18 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
विमानस्थौ तु तौ राजंल्लुब्धको वै ददर्श ह
दृष्ट्वा तौ दंपती दुःखाद् अचिन्तयत सद्गतिम्
bhīṣma uvāca
vimānasthau tu tau rājaṃllubdhako vai dadarśa ha
dṛṣṭvā tau daṃpatī duḥkhād acintayata sadgatim
- 2
कीदृशेनेह तपसा गच्छेयं परमां गतिम्
इति बुद्ध्या विनिश्चित्य गमनायोपचक्रमे
kīdṛśeneha tapasā gaccheyaṃ paramāṃ gatim
iti buddhyā viniścitya gamanāyopacakrame
- 3
महाप्रस्थानम् आश्रित्य लुब्धकः पक्षिजीवनः
निश्चेष्टो मारुताहारो निर्ममः स्वर्गकाङ्क्षया
mahāprasthānam āśritya lubdhakaḥ pakṣijīvanaḥ
niśceṣṭo mārutāhāro nirmamaḥ svargakāṅkṣayā
- 4
ततो ऽपश्यत्सुविस्तीर्णं हृद्यं पद्मविभूषितम्
नानाद्विजगणाकीर्णं सरः शीतजलं शुभम्
पिपासार्तो ऽपि तद्दृष्ट्वा तृप्तः स्यान्नात्र संशयः
tato 'paśyatsuvistīrṇaṃ hṛdyaṃ padmavibhūṣitam
nānādvijagaṇākīrṇaṃ saraḥ śītajalaṃ śubham
pipāsārto 'pi taddṛṣṭvā tṛptaḥ syānnātra saṃśayaḥ
- 5
उपवासकृशो ऽत्यर्थं स तु पार्थिव लुब्धकः
उपसर्पत संहृष्टः श्वापदाध्युषितं वनम्
upavāsakṛśo 'tyarthaṃ sa tu pārthiva lubdhakaḥ
upasarpata saṃhṛṣṭaḥ śvāpadādhyuṣitaṃ vanam
- 6
महान्तं निश्चयं कृत्वा लुब्धकः प्रविवेश ह
प्रविशन्न् एव च वनं निगृहीतः स कण्टकैः
mahāntaṃ niścayaṃ kṛtvā lubdhakaḥ praviveśa ha
praviśann eva ca vanaṃ nigṛhītaḥ sa kaṇṭakaiḥ
- 7
स कण्टकविभुग्नाङ्गो लोहितार्द्रीकृतच्छविः
बभ्राम तस्मिन्विजने नानामृगसमाकुले
sa kaṇṭakavibhugnāṅgo lohitārdrīkṛtacchaviḥ
babhrāma tasminvijane nānāmṛgasamākule
- 8
ततो द्रुमाणां महतां पवनेन वने तदा
उदतिष्ठत संघर्षात्सुमहान्हव्यवाहनः
tato drumāṇāṃ mahatāṃ pavanena vane tadā
udatiṣṭhata saṃgharṣātsumahānhavyavāhanaḥ
- 9
तद्वनं वृक्षसंकीर्णं लताविटपसंकुलम्
ददाह पावकः क्रुद्धो युगान्ताग्निसमप्रभः
tadvanaṃ vṛkṣasaṃkīrṇaṃ latāviṭapasaṃkulam
dadāha pāvakaḥ kruddho yugāntāgnisamaprabhaḥ
- 10
सज्वालैः पवनोद्धूतैर्विस्फुलिङ्गैः समन्वितः
ददाह तद्वनं घोरं मृगपक्षिसमाकुलम्
sajvālaiḥ pavanoddhūtairvisphuliṅgaiḥ samanvitaḥ
dadāha tadvanaṃ ghoraṃ mṛgapakṣisamākulam
- 11
ततः स देहमोक्षार्थं सम्प्रहृष्टेन चेतसा
अभ्यधावत संवृद्धं पावकं लुब्धकस्तदा
tataḥ sa dehamokṣārthaṃ samprahṛṣṭena cetasā
abhyadhāvata saṃvṛddhaṃ pāvakaṃ lubdhakastadā
- 12
ततस्तेनाग्निना दग्धो लुब्धको नष्टकिल्बिषः
जगाम परमां सिद्धिं तदा भरतसत्तम
tatastenāgninā dagdho lubdhako naṣṭakilbiṣaḥ
jagāma paramāṃ siddhiṃ tadā bharatasattama
- 13
ततः स्वर्गस्थम् आत्मानं सो ऽपश्यद्विगतज्वरः
यक्षगन्धर्वसिद्धानां मध्ये भ्राजन्तम् इन्द्रवत्
tataḥ svargastham ātmānaṃ so 'paśyadvigatajvaraḥ
yakṣagandharvasiddhānāṃ madhye bhrājantam indravat
- 14
एवं खलु कपोतश्च कपोती च पतिव्रता
लुब्धकेन सह स्वर्गं गताः पुण्येन कर्मणा
evaṃ khalu kapotaśca kapotī ca pativratā
lubdhakena saha svargaṃ gatāḥ puṇyena karmaṇā
- 15
यापि चैवंविधा नारी भर्तारम् अनुवर्तते
विराजते हि सा क्षिप्रं कपोतीव दिवि स्थिता
yāpi caivaṃvidhā nārī bhartāram anuvartate
virājate hi sā kṣipraṃ kapotīva divi sthitā
- 16
एवम् एतत्पुरा वृत्तं लुब्धकस्य महात्मनः
कपोतस्य च धर्मिष्ठा गतिः पुण्येन कर्मणा
evam etatpurā vṛttaṃ lubdhakasya mahātmanaḥ
kapotasya ca dharmiṣṭhā gatiḥ puṇyena karmaṇā
- 17
यश्चेदं शृणुयान्नित्यं यश्चेदं परिकीर्तयेत्
नाशुभं विद्यते तस्य मनसापि प्रमाद्यतः
yaścedaṃ śṛṇuyānnityaṃ yaścedaṃ parikīrtayet
nāśubhaṃ vidyate tasya manasāpi pramādyataḥ
- 18
युधिष्ठिर महान् एष धर्मो धर्मभृतां वर
गोघ्नेष्वपि भवेद् अस्मिन्निष्कृतिः पापकर्मणः
निष्कृतिर्न भवेत्तस्मिन्यो हन्याच्छरणागतम्
yudhiṣṭhira mahān eṣa dharmo dharmabhṛtāṃ vara
goghneṣvapi bhaved asminniṣkṛtiḥ pāpakarmaṇaḥ
niṣkṛtirna bhavettasminyo hanyāccharaṇāgatam

