41 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
इत्येवम् उक्त्वा वचनं ब्रह्मर्षिः सुमहातपाः
प्रातिष्ठत शुकः सिद्धिं हित्वा लोकांश्चतुर्विधान्
bhīṣma uvāca
ityevam uktvā vacanaṃ brahmarṣiḥ sumahātapāḥ
prātiṣṭhata śukaḥ siddhiṃ hitvā lokāṃścaturvidhān
- 2
तमो ह्यष्टविधं हित्वा जहौ पञ्चविधं रजः
ततः सत्त्वं जहौ धीमांस्तद् अद्भुतम् इवाभवत्
tamo hyaṣṭavidhaṃ hitvā jahau pañcavidhaṃ rajaḥ
tataḥ sattvaṃ jahau dhīmāṃstad adbhutam ivābhavat
- 3
ततस्तस्मिन्पदे नित्ये निर्गुणे लिङ्गवर्जिते
ब्रह्मणि प्रत्यतिष्ठत्स विधूमो ऽग्निर् इव ज्वलन्
tatastasminpade nitye nirguṇe liṅgavarjite
brahmaṇi pratyatiṣṭhatsa vidhūmo 'gnir iva jvalan
- 4
उल्कापाता दिशां दाहा भूमिकम्पास्तथैव च
प्रादुर्भूताः क्षणे तस्मिंस्तद् अद्भुतम् इवाभवत्
ulkāpātā diśāṃ dāhā bhūmikampāstathaiva ca
prādurbhūtāḥ kṣaṇe tasmiṃstad adbhutam ivābhavat
- 5
द्रुमाः शाखाश्च मुमुचुः शिखराणि च पर्वताः
निर्घातशब्दैश्च गिरिर्हिमवान्दीर्यतीव ह
drumāḥ śākhāśca mumucuḥ śikharāṇi ca parvatāḥ
nirghātaśabdaiśca girirhimavāndīryatīva ha
- 6
न बभासे सहस्रांशुर्न जज्वाल च पावकः
ह्रदाश्च सरितश्चैव चुक्षुभुः सागरास्तथा
na babhāse sahasrāṃśurna jajvāla ca pāvakaḥ
hradāśca saritaścaiva cukṣubhuḥ sāgarāstathā
- 7
ववर्ष वासवस्तोयं रसवच्च सुगन्धि च
ववौ समीरणश्चापि दिव्यगन्धवहः शुचिः
vavarṣa vāsavastoyaṃ rasavacca sugandhi ca
vavau samīraṇaścāpi divyagandhavahaḥ śuciḥ
- 8
स शृङ्गे ऽप्रतिमे दिव्ये हिमवन्मेरुसंभवे
संश्लिष्टे श्वेतपीते द्वे रुक्मरूप्यमये शुभे
sa śṛṅge 'pratime divye himavanmerusaṃbhave
saṃśliṣṭe śvetapīte dve rukmarūpyamaye śubhe
- 9
शतयोजनविस्तारे तिर्यग् ऊर्ध्वं च भारत
उदीचीं दिशम् आश्रित्य रुचिरे संददर्श ह
śatayojanavistāre tiryag ūrdhvaṃ ca bhārata
udīcīṃ diśam āśritya rucire saṃdadarśa ha
- 10
सो ऽविशङ्केन मनसा तथैवाभ्यपतच्छुकः
ततः पर्वतशृङ्गे द्वे सहसैव द्विधाकृते
अदृश्येतां महाराज तद् अद्भुतम् इवाभवत्
so 'viśaṅkena manasā tathaivābhyapatacchukaḥ
tataḥ parvataśṛṅge dve sahasaiva dvidhākṛte
adṛśyetāṃ mahārāja tad adbhutam ivābhavat
- 11
ततः पर्वतशृङ्गाभ्यां सहसैव विनिःसृतः
न च प्रतिजघानास्य स गतिं पर्वतोत्तमः
tataḥ parvataśṛṅgābhyāṃ sahasaiva viniḥsṛtaḥ
na ca pratijaghānāsya sa gatiṃ parvatottamaḥ
- 12
ततो महान् अभूच्छब्दो दिवि सर्वदिवौकसाम्
गन्धर्वाणाम् ऋषीणां च ये च शैलनिवासिनः
tato mahān abhūcchabdo divi sarvadivaukasām
gandharvāṇām ṛṣīṇāṃ ca ye ca śailanivāsinaḥ
- 13
दृष्ट्वा शुकम् अतिक्रान्तं पर्वतं च द्विधाकृतम्
साधु साध्विति तत्रासीन्नादः सर्वत्र भारत
dṛṣṭvā śukam atikrāntaṃ parvataṃ ca dvidhākṛtam
sādhu sādhviti tatrāsīnnādaḥ sarvatra bhārata
- 14
स पूज्यमानो देवैश्च गन्धर्वैर् ऋषिभिस्तथा
यक्षराक्षससंघैश्च विद्याधरगणैस्तथा
sa pūjyamāno devaiśca gandharvair ṛṣibhistathā
yakṣarākṣasasaṃghaiśca vidyādharagaṇaistathā
- 15
दिव्यैः पुष्पैः समाकीर्णम् अन्तरिक्षं समन्ततः
आसीत्किल महाराज शुकाभिपतने तदा
divyaiḥ puṣpaiḥ samākīrṇam antarikṣaṃ samantataḥ
āsītkila mahārāja śukābhipatane tadā
- 16
ततो मन्दाकिनीं रम्याम् उपरिष्टाद् अभिव्रजन्
शुको ददर्श धर्मात्मा पुष्पितद्रुमकाननाम्
tato mandākinīṃ ramyām upariṣṭād abhivrajan
śuko dadarśa dharmātmā puṣpitadrumakānanām
- 17
तस्यां क्रीडन्त्यभिरताः स्नान्ति चैवाप्सरोगणाः
शून्याकारं निराकाराः शुकं दृष्ट्वा विवाससः
tasyāṃ krīḍantyabhiratāḥ snānti caivāpsarogaṇāḥ
śūnyākāraṃ nirākārāḥ śukaṃ dṛṣṭvā vivāsasaḥ
- 18
तं प्रक्रमन्तम् आज्ञाय पिता स्नेहसमन्वितः
उत्तमां गतिम् आस्थाय पृष्ठतो ऽनुससार ह
taṃ prakramantam ājñāya pitā snehasamanvitaḥ
uttamāṃ gatim āsthāya pṛṣṭhato 'nusasāra ha
- 19
शुकस्तु मारुताद् ऊर्ध्वं गतिं कृत्वान्तरिक्षगाम्
दर्शयित्वा प्रभावं स्वं सर्वभूतो ऽभवत्तदा
śukastu mārutād ūrdhvaṃ gatiṃ kṛtvāntarikṣagām
darśayitvā prabhāvaṃ svaṃ sarvabhūto 'bhavattadā
- 20
महायोगगतिं त्वग्र्यां व्यासोत्थाय महातपाः
निमेषान्तरमात्रेण शुकाभिपतनं ययौ
mahāyogagatiṃ tvagryāṃ vyāsotthāya mahātapāḥ
nimeṣāntaramātreṇa śukābhipatanaṃ yayau
- 21
स ददर्श द्विधा कृत्वा पर्वताग्रं शुकं गतम्
शशंसुर् ऋषयस्तस्मै कर्म पुत्रस्य तत्तदा
sa dadarśa dvidhā kṛtvā parvatāgraṃ śukaṃ gatam
śaśaṃsur ṛṣayastasmai karma putrasya tattadā
- 22
ततः शुकेति दीर्घेण शैक्षेणाक्रन्दितस्तदा
स्वयं पित्रा स्वरेणोच्चैस्त्रींल्लोकान् अनुनाद्य वै
tataḥ śuketi dīrgheṇa śaikṣeṇākranditastadā
svayaṃ pitrā svareṇoccaistrīṃllokān anunādya vai
- 23
शुकः सर्वगतो भूत्वा सर्वात्मा सर्वतोमुखः
प्रत्यभाषत धर्मात्मा भोःशब्देनानुनादयन्
śukaḥ sarvagato bhūtvā sarvātmā sarvatomukhaḥ
pratyabhāṣata dharmātmā bhoḥśabdenānunādayan
- 24
तत एकाक्षरं नादं भो इत्येव समीरयन्
प्रत्याहरज्जगत्सर्वम् उच्चैः स्थावरजङ्गमम्
tata ekākṣaraṃ nādaṃ bho ityeva samīrayan
pratyāharajjagatsarvam uccaiḥ sthāvarajaṅgamam
- 25
ततः प्रभृति चाद्यापि शब्दान् उच्चारितान्पृथक्
गिरिगह्वरपृष्ठेषु व्याजहार शुकं प्रति
tataḥ prabhṛti cādyāpi śabdān uccāritānpṛthak
girigahvarapṛṣṭheṣu vyājahāra śukaṃ prati
- 26
अन्तर्हितः प्रभावं तु दर्शयित्वा शुकस्तदा
गुणान्संत्यज्य शब्दादीन्पदम् अध्यगमत्परम्
antarhitaḥ prabhāvaṃ tu darśayitvā śukastadā
guṇānsaṃtyajya śabdādīnpadam adhyagamatparam
- 27
महिमानं तु तं दृष्ट्वा पुत्रस्यामिततेजसः
निषसाद गिरिप्रस्थे पुत्रम् एवानुचिन्तयन्
mahimānaṃ tu taṃ dṛṣṭvā putrasyāmitatejasaḥ
niṣasāda giriprasthe putram evānucintayan
- 28
ततो मन्दाकिनीतीरे क्रीडन्तो ऽप्सरसां गणाः
आसाद्य तम् ऋषिं सर्वाः संभ्रान्ता गतचेतसः
tato mandākinītīre krīḍanto 'psarasāṃ gaṇāḥ
āsādya tam ṛṣiṃ sarvāḥ saṃbhrāntā gatacetasaḥ
- 29
जले निलिल्यिरे काश्चित्काश्चिद्गुल्मान्प्रपेदिरे
वसनान्याददुः काश्चिद्दृष्ट्वा तं मुनिसत्तमम्
jale nililyire kāścitkāścidgulmānprapedire
vasanānyādaduḥ kāściddṛṣṭvā taṃ munisattamam
- 30
तां मुक्ततां तु विज्ञाय मुनिः पुत्रस्य वै तदा
सक्तताम् आत्मनश्चैव प्रीतो ऽभूद्व्रीडितश्च ह
tāṃ muktatāṃ tu vijñāya muniḥ putrasya vai tadā
saktatām ātmanaścaiva prīto 'bhūdvrīḍitaśca ha

