42 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
स कथं काञ्चनष्ठीवी सृञ्जयस्य सुतो ऽभवत्
पर्वतेन किमर्थं च दत्तः केन ममार च
yudhiṣṭhira uvāca
sa kathaṃ kāñcanaṣṭhīvī sṛñjayasya suto 'bhavat
parvatena kimarthaṃ ca dattaḥ kena mamāra ca
- 2
यदा वर्षसहस्रायुस्तदा भवति मानवः
कथम् अप्राप्तकौमारः सृञ्जयस्य सुतो मृतः
yadā varṣasahasrāyustadā bhavati mānavaḥ
katham aprāptakaumāraḥ sṛñjayasya suto mṛtaḥ
- 3
उताहो नाममात्रं वै सुवर्णष्ठीविनो ऽभवत्
तथ्यं वा काञ्चनष्ठीवीत्येतद् इच्छामि वेदितुम्
utāho nāmamātraṃ vai suvarṇaṣṭhīvino 'bhavat
tathyaṃ vā kāñcanaṣṭhīvītyetad icchāmi veditum
- 4
वासुदेव उवाच
अत्र ते कथयिष्यामि यथा वृत्तं जनेश्वर
नारदः पर्वतश्चैव प्राग् ऋषी लोकपूजितौ
vāsudeva uvāca
atra te kathayiṣyāmi yathā vṛttaṃ janeśvara
nāradaḥ parvataścaiva prāg ṛṣī lokapūjitau
- 5
मातुलो भागिनेयश्च देवलोकाद् इहागतौ
विहर्तुकामौ संप्रीत्या मानुष्येषु पुरा प्रभू
mātulo bhāgineyaśca devalokād ihāgatau
vihartukāmau saṃprītyā mānuṣyeṣu purā prabhū
- 6
हविःपवित्रभोज्येन देवभोज्येन चैव ह
नारदो मातुलश्चैव भागिनेयश्च पर्वतः
haviḥpavitrabhojyena devabhojyena caiva ha
nārado mātulaścaiva bhāgineyaśca parvataḥ
- 7
तावुभौ तपसोपेताववनीतलचारिणौ
भुञ्जानौ मानुषान्भोगान्यथावत्पर्यधावताम्
tāvubhau tapasopetāvavanītalacāriṇau
bhuñjānau mānuṣānbhogānyathāvatparyadhāvatām
- 8
प्रीतिमन्तौ मुदा युक्तौ समयं तत्र चक्रतुः
यो भवेद्धृदि संकल्पः शुभो वा यदि वाशुभः
अन्योन्यस्य स आख्येयो मृषा शापो ऽन्यथा भवेत्
prītimantau mudā yuktau samayaṃ tatra cakratuḥ
yo bhaveddhṛdi saṃkalpaḥ śubho vā yadi vāśubhaḥ
anyonyasya sa ākhyeyo mṛṣā śāpo 'nyathā bhavet
- 9
तौ तथेति प्रतिज्ञाय महर्षी लोकपूजितौ
सृञ्जयं श्वैत्यम् अभ्येत्य राजानम् इदम् ऊचतुः
tau tatheti pratijñāya maharṣī lokapūjitau
sṛñjayaṃ śvaityam abhyetya rājānam idam ūcatuḥ
- 10
आवां भवति वत्स्यावः कंचित्कालं हिताय ते
यथावत्पृथिवीपाल आवयोः प्रगुणीभव
तथेति कृत्वा तौ राजा सत्कृत्योपचचार ह
āvāṃ bhavati vatsyāvaḥ kaṃcitkālaṃ hitāya te
yathāvatpṛthivīpāla āvayoḥ praguṇībhava
tatheti kṛtvā tau rājā satkṛtyopacacāra ha
- 11
ततः कदाचित्तौ राजा महात्मानौ तथागतौ
अब्रवीत्परमप्रीतः सुतेयं वरवर्णिनी
tataḥ kadācittau rājā mahātmānau tathāgatau
abravītparamaprītaḥ suteyaṃ varavarṇinī
- 12
एकैव मम कन्यैषा युवां परिचरिष्यति
दर्शनीयानवद्याङ्गी शीलवृत्तसमन्विता
सुकुमारी कुमारी च पद्मकिञ्जल्कसंनिभा
ekaiva mama kanyaiṣā yuvāṃ paricariṣyati
darśanīyānavadyāṅgī śīlavṛttasamanvitā
sukumārī kumārī ca padmakiñjalkasaṃnibhā
- 13
परमं सौम्य इत्युक्तस्ताभ्यां राजा शशास ताम्
कन्ये विप्रावुपचर देववत्पितृवच्च ह
paramaṃ saumya ityuktastābhyāṃ rājā śaśāsa tām
kanye viprāvupacara devavatpitṛvacca ha
- 14
सा तु कन्या तथेत्युक्त्वा पितरं धर्मचारिणी
यथानिदेशं राज्ञस्तौ सत्कृत्योपचचार ह
sā tu kanyā tathetyuktvā pitaraṃ dharmacāriṇī
yathānideśaṃ rājñastau satkṛtyopacacāra ha
- 15
तस्यास्तथोपचारेण रूपेणाप्रतिमेन च
नारदं हृच्छयस्तूर्णं सहसैवान्वपद्यत
tasyāstathopacāreṇa rūpeṇāpratimena ca
nāradaṃ hṛcchayastūrṇaṃ sahasaivānvapadyata
- 16
ववृधे च ततस्तस्य हृदि कामो महात्मनः
यथा शुक्लस्य पक्षस्य प्रवृत्तावुडुराट्शनैः
vavṛdhe ca tatastasya hṛdi kāmo mahātmanaḥ
yathā śuklasya pakṣasya pravṛttāvuḍurāṭśanaiḥ
- 17
न च तं भागिनेयाय पर्वताय महात्मने
शशंस मन्मथं तीव्रं व्रीडमानः स धर्मवित्
na ca taṃ bhāgineyāya parvatāya mahātmane
śaśaṃsa manmathaṃ tīvraṃ vrīḍamānaḥ sa dharmavit
- 18
तपसा चेङ्गितेनाथ पर्वतो ऽथ बुबोध तत्
कामार्तं नारदं क्रुद्धः शशापैनं ततो भृशम्
tapasā ceṅgitenātha parvato 'tha bubodha tat
kāmārtaṃ nāradaṃ kruddhaḥ śaśāpainaṃ tato bhṛśam
- 19
कृत्वा समयम् अव्यग्रो भवान्वै सहितो मया
यो भवेद्धृदि संकल्पः शुभो वा यदि वाशुभः
kṛtvā samayam avyagro bhavānvai sahito mayā
yo bhaveddhṛdi saṃkalpaḥ śubho vā yadi vāśubhaḥ
- 20
अन्योन्यस्य स आख्येय इति तद्वै मृषा कृतम्
भवता वचनं ब्रह्मंस्तस्माद् एतद्वदाम्यहम्
anyonyasya sa ākhyeya iti tadvai mṛṣā kṛtam
bhavatā vacanaṃ brahmaṃstasmād etadvadāmyaham
- 21
न हि कामं प्रवर्तन्तं भवान् आचष्ट मे पुरा
सुकुमार्यां कुमार्यां ते तस्माद् एष शपाम्यहम्
na hi kāmaṃ pravartantaṃ bhavān ācaṣṭa me purā
sukumāryāṃ kumāryāṃ te tasmād eṣa śapāmyaham
- 22
ब्रह्मवादी गुरुर्यस्मात्तपस्वी ब्राह्मणश्च सन्
अकार्षीः समयभ्रंशम् आवाभ्यां यः कृतो मिथः
brahmavādī gururyasmāttapasvī brāhmaṇaśca san
akārṣīḥ samayabhraṃśam āvābhyāṃ yaḥ kṛto mithaḥ
- 23
शप्स्ये तस्मात्सुसंक्रुद्धो भवन्तं तं निबोध मे
सुकुमारी च ते भार्या भविष्यति न संशयः
śapsye tasmātsusaṃkruddho bhavantaṃ taṃ nibodha me
sukumārī ca te bhāryā bhaviṣyati na saṃśayaḥ
- 24
वानरं चैव कन्या त्वां विवाहात्प्रभृति प्रभो
संद्रक्ष्यन्ति नराश्चान्ये स्वरूपेण विनाकृतम्
vānaraṃ caiva kanyā tvāṃ vivāhātprabhṛti prabho
saṃdrakṣyanti narāścānye svarūpeṇa vinākṛtam
- 25
स तद्वाक्यं तु विज्ञाय नारदः पर्वतात्तदा
अशपत्तम् अपि क्रोधाद्भागिनेयं स मातुलः
sa tadvākyaṃ tu vijñāya nāradaḥ parvatāttadā
aśapattam api krodhādbhāgineyaṃ sa mātulaḥ
- 26
तपसा ब्रह्मचर्येण सत्येन च दमेन च
युक्तो ऽपि धर्मनित्यश्च न स्वर्गवासम् आप्स्यसि
tapasā brahmacaryeṇa satyena ca damena ca
yukto 'pi dharmanityaśca na svargavāsam āpsyasi
- 27
तौ तु शप्त्वा भृशं क्रुद्धौ परस्परम् अमर्षणौ
प्रतिजग्मतुर् अन्योन्यं क्रुद्धाविव गजोत्तमौ
tau tu śaptvā bhṛśaṃ kruddhau parasparam amarṣaṇau
pratijagmatur anyonyaṃ kruddhāviva gajottamau
- 28
पर्वतः पृथिवीं कृत्स्नां विचचार महामुनिः
पूज्यमानो यथान्यायं तेजसा स्वेन भारत
parvataḥ pṛthivīṃ kṛtsnāṃ vicacāra mahāmuniḥ
pūjyamāno yathānyāyaṃ tejasā svena bhārata
- 29
अथ ताम् अलभत्कन्यां नारदः सृञ्जयात्मजाम्
धर्मेण धर्मप्रवरः सुकुमारीम् अनिन्दिताम्
atha tām alabhatkanyāṃ nāradaḥ sṛñjayātmajām
dharmeṇa dharmapravaraḥ sukumārīm aninditām
- 30
सा तु कन्या यथाशापं नारदं तं ददर्श ह
पाणिग्रहणमन्त्राणां प्रयोगाद् एव वानरम्
sā tu kanyā yathāśāpaṃ nāradaṃ taṃ dadarśa ha
pāṇigrahaṇamantrāṇāṃ prayogād eva vānaram

