80 shlokas
- 1
वासुदेव उवाच
शृणु कौन्तेय रामस्य मया यावत्परिश्रुतम्
महर्षीणां कथयतां कारणं तस्य जन्म च
vāsudeva uvāca
śṛṇu kaunteya rāmasya mayā yāvatpariśrutam
maharṣīṇāṃ kathayatāṃ kāraṇaṃ tasya janma ca
- 2
यथा च जामदग्न्येन कोटिशः क्षत्रिया हताः
उद्भूता राजवंशेषु ये भूयो भारते हताः
yathā ca jāmadagnyena koṭiśaḥ kṣatriyā hatāḥ
udbhūtā rājavaṃśeṣu ye bhūyo bhārate hatāḥ
- 3
जह्नोर् अजह्नुस्तनयो बल्लवस्तस्य चात्मजः
कुशिको नाम धर्मज्ञस्तस्य पुत्रो महीपतिः
jahnor ajahnustanayo ballavastasya cātmajaḥ
kuśiko nāma dharmajñastasya putro mahīpatiḥ
- 4
उग्रं तपः समातिष्ठत्सहस्राक्षसमो भुवि
पुत्रं लभेयम् अजितं त्रिलोकेश्वरम् इत्युत
ugraṃ tapaḥ samātiṣṭhatsahasrākṣasamo bhuvi
putraṃ labheyam ajitaṃ trilokeśvaram ityuta
- 5
तम् उग्रतपसं दृष्ट्वा सहस्राक्षः पुरंदरः
समर्थः पुत्रजनने स्वयम् एवैत्य भारत
tam ugratapasaṃ dṛṣṭvā sahasrākṣaḥ puraṃdaraḥ
samarthaḥ putrajanane svayam evaitya bhārata
- 6
पुत्रत्वम् अगमद्राजंस्तस्य लोकेश्वरेश्वरः
गाधिर्नामाभवत्पुत्रः कौशिकः पाकशासनः
putratvam agamadrājaṃstasya lokeśvareśvaraḥ
gādhirnāmābhavatputraḥ kauśikaḥ pākaśāsanaḥ
- 7
तस्य कन्याभवद्राजन्नाम्ना सत्यवती प्रभो
तां गाधिः कविपुत्राय सोर्चीकाय ददौ प्रभुः
tasya kanyābhavadrājannāmnā satyavatī prabho
tāṃ gādhiḥ kaviputrāya sorcīkāya dadau prabhuḥ
- 8
ततः प्रीतस्तु कौन्तेय भार्गवः कुरुनन्दन
पुत्रार्थे श्रपयामास चरुं गाधेस्तथैव च
tataḥ prītastu kaunteya bhārgavaḥ kurunandana
putrārthe śrapayāmāsa caruṃ gādhestathaiva ca
- 9
आहूय चाह तां भार्याम् ऋचीको भार्गवस्तदा
उपयोज्यश्चरुर् अयं त्वया मात्राप्ययं तव
āhūya cāha tāṃ bhāryām ṛcīko bhārgavastadā
upayojyaścarur ayaṃ tvayā mātrāpyayaṃ tava
- 10
तस्या जनिष्यते पुत्रो दीप्तिमान्क्षत्रियर्षभः
अजय्यः क्षत्रियैर्लोके क्षत्रियर्षभसूदनः
tasyā janiṣyate putro dīptimānkṣatriyarṣabhaḥ
ajayyaḥ kṣatriyairloke kṣatriyarṣabhasūdanaḥ
- 11
तवापि पुत्रं कल्याणि धृतिमन्तं तपोऽन्वितम्
शमात्मकं द्विजश्रेष्ठं चरुर् एष विधास्यति
tavāpi putraṃ kalyāṇi dhṛtimantaṃ tapo'nvitam
śamātmakaṃ dvijaśreṣṭhaṃ carur eṣa vidhāsyati
- 12
इत्येवम् उक्त्वा तां भार्याम् ऋचीको भृगुनन्दनः
तपस्यभिरतो धीमाञ्जगामारण्यम् एव ह
ityevam uktvā tāṃ bhāryām ṛcīko bhṛgunandanaḥ
tapasyabhirato dhīmāñjagāmāraṇyam eva ha
- 13
एतस्मिन् एव काले तु तीर्थयात्रापरो नृपः
गाधिः सदारः सम्प्राप्त ऋचीकस्याश्रमं प्रति
etasmin eva kāle tu tīrthayātrāparo nṛpaḥ
gādhiḥ sadāraḥ samprāpta ṛcīkasyāśramaṃ prati
- 14
चरुद्वयं गृहीत्वा तु राजन्सत्यवती तदा
भर्तुर्वाक्याद् अथाव्यग्रा मात्रे हृष्टा न्यवेदयत्
carudvayaṃ gṛhītvā tu rājansatyavatī tadā
bharturvākyād athāvyagrā mātre hṛṣṭā nyavedayat
- 15
माता तु तस्याः कौन्तेय दुहित्रे स्वं चरुं ददौ
तस्याश्चरुम् अथाज्ञातम् आत्मसंस्थं चकार ह
mātā tu tasyāḥ kaunteya duhitre svaṃ caruṃ dadau
tasyāścarum athājñātam ātmasaṃsthaṃ cakāra ha
- 16
अथ सत्यवती गर्भं क्षत्रियान्तकरं तदा
धारयामास दीप्तेन वपुषा घोरदर्शनम्
atha satyavatī garbhaṃ kṣatriyāntakaraṃ tadā
dhārayāmāsa dīptena vapuṣā ghoradarśanam
- 17
ताम् ऋचीकस्तदा दृष्ट्वा ध्यानयोगेन वै ततः
अब्रवीद्राजशार्दूल स्वां भार्यां वरवर्णिनीम्
tām ṛcīkastadā dṛṣṭvā dhyānayogena vai tataḥ
abravīdrājaśārdūla svāṃ bhāryāṃ varavarṇinīm
- 18
मात्रासि व्यंसिता भद्रे चरुव्यत्यासहेतुना
जनिष्यते हि ते पुत्रः क्रूरकर्मा महाबलः
mātrāsi vyaṃsitā bhadre caruvyatyāsahetunā
janiṣyate hi te putraḥ krūrakarmā mahābalaḥ
- 19
जनिष्यते हि ते भ्राता ब्रह्मभूतस्तपोधनः
विश्वं हि ब्रह्म तपसा मया तत्र समर्पितम्
janiṣyate hi te bhrātā brahmabhūtastapodhanaḥ
viśvaṃ hi brahma tapasā mayā tatra samarpitam
- 20
सैवम् उक्ता महाभागा भर्त्रा सत्यवती तदा
पपात शिरसा तस्मै वेपन्ती चाब्रवीद् इदम्
saivam uktā mahābhāgā bhartrā satyavatī tadā
papāta śirasā tasmai vepantī cābravīd idam
- 21
नार्हो ऽसि भगवन्न् अद्य वक्तुम् एवंविधं वचः
ब्राह्मणापसदं पुत्रं प्राप्स्यसीति महामुने
nārho 'si bhagavann adya vaktum evaṃvidhaṃ vacaḥ
brāhmaṇāpasadaṃ putraṃ prāpsyasīti mahāmune
- 22
ऋचीक उवाच
नैष संकल्पितः कामो मया भद्रे तथा त्वयि
उग्रकर्मा भवेत्पुत्रश्चरुर्माता च कारणम्
ṛcīka uvāca
naiṣa saṃkalpitaḥ kāmo mayā bhadre tathā tvayi
ugrakarmā bhavetputraścarurmātā ca kāraṇam
- 23
सत्यवत्युवाच
इच्छंल्लोकान् अपि मुने सृजेथाः किं पुनर्मम
शमात्मकम् ऋजुं पुत्रं लभेयं जपतां वर
satyavatyuvāca
icchaṃllokān api mune sṛjethāḥ kiṃ punarmama
śamātmakam ṛjuṃ putraṃ labheyaṃ japatāṃ vara
- 24
ऋचीक उवाच
नोक्तपूर्वं मया भद्रे स्वैरेष्वप्यनृतं वचः
किम् उताग्निं समाधाय मन्त्रवच्चरुसाधने
ṛcīka uvāca
noktapūrvaṃ mayā bhadre svaireṣvapyanṛtaṃ vacaḥ
kim utāgniṃ samādhāya mantravaccarusādhane
- 25
सत्यवत्युवाच
कामम् एवं भवेत्पौत्रो ममेह तव चैव ह
शमात्मकम् ऋजुं पुत्रं लभेयं जपतां वर
satyavatyuvāca
kāmam evaṃ bhavetpautro mameha tava caiva ha
śamātmakam ṛjuṃ putraṃ labheyaṃ japatāṃ vara
- 26
ऋचीक उवाच
पुत्रे नास्ति विशेषो मे पौत्रे वा वरवर्णिनि
यथा त्वयोक्तं तु वचस्तथा भद्रे भविष्यति
ṛcīka uvāca
putre nāsti viśeṣo me pautre vā varavarṇini
yathā tvayoktaṃ tu vacastathā bhadre bhaviṣyati
- 27
वासुदेव उवाच
ततः सत्यवती पुत्रं जनयामास भार्गवम्
तपस्यभिरतं शान्तं जमदग्निं शमात्मकम्
vāsudeva uvāca
tataḥ satyavatī putraṃ janayāmāsa bhārgavam
tapasyabhirataṃ śāntaṃ jamadagniṃ śamātmakam
- 28
विश्वामित्रं च दायादं गाधिः कुशिकनन्दनः
प्राप ब्रह्मर्षिसमितं विश्वेन ब्रह्मणा युतम्
viśvāmitraṃ ca dāyādaṃ gādhiḥ kuśikanandanaḥ
prāpa brahmarṣisamitaṃ viśvena brahmaṇā yutam
- 29
आर्चीको जनयामास जमदग्निः सुदारुणम्
सर्वविद्यान्तगं श्रेष्ठं धनुर्वेदे च पारगम्
रामं क्षत्रियहन्तारं प्रदीप्तम् इव पावकम्
ārcīko janayāmāsa jamadagniḥ sudāruṇam
sarvavidyāntagaṃ śreṣṭhaṃ dhanurvede ca pāragam
rāmaṃ kṣatriyahantāraṃ pradīptam iva pāvakam
- 30
एतस्मिन् एव काले तु कृतवीर्यात्मजो बली
अर्जुनो नाम तेजस्वी क्षत्रियो हैहयान्वयः
etasmin eva kāle tu kṛtavīryātmajo balī
arjuno nāma tejasvī kṣatriyo haihayānvayaḥ

