124 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
एवं स्तुतः स भगवान्गुह्यैस्तथ्यैश्च नामभिः
तं मुनिं दर्शयामास नारदं विश्वरूपधृक्
bhīṣma uvāca
evaṃ stutaḥ sa bhagavānguhyaistathyaiśca nāmabhiḥ
taṃ muniṃ darśayāmāsa nāradaṃ viśvarūpadhṛk
- 2
किंचिच्चन्द्रविशुद्धात्मा किंचिच्चन्द्राद्विशेषवान्
कृशानुवर्णः किंचिच्च किंचिद्धिष्ण्याकृतिः प्रभुः
kiṃciccandraviśuddhātmā kiṃciccandrādviśeṣavān
kṛśānuvarṇaḥ kiṃcicca kiṃciddhiṣṇyākṛtiḥ prabhuḥ
- 3
शुकपत्रवर्णः किंचिच्च किंचित्स्फटिकसप्रभः
नीलाञ्जनचयप्रख्यो जातरूपप्रभः क्वचित्
śukapatravarṇaḥ kiṃcicca kiṃcitsphaṭikasaprabhaḥ
nīlāñjanacayaprakhyo jātarūpaprabhaḥ kvacit
- 4
प्रवालाङ्कुरवर्णश्च श्वेतवर्णः क्वचिद्बभौ
क्वचित्सुवर्णवर्णाभो वैडूर्यसदृशः क्वचित्
pravālāṅkuravarṇaśca śvetavarṇaḥ kvacidbabhau
kvacitsuvarṇavarṇābho vaiḍūryasadṛśaḥ kvacit
- 5
नीलवैडूर्यसदृश इन्द्रनीलनिभः क्वचित्
मयूरग्रीववर्णाभो मुक्ताहारनिभः क्वचित्
nīlavaiḍūryasadṛśa indranīlanibhaḥ kvacit
mayūragrīvavarṇābho muktāhāranibhaḥ kvacit
- 6
एतान्वर्णान्बहुविधान्रूपे बिभ्रत्सनातनः
सहस्रनयनः श्रीमाञ्शतशीर्षः सहस्रपात्
etānvarṇānbahuvidhānrūpe bibhratsanātanaḥ
sahasranayanaḥ śrīmāñśataśīrṣaḥ sahasrapāt
- 7
सहस्रोदरबाहुश्च अव्यक्त इति च क्वचित्
ॐकारम् उद्गिरन्वक्त्रात्सावित्रीं च तदन्वयाम्
sahasrodarabāhuśca avyakta iti ca kvacit
oṃkāram udgiranvaktrātsāvitrīṃ ca tadanvayām
- 8
शेषेभ्यश्चैव वक्त्रेभ्यश्चतुर्वेदोद्गतं वसु
आरण्यकं जगौ देवो हरिर्नारायणो वशी
śeṣebhyaścaiva vaktrebhyaścaturvedodgataṃ vasu
āraṇyakaṃ jagau devo harirnārāyaṇo vaśī
- 9
वेदीं कमण्डलुं दर्भान्मणिरूपान् अथोपलान्
अजिनं दण्डकाष्ठं च ज्वलितं च हुताशनम्
धारयामास देवेशो हस्तैर्यज्ञपतिस्तदा
vedīṃ kamaṇḍaluṃ darbhānmaṇirūpān athopalān
ajinaṃ daṇḍakāṣṭhaṃ ca jvalitaṃ ca hutāśanam
dhārayāmāsa deveśo hastairyajñapatistadā
- 10
तं प्रसन्नं प्रसन्नात्मा नारदो द्विजसत्तमः
वाग्यतः प्रयतो भूत्वा ववन्दे परमेश्वरम्
तम् उवाच नतं मूर्ध्ना देवानाम् आदिर् अव्ययः
taṃ prasannaṃ prasannātmā nārado dvijasattamaḥ
vāgyataḥ prayato bhūtvā vavande parameśvaram
tam uvāca nataṃ mūrdhnā devānām ādir avyayaḥ
- 11
एकतश्च द्वितश्चैव त्रितश्चैव महर्षयः
इमं देशम् अनुप्राप्ता मम दर्शनलालसाः
ekataśca dvitaścaiva tritaścaiva maharṣayaḥ
imaṃ deśam anuprāptā mama darśanalālasāḥ
- 12
न च मां ते ददृशिरे न च द्रक्ष्यति कश्चन
ऋते ह्येकान्तिकश्रेष्ठात्त्वं चैवैकान्तिको मतः
na ca māṃ te dadṛśire na ca drakṣyati kaścana
ṛte hyekāntikaśreṣṭhāttvaṃ caivaikāntiko mataḥ
- 13
ममैतास्तनवः श्रेष्ठा जाता धर्मगृहे द्विज
तास्त्वं भजस्व सततं साधयस्व यथागतम्
mamaitāstanavaḥ śreṣṭhā jātā dharmagṛhe dvija
tāstvaṃ bhajasva satataṃ sādhayasva yathāgatam
- 14
वृणीष्व च वरं विप्र मत्तस्त्वं यम् इहेच्छसि
प्रसन्नो ऽहं तवाद्येह विश्वमूर्तिर् इहाव्ययः
vṛṇīṣva ca varaṃ vipra mattastvaṃ yam ihecchasi
prasanno 'haṃ tavādyeha viśvamūrtir ihāvyayaḥ
- 15
नारद उवाच
अद्य मे तपसो देव यमस्य नियमस्य च
सद्यः फलम् अवाप्तं वै दृष्टो यद्भगवान्मया
nārada uvāca
adya me tapaso deva yamasya niyamasya ca
sadyaḥ phalam avāptaṃ vai dṛṣṭo yadbhagavānmayā
- 16
वर एष ममात्यन्तं दृष्टस्त्वं यत्सनातनः
भगवान्विश्वदृक्सिंहः सर्वमूर्तिर्महाप्रभुः
vara eṣa mamātyantaṃ dṛṣṭastvaṃ yatsanātanaḥ
bhagavānviśvadṛksiṃhaḥ sarvamūrtirmahāprabhuḥ
- 17
भीष्म उवाच
एवं संदर्शयित्वा तु नारदं परमेष्ठिजम्
उवाच वचनं भूयो गच्छ नारद माचिरम्
bhīṣma uvāca
evaṃ saṃdarśayitvā tu nāradaṃ parameṣṭhijam
uvāca vacanaṃ bhūyo gaccha nārada māciram
- 18
इमे ह्यनिन्द्रियाहारा मद्भक्ताश्चन्द्रवर्चसः
एकाग्राश्चिन्तयेयुर्मां नैषां विघ्नो भवेद् इति
ime hyanindriyāhārā madbhaktāścandravarcasaḥ
ekāgrāścintayeyurmāṃ naiṣāṃ vighno bhaved iti
- 19
सिद्धाश्चैते महाभागाः पुरा ह्येकान्तिनो ऽभवन्
तमोरजोविनिर्मुक्ता मां प्रवेक्ष्यन्त्यसंशयम्
siddhāścaite mahābhāgāḥ purā hyekāntino 'bhavan
tamorajovinirmuktā māṃ pravekṣyantyasaṃśayam
- 20
न दृश्यश्चक्षुषा यो ऽसौ न स्पृश्यः स्पर्शनेन च
न घ्रेयश्चैव गन्धेन रसेन च विवर्जितः
na dṛśyaścakṣuṣā yo 'sau na spṛśyaḥ sparśanena ca
na ghreyaścaiva gandhena rasena ca vivarjitaḥ
- 21
सत्त्वं रजस्तमश्चैव न गुणास्तं भजन्ति वै
यश्च सर्वगतः साक्षी लोकस्यात्मेति कथ्यते
sattvaṃ rajastamaścaiva na guṇāstaṃ bhajanti vai
yaśca sarvagataḥ sākṣī lokasyātmeti kathyate
- 22
भूतग्रामशरीरेषु नश्यत्सु न विनश्यति
अजो नित्यः शाश्वतश्च निर्गुणो निष्कलस्तथा
bhūtagrāmaśarīreṣu naśyatsu na vinaśyati
ajo nityaḥ śāśvataśca nirguṇo niṣkalastathā
- 23
द्विर्द्वादशेभ्यस्तत्त्वेभ्यः ख्यातो यः पञ्चविंशकः
पुरुषो निष्क्रियश्चैव ज्ञानदृश्यश्च कथ्यते
dvirdvādaśebhyastattvebhyaḥ khyāto yaḥ pañcaviṃśakaḥ
puruṣo niṣkriyaścaiva jñānadṛśyaśca kathyate
- 24
यं प्रविश्य भवन्तीह मुक्ता वै द्विजसत्तम
स वासुदेवो विज्ञेयः परमात्मा सनातनः
yaṃ praviśya bhavantīha muktā vai dvijasattama
sa vāsudevo vijñeyaḥ paramātmā sanātanaḥ
- 25
पश्य देवस्य माहात्म्यं महिमानं च नारद
शुभाशुभैः कर्मभिर्यो न लिप्यति कदाचन
paśya devasya māhātmyaṃ mahimānaṃ ca nārada
śubhāśubhaiḥ karmabhiryo na lipyati kadācana
- 26
सत्त्वं रजस्तमश्चैव गुणान् एतान्प्रचक्षते
एते सर्वशरीरेषु तिष्ठन्ति विचरन्ति च
sattvaṃ rajastamaścaiva guṇān etānpracakṣate
ete sarvaśarīreṣu tiṣṭhanti vicaranti ca
- 27
एतान्गुणांस्तु क्षेत्रज्ञो भुङ्क्ते नैभिः स भुज्यते
निर्गुणो गुणभुक्चैव गुणस्रष्टा गुणाधिकः
etānguṇāṃstu kṣetrajño bhuṅkte naibhiḥ sa bhujyate
nirguṇo guṇabhukcaiva guṇasraṣṭā guṇādhikaḥ
- 28
जगत्प्रतिष्ठा देवर्षे पृथिव्यप्सु प्रलीयते
ज्योतिष्यापः प्रलीयन्ते ज्योतिर्वायौ प्रलीयते
jagatpratiṣṭhā devarṣe pṛthivyapsu pralīyate
jyotiṣyāpaḥ pralīyante jyotirvāyau pralīyate
- 29
खे वायुः प्रलयं याति मनस्याकाशम् एव च
मनो हि परमं भूतं तद् अव्यक्ते प्रलीयते
khe vāyuḥ pralayaṃ yāti manasyākāśam eva ca
mano hi paramaṃ bhūtaṃ tad avyakte pralīyate
- 30
अव्यक्तं पुरुषे ब्रह्मन्निष्क्रिये सम्प्रलीयते
नास्ति तस्मात्परतरं पुरुषाद्वै सनातनात्
avyaktaṃ puruṣe brahmanniṣkriye sampralīyate
nāsti tasmātparataraṃ puruṣādvai sanātanāt

