27 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
पितामह महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद
शरणं पालयानस्य यो धर्मस्तं वदस्व मे
yudhiṣṭhira uvāca
pitāmaha mahāprājña sarvaśāstraviśārada
śaraṇaṃ pālayānasya yo dharmastaṃ vadasva me
- 2
भीष्म उवाच
महान्धर्मो महाराज शरणागतपालने
अर्हः प्रष्टुं भवांश्चैव प्रश्नं भरतसत्तम
bhīṣma uvāca
mahāndharmo mahārāja śaraṇāgatapālane
arhaḥ praṣṭuṃ bhavāṃścaiva praśnaṃ bharatasattama
- 3
नृगप्रभृतयो राजन्राजानः शरणागतान्
परिपाल्य महाराज संसिद्धिं परमां गताः
nṛgaprabhṛtayo rājanrājānaḥ śaraṇāgatān
paripālya mahārāja saṃsiddhiṃ paramāṃ gatāḥ
- 4
श्रूयते हि कपोतेन शत्रुः शरणम् आगतः
पूजितश्च यथान्यायं स्वैश्च मांसैर्निमन्त्रितः
śrūyate hi kapotena śatruḥ śaraṇam āgataḥ
pūjitaśca yathānyāyaṃ svaiśca māṃsairnimantritaḥ
- 5
युधिष्ठिर उवाच
कथं कपोतेन पुरा शत्रुः शरणम् आगतः
स्वमांसैर्भोजितः कां च गतिं लेभे स भारत
yudhiṣṭhira uvāca
kathaṃ kapotena purā śatruḥ śaraṇam āgataḥ
svamāṃsairbhojitaḥ kāṃ ca gatiṃ lebhe sa bhārata
- 6
भीष्म उवाच
शृणु राजन्कथां दिव्यां सर्वपापप्रणाशिनीम्
नृपतेर्मुचुकुन्दस्य कथितां भार्गवेण ह
bhīṣma uvāca
śṛṇu rājankathāṃ divyāṃ sarvapāpapraṇāśinīm
nṛpatermucukundasya kathitāṃ bhārgaveṇa ha
- 7
इमम् अर्थं पुरा पार्थ मुचुकुन्दो नराधिपः
भार्गवं परिपप्रच्छ प्रणतो भरतर्षभ
imam arthaṃ purā pārtha mucukundo narādhipaḥ
bhārgavaṃ paripapraccha praṇato bharatarṣabha
- 8
तस्मै शुश्रूषमाणाय भार्गवो ऽकथयत्कथाम्
इयं यथा कपोतेन सिद्धिः प्राप्ता नराधिप
tasmai śuśrūṣamāṇāya bhārgavo 'kathayatkathām
iyaṃ yathā kapotena siddhiḥ prāptā narādhipa
- 9
धर्मनिश्चयसंयुक्तां कामार्थसहितां कथाम्
शृणुष्वावहितो राजन्गदतो मे महाभुज
dharmaniścayasaṃyuktāṃ kāmārthasahitāṃ kathām
śṛṇuṣvāvahito rājangadato me mahābhuja
- 10
कश्चित्क्षुद्रसमाचारः पृथिव्यां कालसंमतः
चचार पृथिवीं पापो घोरः शकुनिलुब्धकः
kaścitkṣudrasamācāraḥ pṛthivyāṃ kālasaṃmataḥ
cacāra pṛthivīṃ pāpo ghoraḥ śakunilubdhakaḥ
- 11
काकोल इव कृष्णाङ्गो रूक्षः पापसमाहितः
यवमध्यः कृशग्रीवो ह्रस्वपादो महाहनुः
kākola iva kṛṣṇāṅgo rūkṣaḥ pāpasamāhitaḥ
yavamadhyaḥ kṛśagrīvo hrasvapādo mahāhanuḥ
- 12
नैव तस्य सुहृत्कश्चिन्न संबन्धी न बान्धवः
स हि तैः सम्परित्यक्तस्तेन घोरेण कर्मणा
naiva tasya suhṛtkaścinna saṃbandhī na bāndhavaḥ
sa hi taiḥ samparityaktastena ghoreṇa karmaṇā
- 13
स वै क्षारकम् आदाय द्विजान्हत्वा वने सदा
चकार विक्रयं तेषां पतंगानां नराधिप
sa vai kṣārakam ādāya dvijānhatvā vane sadā
cakāra vikrayaṃ teṣāṃ pataṃgānāṃ narādhipa
- 14
एवं तु वर्तमानस्य तस्य वृत्तिं दुरात्मनः
अगमत्सुमहान्कालो न चाधर्मम् अबुध्यत
evaṃ tu vartamānasya tasya vṛttiṃ durātmanaḥ
agamatsumahānkālo na cādharmam abudhyata
- 15
तस्य भार्यासहायस्य रममाणस्य शाश्वतम्
दैवयोगविमूढस्य नान्या वृत्तिर् अरोचत
tasya bhāryāsahāyasya ramamāṇasya śāśvatam
daivayogavimūḍhasya nānyā vṛttir arocata
- 16
ततः कदाचित्तस्याथ वनस्थस्य समुद्गतः
पातयन्न् इव वृक्षांस्तान्सुमहान्वातसंभ्रमः
tataḥ kadācittasyātha vanasthasya samudgataḥ
pātayann iva vṛkṣāṃstānsumahānvātasaṃbhramaḥ
- 17
मेघसंकुलम् आकाशं विद्युन्मण्डलमण्डितम्
संछन्नं सुमुहूर्तेन नौस्थानेनेव सागरः
meghasaṃkulam ākāśaṃ vidyunmaṇḍalamaṇḍitam
saṃchannaṃ sumuhūrtena nausthāneneva sāgaraḥ
- 18
वारिधारासमूहैश्च सम्प्रहृष्टः शतक्रतुः
क्षणेन पूरयामास सलिलेन वसुंधराम्
vāridhārāsamūhaiśca samprahṛṣṭaḥ śatakratuḥ
kṣaṇena pūrayāmāsa salilena vasuṃdharām
- 19
ततो धाराकुले लोके संभ्रमन्नष्टचेतनः
शीतार्तस्तद्वनं सर्वम् आकुलेनान्तरात्मना
tato dhārākule loke saṃbhramannaṣṭacetanaḥ
śītārtastadvanaṃ sarvam ākulenāntarātmanā
- 20
नैव निम्नं स्थलं वापि सो ऽविन्दत विहंगहा
पूरितो हि जलौघेन मार्गस्तस्य वनस्य वै
naiva nimnaṃ sthalaṃ vāpi so 'vindata vihaṃgahā
pūrito hi jalaughena mārgastasya vanasya vai
- 21
पक्षिणो वातवेगेन हता लीनास्तदाभवन्
मृगाः सिंहा वराहाश्च स्थलान्याश्रित्य तस्थिरे
pakṣiṇo vātavegena hatā līnāstadābhavan
mṛgāḥ siṃhā varāhāśca sthalānyāśritya tasthire
- 22
महता वातवर्षेण त्रासितास्ते वनौकसः
भयार्ताश्च क्षुधार्ताश्च बभ्रमुः सहिता वने
mahatā vātavarṣeṇa trāsitāste vanaukasaḥ
bhayārtāśca kṣudhārtāśca babhramuḥ sahitā vane
- 23
स तु शीतहतैर्गात्रैर्जगामैव न तस्थिवान्
सो ऽपश्यद्वनषण्डेषु मेघनीलं वनस्पतिम्
sa tu śītahatairgātrairjagāmaiva na tasthivān
so 'paśyadvanaṣaṇḍeṣu meghanīlaṃ vanaspatim
- 24
ताराढ्यं कुमुदाकारम् आकाशं निर्मलं च ह
मेघैर्मुक्तं नभो दृष्ट्वा लुब्धकः शीतविह्वलः
tārāḍhyaṃ kumudākāram ākāśaṃ nirmalaṃ ca ha
meghairmuktaṃ nabho dṛṣṭvā lubdhakaḥ śītavihvalaḥ
- 25
दिशो ऽवलोकयामास वेलां चैव दुरात्मवान्
दूरे ग्रामनिवेशश्च तस्माद्देशाद् इति प्रभो
कृतबुद्धिर्वने तस्मिन्वस्तुं तां रजनीं तदा
diśo 'valokayāmāsa velāṃ caiva durātmavān
dūre grāmaniveśaśca tasmāddeśād iti prabho
kṛtabuddhirvane tasminvastuṃ tāṃ rajanīṃ tadā
- 26
सो ऽञ्जलिं प्रयतः कृत्वा वाक्यम् आह वनस्पतिम्
शरणं यामि यान्यस्मिन्दैवतानीह भारत
so 'ñjaliṃ prayataḥ kṛtvā vākyam āha vanaspatim
śaraṇaṃ yāmi yānyasmindaivatānīha bhārata
- 27
स शिलायां शिरः कृत्वा पर्णान्यास्तीर्य भूतले
दुःखेन महताविष्टस्ततः सुष्वाप पक्षिहा
sa śilāyāṃ śiraḥ kṛtvā parṇānyāstīrya bhūtale
duḥkhena mahatāviṣṭastataḥ suṣvāpa pakṣihā

