44 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
अहो धर्मिष्ठता तात वृत्रस्यामिततेजसः
यस्य विज्ञानम् अतुलं विष्णोर्भक्तिश्च तादृशी
yudhiṣṭhira uvāca
aho dharmiṣṭhatā tāta vṛtrasyāmitatejasaḥ
yasya vijñānam atulaṃ viṣṇorbhaktiśca tādṛśī
- 2
दुर्विज्ञेयम् इदं तात विष्णोर् अमिततेजसः
कथं वा राजशार्दूल पदं तज्ज्ञातवान् असौ
durvijñeyam idaṃ tāta viṣṇor amitatejasaḥ
kathaṃ vā rājaśārdūla padaṃ tajjñātavān asau
- 3
भवता कथितं ह्येतच्छ्रद्दधे चाहम् अच्युत
भूयस्तु मे समुत्पन्ना बुद्धिर् अव्यक्तदर्शनात्
bhavatā kathitaṃ hyetacchraddadhe cāham acyuta
bhūyastu me samutpannā buddhir avyaktadarśanāt
- 4
कथं विनिहतो वृत्रः शक्रेण भरतर्षभ
धर्मिष्ठो विष्णुभक्तश्च तत्त्वज्ञश्च पदान्वये
kathaṃ vinihato vṛtraḥ śakreṇa bharatarṣabha
dharmiṣṭho viṣṇubhaktaśca tattvajñaśca padānvaye
- 5
एतन्मे संशयं ब्रूहि पृच्छतो भरतर्षभ
वृत्रस्तु राजशार्दूल यथा शक्रेण निर्जितः
etanme saṃśayaṃ brūhi pṛcchato bharatarṣabha
vṛtrastu rājaśārdūla yathā śakreṇa nirjitaḥ
- 6
यथा चैवाभवद्युद्धं तच्चाचक्ष्व पितामह
विस्तरेण महाबाहो परं कौतूहलं हि मे
yathā caivābhavadyuddhaṃ taccācakṣva pitāmaha
vistareṇa mahābāho paraṃ kautūhalaṃ hi me
- 7
भीष्म उवाच
रथेनेन्द्रः प्रयातो वै सार्धं सुरगणैः पुरा
ददर्शाथाग्रतो वृत्रं विष्ठितं पर्वतोपमम्
bhīṣma uvāca
rathenendraḥ prayāto vai sārdhaṃ suragaṇaiḥ purā
dadarśāthāgrato vṛtraṃ viṣṭhitaṃ parvatopamam
- 8
योजनानां शतान्यूर्ध्वं पञ्चोच्छ्रितम् अरिंदम
शतानि विस्तरेणाथ त्रीण्येवाभ्यधिकानि तु
yojanānāṃ śatānyūrdhvaṃ pañcocchritam ariṃdama
śatāni vistareṇātha trīṇyevābhyadhikāni tu
- 9
तत्प्रेक्ष्य तादृशं रूपं त्रैलोक्येनापि दुर्जयम्
वृत्रस्य देवाः संत्रस्ता न शान्तिम् उपलेभिरे
tatprekṣya tādṛśaṃ rūpaṃ trailokyenāpi durjayam
vṛtrasya devāḥ saṃtrastā na śāntim upalebhire
- 10
शक्रस्य तु तदा राजन्न् ऊरुस्तम्भो व्यजायत
भयाद्वृत्रस्य सहसा दृष्ट्वा तद्रूपम् उत्तमम्
śakrasya tu tadā rājann ūrustambho vyajāyata
bhayādvṛtrasya sahasā dṛṣṭvā tadrūpam uttamam
- 11
ततो नादः समभवद्वादित्राणां च निस्वनः
देवासुराणां सर्वेषां तस्मिन्युद्ध उपस्थिते
tato nādaḥ samabhavadvāditrāṇāṃ ca nisvanaḥ
devāsurāṇāṃ sarveṣāṃ tasminyuddha upasthite
- 12
अथ वृत्रस्य कौरव्य दृष्ट्वा शक्रम् उपस्थितम्
न संभ्रमो न भीः काचिद् आस्था वा समजायत
atha vṛtrasya kauravya dṛṣṭvā śakram upasthitam
na saṃbhramo na bhīḥ kācid āsthā vā samajāyata
- 13
ततः समभवद्युद्धं त्रैलोक्यस्य भयंकरम्
शक्रस्य च सुरेन्द्रस्य वृत्रस्य च महात्मनः
tataḥ samabhavadyuddhaṃ trailokyasya bhayaṃkaram
śakrasya ca surendrasya vṛtrasya ca mahātmanaḥ
- 14
असिभिः पट्टिशैः शूलैः शक्तितोमरमुद्गरैः
शिलाभिर्विविधाभिश्च कार्मुकैश्च महास्वनैः
asibhiḥ paṭṭiśaiḥ śūlaiḥ śaktitomaramudgaraiḥ
śilābhirvividhābhiśca kārmukaiśca mahāsvanaiḥ
- 15
अस्त्रैश्च विविधैर्दिव्यैः पावकोल्काभिर् एव च
देवासुरैस्ततः सैन्यैः सर्वम् आसीत्समाकुलम्
astraiśca vividhairdivyaiḥ pāvakolkābhir eva ca
devāsuraistataḥ sainyaiḥ sarvam āsītsamākulam
- 16
पितामहपुरोगाश्च सर्वे देवगणास्तथा
ऋषयश्च महाभागास्तद्युद्धं द्रष्टुम् आगमन्
pitāmahapurogāśca sarve devagaṇāstathā
ṛṣayaśca mahābhāgāstadyuddhaṃ draṣṭum āgaman
- 17
विमानाग्र्यैर्महाराज सिद्धाश्च भरतर्षभ
गन्धर्वाश्च विमानाग्र्यैर् अप्सरोभिः समागमन्
vimānāgryairmahārāja siddhāśca bharatarṣabha
gandharvāśca vimānāgryair apsarobhiḥ samāgaman
- 18
ततो ऽन्तरिक्षम् आवृत्य वृत्रो धर्मभृतां वरः
अश्मवर्षेण देवेन्द्रं पर्वतात्समवाकिरत्
tato 'ntarikṣam āvṛtya vṛtro dharmabhṛtāṃ varaḥ
aśmavarṣeṇa devendraṃ parvatātsamavākirat
- 19
ततो देवगणाः क्रुद्धाः सर्वतः शस्त्रवृष्टिभिः
अश्मवर्षम् अपोहन्त वृत्रप्रेरितम् आहवे
tato devagaṇāḥ kruddhāḥ sarvataḥ śastravṛṣṭibhiḥ
aśmavarṣam apohanta vṛtrapreritam āhave
- 20
वृत्रश्च कुरुशार्दूल महामायो महाबलः
मोहयामास देवेन्द्रं मायायुद्धेन सर्वतः
vṛtraśca kuruśārdūla mahāmāyo mahābalaḥ
mohayāmāsa devendraṃ māyāyuddhena sarvataḥ
- 21
तस्य वृत्रार्दितस्याथ मोह आसीच्छतक्रतोः
रथंतरेण तं तत्र वसिष्ठः समबोधयत्
tasya vṛtrārditasyātha moha āsīcchatakratoḥ
rathaṃtareṇa taṃ tatra vasiṣṭhaḥ samabodhayat
- 22
वसिष्ठ उवाच
देवश्रेष्ठो ऽसि देवेन्द्र सुरारिविनिबर्हण
त्रैलोक्यबलसंयुक्तः कस्माच्छक्र विषीदसि
vasiṣṭha uvāca
devaśreṣṭho 'si devendra surārivinibarhaṇa
trailokyabalasaṃyuktaḥ kasmācchakra viṣīdasi
- 23
एष ब्रह्मा च विष्णुश्च शिवश्चैव जगत्प्रभुः
सोमश्च भगवान्देवः सर्वे च परमर्षयः
eṣa brahmā ca viṣṇuśca śivaścaiva jagatprabhuḥ
somaśca bhagavāndevaḥ sarve ca paramarṣayaḥ
- 24
मा कार्षीः कश्मलं शक्र कश्चिद् एवेतरो यथा
आर्यां युद्धे मतिं कृत्वा जहि शत्रुं सुरेश्वर
mā kārṣīḥ kaśmalaṃ śakra kaścid evetaro yathā
āryāṃ yuddhe matiṃ kṛtvā jahi śatruṃ sureśvara
- 25
एष लोकगुरुस्त्र्यक्षः सर्वलोकनमस्कृतः
निरीक्षते त्वां भगवांस्त्यज मोहं सुरेश्वर
eṣa lokagurustryakṣaḥ sarvalokanamaskṛtaḥ
nirīkṣate tvāṃ bhagavāṃstyaja mohaṃ sureśvara
- 26
एते ब्रह्मर्षयश्चैव बृहस्पतिपुरोगमाः
स्तवेन शक्र दिव्येन स्तुवन्ति त्वां जयाय वै
ete brahmarṣayaścaiva bṛhaspatipurogamāḥ
stavena śakra divyena stuvanti tvāṃ jayāya vai
- 27
भीष्म उवाच
एवं संबोध्यमानस्य वसिष्ठेन महात्मना
अतीव वासवस्यासीद्बलम् उत्तमतेजसः
bhīṣma uvāca
evaṃ saṃbodhyamānasya vasiṣṭhena mahātmanā
atīva vāsavasyāsīdbalam uttamatejasaḥ
- 28
ततो बुद्धिम् उपागम्य भगवान्पाकशासनः
योगेन महता युक्तस्तां मायां व्यपकर्षत
tato buddhim upāgamya bhagavānpākaśāsanaḥ
yogena mahatā yuktastāṃ māyāṃ vyapakarṣata
- 29
ततो ऽङ्गिरःसुतः श्रीमांस्ते चैव परमर्षयः
दृष्ट्वा वृत्रस्य विक्रान्तम् उपगम्य महेश्वरम्
ऊचुर्वृत्रविनाशार्थं लोकानां हितकाम्यया
tato 'ṅgiraḥsutaḥ śrīmāṃste caiva paramarṣayaḥ
dṛṣṭvā vṛtrasya vikrāntam upagamya maheśvaram
ūcurvṛtravināśārthaṃ lokānāṃ hitakāmyayā
- 30
ततो भगवतस्तेजो ज्वरो भूत्वा जगत्पतेः
समाविशन्महारौद्रं वृत्रं दैत्यवरं तदा
tato bhagavatastejo jvaro bhūtvā jagatpateḥ
samāviśanmahāraudraṃ vṛtraṃ daityavaraṃ tadā

