीवः प्रतापवान्
तथा शक्रप्रतिस्पर्धी हतो रामेण संयुगे
doṣasya hi vaśaṃ gatvā daśagrīvaḥ pratāpavān
tathā śakrapratispardhī hato rāmeṇa saṃyuge
- 16
अन्तःपुरगतं वत्सं श्रुत्वा रामेण निर्हृतम्
धर्षणाद्रोषसंविग्नाः कार्तवीर्यसुता हताः
antaḥpuragataṃ vatsaṃ śrutvā rāmeṇa nirhṛtam
dharṣaṇādroṣasaṃvignāḥ kārtavīryasutā hatāḥ
- 17
जामदग्न्येन रामेण सहस्रनयनोपमः
संयुगे निहतो रोषात्कार्तवीर्यो महाबलः
jāmadagnyena rāmeṇa sahasranayanopamaḥ
saṃyuge nihato roṣātkārtavīryo mahābalaḥ
- 18
तद् एष तपसां शत्रुः श्रेयसश्च निपातनः
निगृहीतो मया रोषः श्रुत्वैव वचनं तव
tad eṣa tapasāṃ śatruḥ śreyasaśca nipātanaḥ
nigṛhīto mayā roṣaḥ śrutvaiva vacanaṃ tava
- 19
आत्मानं च विशेषेण प्रशंसाम्यनपायिनि
यस्य मे त्वं विशालाक्षि भार्या सर्वगुणान्विता
ātmānaṃ ca viśeṣeṇa praśaṃsāmyanapāyini
yasya me tvaṃ viśālākṣi bhāryā sarvaguṇānvitā
- 20
एष तत्रैव गच्छामि यत्र तिष्ठत्यसौ द्विजः
सर्वथा चोक्तवान्वाक्यं नाकृतार्थः प्रयास्यति
eṣa tatraiva gacchāmi yatra tiṣṭhatyasau dvijaḥ
sarvathā coktavānvākyaṃ nākṛtārthaḥ prayāsyati

