82 shlokas
- 1
जनमेजय उवाच
अहो ह्येकान्तिनः सर्वान्प्रीणाति भगवान्हरिः
विधिप्रयुक्तां पूजां च गृह्णाति भगवान्स्वयम्
janamejaya uvāca
aho hyekāntinaḥ sarvānprīṇāti bhagavānhariḥ
vidhiprayuktāṃ pūjāṃ ca gṛhṇāti bhagavānsvayam
- 2
ये तु दग्धेन्धना लोके पुण्यपापविवर्जिताः
तेषां त्वयाभिनिर्दिष्टा पारंपर्यागता गतिः
ye tu dagdhendhanā loke puṇyapāpavivarjitāḥ
teṣāṃ tvayābhinirdiṣṭā pāraṃparyāgatā gatiḥ
- 3
चतुर्थ्यां चैव ते गत्यां गच्छन्ति पुरुषोत्तमम्
एकान्तिनस्तु पुरुषा गच्छन्ति परमं पदम्
caturthyāṃ caiva te gatyāṃ gacchanti puruṣottamam
ekāntinastu puruṣā gacchanti paramaṃ padam
- 4
नूनम् एकान्तधर्मो ऽयं श्रेष्ठो नारायणप्रियः
अगत्वा गतयस्तिस्रो यद्गच्छन्त्यव्ययं हरिम्
nūnam ekāntadharmo 'yaṃ śreṣṭho nārāyaṇapriyaḥ
agatvā gatayastisro yadgacchantyavyayaṃ harim
- 5
सहोपनिषदान्वेदान्ये विप्राः सम्यग् आस्थिताः
पठन्ति विधिम् आस्थाय ये चापि यतिधर्मिणः
sahopaniṣadānvedānye viprāḥ samyag āsthitāḥ
paṭhanti vidhim āsthāya ye cāpi yatidharmiṇaḥ
- 6
तेभ्यो विशिष्टां जानामि गतिम् एकान्तिनां नृणाम्
केनैष धर्मः कथितो देवेन ऋषिणापि वा
tebhyo viśiṣṭāṃ jānāmi gatim ekāntināṃ nṛṇām
kenaiṣa dharmaḥ kathito devena ṛṣiṇāpi vā
- 7
एकान्तिनां च का चर्या कदा चोत्पादिता विभो
एतन्मे संशयं छिन्द्धि परं कौतूहलं हि मे
ekāntināṃ ca kā caryā kadā cotpāditā vibho
etanme saṃśayaṃ chinddhi paraṃ kautūhalaṃ hi me
- 8
वैशंपायन उवाच
समुपोढेष्वनीकेषु कुरुपाण्डवयोर्मृधे
अर्जुने विमनस्के च गीता भगवता स्वयम्
vaiśaṃpāyana uvāca
samupoḍheṣvanīkeṣu kurupāṇḍavayormṛdhe
arjune vimanaske ca gītā bhagavatā svayam
- 9
आगतिश्च गतिश्चैव पूर्वं ते कथिता मया
गहनो ह्येष धर्मो वै दुर्विज्ञेयो ऽकृतात्मभिः
āgatiśca gatiścaiva pūrvaṃ te kathitā mayā
gahano hyeṣa dharmo vai durvijñeyo 'kṛtātmabhiḥ
- 10
संमितः सामवेदेन पुरैवादियुगे कृतः
धार्यते स्वयम् ईशेन राजन्नारायणेन ह
saṃmitaḥ sāmavedena puraivādiyuge kṛtaḥ
dhāryate svayam īśena rājannārāyaṇena ha
- 11
एतम् अर्थं महाराज पृष्टः पार्थेन नारदः
ऋषिमध्ये महाभागः शृण्वतोः कृष्णभीष्मयोः
etam arthaṃ mahārāja pṛṣṭaḥ pārthena nāradaḥ
ṛṣimadhye mahābhāgaḥ śṛṇvatoḥ kṛṣṇabhīṣmayoḥ
- 12
गुरुणा च ममाप्येष कथितो नृपसत्तम
यथा तु कथितस्तत्र नारदेन तथा शृणु
guruṇā ca mamāpyeṣa kathito nṛpasattama
yathā tu kathitastatra nāradena tathā śṛṇu
- 13
यदासीन्मानसं जन्म नारायणमुखोद्गतम्
ब्रह्मणः पृथिवीपाल तदा नारायणः स्वयम्
तेन धर्मेण कृतवान्दैवं पित्र्यं च भारत
yadāsīnmānasaṃ janma nārāyaṇamukhodgatam
brahmaṇaḥ pṛthivīpāla tadā nārāyaṇaḥ svayam
tena dharmeṇa kṛtavāndaivaṃ pitryaṃ ca bhārata
- 14
फेनपा ऋषयश्चैव तं धर्मं प्रतिपेदिरे
वैखानसाः फेनपेभ्यो धर्मम् एतं प्रपेदिरे
वैखानसेभ्यः सोमस्तु ततः सो ऽन्तर्दधे पुनः
phenapā ṛṣayaścaiva taṃ dharmaṃ pratipedire
vaikhānasāḥ phenapebhyo dharmam etaṃ prapedire
vaikhānasebhyaḥ somastu tataḥ so 'ntardadhe punaḥ
- 15
यदासीच्चाक्षुषं जन्म द्वितीयं ब्रह्मणो नृप
तदा पितामहात्सोमाद् एतं धर्मम् अजानत
नारायणात्मकं राजन्रुद्राय प्रददौ च सः
yadāsīccākṣuṣaṃ janma dvitīyaṃ brahmaṇo nṛpa
tadā pitāmahātsomād etaṃ dharmam ajānata
nārāyaṇātmakaṃ rājanrudrāya pradadau ca saḥ
- 16
ततो योगस्थितो रुद्रः पुरा कृतयुगे नृप
वालखिल्यान् ऋषीन्सर्वान्धर्मम् एतम् अपाठयत्
अन्तर्दधे ततो भूयस्तस्य देवस्य मायया
tato yogasthito rudraḥ purā kṛtayuge nṛpa
vālakhilyān ṛṣīnsarvāndharmam etam apāṭhayat
antardadhe tato bhūyastasya devasya māyayā
- 17
तृतीयं ब्रह्मणो जन्म यदासीद्वाचिकं महत्
तत्रैष धर्मः सम्भूतः स्वयं नारायणान्नृप
tṛtīyaṃ brahmaṇo janma yadāsīdvācikaṃ mahat
tatraiṣa dharmaḥ sambhūtaḥ svayaṃ nārāyaṇānnṛpa
- 18
सुपर्णो नाम तम् ऋषिः प्राप्तवान्पुरुषोत्तमात्
तपसा वै सुतप्तेन दमेन नियमेन च
suparṇo nāma tam ṛṣiḥ prāptavānpuruṣottamāt
tapasā vai sutaptena damena niyamena ca
- 19
त्रिः परिक्रान्तवान् एतत्सुपर्णो धर्मम् उत्तमम्
यस्मात्तस्माद्व्रतं ह्येतत्त्रिसौपर्णम् इहोच्यते
triḥ parikrāntavān etatsuparṇo dharmam uttamam
yasmāttasmādvrataṃ hyetattrisauparṇam ihocyate
- 20
ऋग्वेदपाठपठितं व्रतम् एतद्धि दुश्चरम्
सुपर्णाच्चाप्यधिगतो धर्म एष सनातनः
ṛgvedapāṭhapaṭhitaṃ vratam etaddhi duścaram
suparṇāccāpyadhigato dharma eṣa sanātanaḥ
- 21
वायुना द्विपदां श्रेष्ठ प्रथितो जगदायुषा
वायोः सकाशात्प्राप्तश्च ऋषिभिर्विघसाशिभिः
vāyunā dvipadāṃ śreṣṭha prathito jagadāyuṣā
vāyoḥ sakāśātprāptaśca ṛṣibhirvighasāśibhiḥ
- 22
तेभ्यो महोदधिश्चैनं प्राप्तवान्धर्मम् उत्तमम्
ततः सो ऽन्तर्दधे भूयो नारायणसमाहितः
tebhyo mahodadhiścainaṃ prāptavāndharmam uttamam
tataḥ so 'ntardadhe bhūyo nārāyaṇasamāhitaḥ
- 23
यदा भूयः श्रवणजा सृष्टिर् आसीन्महात्मनः
ब्रह्मणः पुरुषव्याघ्र तत्र कीर्तयतः शृणु
yadā bhūyaḥ śravaṇajā sṛṣṭir āsīnmahātmanaḥ
brahmaṇaḥ puruṣavyāghra tatra kīrtayataḥ śṛṇu
- 24
जगत्स्रष्टुमना देवो हरिर्नारायणः स्वयम्
चिन्तयामास पुरुषं जगत्सर्गकरं प्रभुः
jagatsraṣṭumanā devo harirnārāyaṇaḥ svayam
cintayāmāsa puruṣaṃ jagatsargakaraṃ prabhuḥ
- 25
अथ चिन्तयतस्तस्य कर्णाभ्यां पुरुषः सृतः
प्रजासर्गकरो ब्रह्मा तम् उवाच जगत्पतिः
atha cintayatastasya karṇābhyāṃ puruṣaḥ sṛtaḥ
prajāsargakaro brahmā tam uvāca jagatpatiḥ
- 26
सृज प्रजाः पुत्र सर्वा मुखतः पादतस्तथा
श्रेयस्तव विधास्यामि बलं तेजश्च सुव्रत
sṛja prajāḥ putra sarvā mukhataḥ pādatastathā
śreyastava vidhāsyāmi balaṃ tejaśca suvrata
- 27
धर्मं च मत्तो गृह्णीष्व सात्वतं नाम नामतः
तेन सर्वं कृतयुगं स्थापयस्व यथाविधि
dharmaṃ ca matto gṛhṇīṣva sātvataṃ nāma nāmataḥ
tena sarvaṃ kṛtayugaṃ sthāpayasva yathāvidhi
- 28
ततो ब्रह्मा नमश्चक्रे देवाय हरिमेधसे
धर्मं चाग्र्यं स जग्राह सरहस्यं ससंग्रहम्
आरण्यकेन सहितं नारायणमुखोद्गतम्
tato brahmā namaścakre devāya harimedhase
dharmaṃ cāgryaṃ sa jagrāha sarahasyaṃ sasaṃgraham
āraṇyakena sahitaṃ nārāyaṇamukhodgatam
- 29
उपदिश्य ततो धर्मं ब्रह्मणे ऽमिततेजसे
तं कार्तयुगधर्माणं निराशीःकर्मसंज्ञितम्
जगाम तमसः पारं यत्राव्यक्तं व्यवस्थितम्
upadiśya tato dharmaṃ brahmaṇe 'mitatejase
taṃ kārtayugadharmāṇaṃ nirāśīḥkarmasaṃjñitam
jagāma tamasaḥ pāraṃ yatrāvyaktaṃ vyavasthitam
- 30
ततो ऽथ वरदो देवो ब्रह्मलोकपितामहः
असृजत्स तदा लोकान्कृत्स्नान्स्थावरजङ्गमान्
tato 'tha varado devo brahmalokapitāmahaḥ
asṛjatsa tadā lokānkṛtsnānsthāvarajaṅgamān

