38 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
तिष्ठते मे सदा तात कौतूहलम् इदं हृदि
तद् अहं श्रोतुम् इच्छामि त्वत्तः कुरुपितामह
yudhiṣṭhira uvāca
tiṣṭhate me sadā tāta kautūhalam idaṃ hṛdi
tad ahaṃ śrotum icchāmi tvattaḥ kurupitāmaha
- 2
कथं देवर्षिर् उशना सदा काव्यो महामतिः
असुराणां प्रियकरः सुराणाम् अप्रिये रतः
kathaṃ devarṣir uśanā sadā kāvyo mahāmatiḥ
asurāṇāṃ priyakaraḥ surāṇām apriye rataḥ
- 3
वर्धयामास तेजश्च किमर्थम् अमितौजसाम्
नित्यं वैरनिबद्धाश्च दानवाः सुरसत्तमैः
vardhayāmāsa tejaśca kimartham amitaujasām
nityaṃ vairanibaddhāśca dānavāḥ surasattamaiḥ
- 4
कथं चाप्युशना प्राप शुक्रत्वम् अमरद्युतिः
ऋद्धिं च स कथं प्राप्तः सर्वम् एतद्ब्रवीहि मे
kathaṃ cāpyuśanā prāpa śukratvam amaradyutiḥ
ṛddhiṃ ca sa kathaṃ prāptaḥ sarvam etadbravīhi me
- 5
न याति च स तेजस्वी मध्येन नभसः कथम्
एतद् इच्छामि विज्ञातुं निखिलेन पितामह
na yāti ca sa tejasvī madhyena nabhasaḥ katham
etad icchāmi vijñātuṃ nikhilena pitāmaha
- 6
भीष्म उवाच
शृणु राजन्न् अवहितः सर्वम् एतद्यथातथम्
यथामति यथा चैतच्छ्रुतपूर्वं मयानघ
bhīṣma uvāca
śṛṇu rājann avahitaḥ sarvam etadyathātatham
yathāmati yathā caitacchrutapūrvaṃ mayānagha
- 7
एष भार्गवदायादो मुनिः सत्यो दृढव्रतः
असुराणां प्रियकरो निमित्ते करुणात्मके
eṣa bhārgavadāyādo muniḥ satyo dṛḍhavrataḥ
asurāṇāṃ priyakaro nimitte karuṇātmake
- 8
इन्द्रो ऽथ धनदो राजा यक्षरक्षोऽधिपः स च
प्रभविष्णुश्च कोशस्य जगतश्च तथा प्रभुः
indro 'tha dhanado rājā yakṣarakṣo'dhipaḥ sa ca
prabhaviṣṇuśca kośasya jagataśca tathā prabhuḥ
- 9
तस्यात्मानम् अथाविश्य योगसिद्धो महामुनिः
रुद्ध्वा धनपतिं देवं योगेन हृतवान्वसु
tasyātmānam athāviśya yogasiddho mahāmuniḥ
ruddhvā dhanapatiṃ devaṃ yogena hṛtavānvasu
- 10
हृते धने ततः शर्म न लेभे धनदस्तथा
आपन्नमन्युः संविग्नः सो ऽभ्यगात्सुरसत्तमम्
hṛte dhane tataḥ śarma na lebhe dhanadastathā
āpannamanyuḥ saṃvignaḥ so 'bhyagātsurasattamam
- 11
निवेदयामास तदा शिवायामिततेजसे
देवश्रेष्ठाय रुद्राय सौम्याय बहुरूपिणे
nivedayāmāsa tadā śivāyāmitatejase
devaśreṣṭhāya rudrāya saumyāya bahurūpiṇe
- 12
कुबेर उवाच
योगात्मकेनोशनसा रुद्ध्वा मम हृतं वसु
योगेनात्मगतिं कृत्वा निःसृतश्च महातपाः
kubera uvāca
yogātmakenośanasā ruddhvā mama hṛtaṃ vasu
yogenātmagatiṃ kṛtvā niḥsṛtaśca mahātapāḥ
- 13
भीष्म उवाच
एतच्छ्रुत्वा ततः क्रुद्धो महायोगी महेश्वरः
संरक्तनयनो राजञ्शूलम् आदाय तस्थिवान्
bhīṣma uvāca
etacchrutvā tataḥ kruddho mahāyogī maheśvaraḥ
saṃraktanayano rājañśūlam ādāya tasthivān
- 14
क्वासौ क्वासाविति प्राह गृहीत्वा परमायुधम्
उशना दूरतस्तस्य बभौ ज्ञात्वा चिकीर्षितम्
kvāsau kvāsāviti prāha gṛhītvā paramāyudham
uśanā dūratastasya babhau jñātvā cikīrṣitam
- 15
स महायोगिनो बुद्ध्वा तं रोषं वै महात्मनः
गतिम् आगमनं वेत्ति स्थानं वेत्ति ततः प्रभुः
sa mahāyogino buddhvā taṃ roṣaṃ vai mahātmanaḥ
gatim āgamanaṃ vetti sthānaṃ vetti tataḥ prabhuḥ
- 16
संचिन्त्योग्रेण तपसा महात्मानं महेश्वरम्
उशना योगसिद्धात्मा शूलाग्रे प्रत्यदृश्यत
saṃcintyogreṇa tapasā mahātmānaṃ maheśvaram
uśanā yogasiddhātmā śūlāgre pratyadṛśyata
- 17
विज्ञातरूपः स तदा तपःसिद्धेन धन्विना
ज्ञात्वा शूलं च देवेशः पाणिना समनामयत्
vijñātarūpaḥ sa tadā tapaḥsiddhena dhanvinā
jñātvā śūlaṃ ca deveśaḥ pāṇinā samanāmayat
- 18
आनतेनाथ शूलेन पाणिनामिततेजसा
पिनाकम् इति चोवाच शूलम् उग्रायुधः प्रभुः
ānatenātha śūlena pāṇināmitatejasā
pinākam iti covāca śūlam ugrāyudhaḥ prabhuḥ
- 19
पाणिमध्यगतं दृष्ट्वा भार्गवं तम् उमापतिः
आस्यं विवृत्य ककुदी पाणिं सम्प्राक्षिपच्छनैः
pāṇimadhyagataṃ dṛṣṭvā bhārgavaṃ tam umāpatiḥ
āsyaṃ vivṛtya kakudī pāṇiṃ samprākṣipacchanaiḥ
- 20
स तु प्रविष्ट उशना कोष्ठं माहेश्वरं प्रभुः
व्यचरच्चापि तत्रासौ महात्मा भृगुनन्दनः
sa tu praviṣṭa uśanā koṣṭhaṃ māheśvaraṃ prabhuḥ
vyacaraccāpi tatrāsau mahātmā bhṛgunandanaḥ
- 21
युधिष्ठिर उवाच
किमर्थं व्यचरद्राजन्न् उशना तस्य धीमतः
जठरे देवदेवस्य किं चाकार्षीन्महाद्युतिः
yudhiṣṭhira uvāca
kimarthaṃ vyacaradrājann uśanā tasya dhīmataḥ
jaṭhare devadevasya kiṃ cākārṣīnmahādyutiḥ
- 22
भीष्म उवाच
पुरा सो ऽन्तर्जलगतः स्थाणुभूतो महाव्रतः
वर्षाणाम् अभवद्राजन्प्रयुतान्यर्बुदानि च
bhīṣma uvāca
purā so 'ntarjalagataḥ sthāṇubhūto mahāvrataḥ
varṣāṇām abhavadrājanprayutānyarbudāni ca
- 23
उदतिष्ठत्तपस्तप्त्वा दुश्चरं स महाह्रदात्
ततो देवातिदेवस्तं ब्रह्मा समुपसर्पत
udatiṣṭhattapastaptvā duścaraṃ sa mahāhradāt
tato devātidevastaṃ brahmā samupasarpata
- 24
तपोवृद्धिम् अपृच्छच्च कुशलं चैनम् अव्ययम्
तपः सुचीर्णम् इति च प्रोवाच वृषभध्वजः
tapovṛddhim apṛcchacca kuśalaṃ cainam avyayam
tapaḥ sucīrṇam iti ca provāca vṛṣabhadhvajaḥ
- 25
तत्संयोगेन वृद्धिं चाप्यपश्यत्स तु शंकरः
महामतिर् अचिन्त्यात्मा सत्यधर्मरतः सदा
tatsaṃyogena vṛddhiṃ cāpyapaśyatsa tu śaṃkaraḥ
mahāmatir acintyātmā satyadharmarataḥ sadā
- 26
स तेनाढ्यो महायोगी तपसा च धनेन च
व्यराजत महाराज त्रिषु लोकेषु वीर्यवान्
sa tenāḍhyo mahāyogī tapasā ca dhanena ca
vyarājata mahārāja triṣu lokeṣu vīryavān
- 27
ततः पिनाकी योगात्मा ध्यानयोगं समाविशत्
उशना तु समुद्विग्नो निलिल्ये जठरे ततः
tataḥ pinākī yogātmā dhyānayogaṃ samāviśat
uśanā tu samudvigno nililye jaṭhare tataḥ
- 28
तुष्टाव च महायोगी देवं तत्रस्थ एव च
निःसारं काङ्क्षमाणस्तु तेजसा प्रत्यहन्यत
tuṣṭāva ca mahāyogī devaṃ tatrastha eva ca
niḥsāraṃ kāṅkṣamāṇastu tejasā pratyahanyata
- 29
उशना तु तदोवाच जठरस्थो महामुनिः
प्रसादं मे कुरुष्वेति पुनः पुनर् अरिंदम
uśanā tu tadovāca jaṭharastho mahāmuniḥ
prasādaṃ me kuruṣveti punaḥ punar ariṃdama
- 30
तम् उवाच महादेवो गच्छ शिश्नेन मोक्षणम्
इति स्रोतांसि सर्वाणि रुद्ध्वा त्रिदशपुंगवः
tam uvāca mahādevo gaccha śiśnena mokṣaṇam
iti srotāṃsi sarvāṇi ruddhvā tridaśapuṃgavaḥ

