63 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
वृत्रस्य तु महाराज ज्वराविष्टस्य सर्वशः
अभवन्यानि लिङ्गानि शरीरे तानि मे शृणु
bhīṣma uvāca
vṛtrasya tu mahārāja jvarāviṣṭasya sarvaśaḥ
abhavanyāni liṅgāni śarīre tāni me śṛṇu
- 2
ज्वलितास्यो ऽभवद्घोरो वैवर्ण्यं चागमत्परम्
गात्रकम्पश्च सुमहाञ्श्वासश्चाप्यभवन्महान्
रोमहर्षश्च तीव्रो ऽभून्निःश्वासश्च महान्नृप
jvalitāsyo 'bhavadghoro vaivarṇyaṃ cāgamatparam
gātrakampaśca sumahāñśvāsaścāpyabhavanmahān
romaharṣaśca tīvro 'bhūnniḥśvāsaśca mahānnṛpa
- 3
शिवा चाशिवसंकाशा तस्य वक्त्रात्सुदारुणा
निष्पपात महाघोरा स्मृतिः सा तस्य भारत
उल्काश्च ज्वलितास्तस्य दीप्ताः पार्श्वे प्रपेदिरे
śivā cāśivasaṃkāśā tasya vaktrātsudāruṇā
niṣpapāta mahāghorā smṛtiḥ sā tasya bhārata
ulkāśca jvalitāstasya dīptāḥ pārśve prapedire
- 4
गृध्रकङ्कवडाश्चैव वाचो ऽमुञ्चन्सुदारुणाः
वृत्रस्योपरि संहृष्टाश्चक्रवत्परिबभ्रमुः
gṛdhrakaṅkavaḍāścaiva vāco 'muñcansudāruṇāḥ
vṛtrasyopari saṃhṛṣṭāścakravatparibabhramuḥ
- 5
ततस्तं रथम् आस्थाय देवाप्यायितम् आहवे
वज्रोद्यतकरः शक्रस्तं दैत्यं प्रत्यवैक्षत
tatastaṃ ratham āsthāya devāpyāyitam āhave
vajrodyatakaraḥ śakrastaṃ daityaṃ pratyavaikṣata
- 6
अमानुषम् अथो नादं स मुमोच महासुरः
व्यजृम्भत च राजेन्द्र तीव्रज्वरसमन्वितः
अथास्य जृम्भतः शक्रस्ततो वज्रम् अवासृजत्
amānuṣam atho nādaṃ sa mumoca mahāsuraḥ
vyajṛmbhata ca rājendra tīvrajvarasamanvitaḥ
athāsya jṛmbhataḥ śakrastato vajram avāsṛjat
- 7
स वज्रः सुमहातेजाः कालाग्निसदृशोपमः
क्षिप्रम् एव महाकायं वृत्रं दैत्यम् अपातयत्
sa vajraḥ sumahātejāḥ kālāgnisadṛśopamaḥ
kṣipram eva mahākāyaṃ vṛtraṃ daityam apātayat
- 8
ततो नादः समभवत्पुनर् एव समन्ततः
वृत्रं विनिहतं दृष्ट्वा देवानां भरतर्षभ
tato nādaḥ samabhavatpunar eva samantataḥ
vṛtraṃ vinihataṃ dṛṣṭvā devānāṃ bharatarṣabha
- 9
वृत्रं तु हत्वा भगवान्दानवारिर्महायशाः
वज्रेण विष्णुयुक्तेन दिवम् एव समाविशत्
vṛtraṃ tu hatvā bhagavāndānavārirmahāyaśāḥ
vajreṇa viṣṇuyuktena divam eva samāviśat
- 10
अथ वृत्रस्य कौरव्य शरीराद् अभिनिःसृता
ब्रह्महत्या महाघोरा रौद्रा लोकभयावहा
atha vṛtrasya kauravya śarīrād abhiniḥsṛtā
brahmahatyā mahāghorā raudrā lokabhayāvahā
- 11
करालदशना भीमा विकृता कृष्णपिङ्गला
प्रकीर्णमूर्धजा चैव घोरनेत्रा च भारत
karāladaśanā bhīmā vikṛtā kṛṣṇapiṅgalā
prakīrṇamūrdhajā caiva ghoranetrā ca bhārata
- 12
कपालमालिनी चैव कृशा च भरतर्षभ
रुधिरार्द्रा च धर्मज्ञ चीरवस्त्रनिवासिनी
kapālamālinī caiva kṛśā ca bharatarṣabha
rudhirārdrā ca dharmajña cīravastranivāsinī
- 13
साभिनिष्क्रम्य राजेन्द्र तादृग्रूपा भयावहा
वज्रिणं मृगयामास तदा भरतसत्तम
sābhiniṣkramya rājendra tādṛgrūpā bhayāvahā
vajriṇaṃ mṛgayāmāsa tadā bharatasattama
- 14
कस्यचित्त्वथ कालस्य वृत्रहा कुरुनन्दन
स्वर्गायाभिमुखः प्रायाल्लोकानां हितकाम्यया
kasyacittvatha kālasya vṛtrahā kurunandana
svargāyābhimukhaḥ prāyāllokānāṃ hitakāmyayā
- 15
बिसान्निःसरमाणं तु दृष्ट्वा शक्रं महौजसम्
कण्ठे जग्राह देवेन्द्रं सुलग्ना चाभवत्तदा
bisānniḥsaramāṇaṃ tu dṛṣṭvā śakraṃ mahaujasam
kaṇṭhe jagrāha devendraṃ sulagnā cābhavattadā
- 16
स हि तस्मिन्समुत्पन्ने ब्रह्महत्याकृते भये
नलिन्यां बिसमध्यस्थो बभूवाब्दगणान्बहून्
sa hi tasminsamutpanne brahmahatyākṛte bhaye
nalinyāṃ bisamadhyastho babhūvābdagaṇānbahūn
- 17
अनुसृत्य तु यत्नात्स तया वै ब्रह्महत्यया
तदा गृहीतः कौरव्य निश्चेष्टः समपद्यत
anusṛtya tu yatnātsa tayā vai brahmahatyayā
tadā gṛhītaḥ kauravya niśceṣṭaḥ samapadyata
- 18
तस्या व्यपोहने शक्रः परं यत्नं चकार ह
न चाशकत्तां देवेन्द्रो ब्रह्महत्यां व्यपोहितुम्
tasyā vyapohane śakraḥ paraṃ yatnaṃ cakāra ha
na cāśakattāṃ devendro brahmahatyāṃ vyapohitum
- 19
गृहीत एव तु तया देवेन्द्रो भरतर्षभ
पितामहम् उपागम्य शिरसा प्रत्यपूजयत्
gṛhīta eva tu tayā devendro bharatarṣabha
pitāmaham upāgamya śirasā pratyapūjayat
- 20
ज्ञात्वा गृहीतं शक्रं तु द्विजप्रवरहत्यया
ब्रह्मा संचिन्तयामास तदा भरतसत्तम
jñātvā gṛhītaṃ śakraṃ tu dvijapravarahatyayā
brahmā saṃcintayāmāsa tadā bharatasattama
- 21
ताम् उवाच महाबाहो ब्रह्महत्यां पितामहः
स्वरेण मधुरेणाथ सान्त्वयन्न् इव भारत
tām uvāca mahābāho brahmahatyāṃ pitāmahaḥ
svareṇa madhureṇātha sāntvayann iva bhārata
- 22
मुच्यतां त्रिदशेन्द्रो ऽयं मत्प्रियं कुरु भामिनि
ब्रूहि किं ते करोम्यद्य कामं कं त्वम् इहेच्छसि
mucyatāṃ tridaśendro 'yaṃ matpriyaṃ kuru bhāmini
brūhi kiṃ te karomyadya kāmaṃ kaṃ tvam ihecchasi
- 23
ब्रह्महत्योवाच
त्रिलोकपूजिते देवे प्रीते त्रैलोक्यकर्तरि
कृतम् एवेह मन्ये ऽहं निवासं तु विधत्स्व मे
brahmahatyovāca
trilokapūjite deve prīte trailokyakartari
kṛtam eveha manye 'haṃ nivāsaṃ tu vidhatsva me
- 24
त्वया कृतेयं मर्यादा लोकसंरक्षणार्थिना
स्थापना वै सुमहती त्वया देव प्रवर्तिता
tvayā kṛteyaṃ maryādā lokasaṃrakṣaṇārthinā
sthāpanā vai sumahatī tvayā deva pravartitā
- 25
प्रीते तु त्वयि धर्मज्ञ सर्वलोकेश्वरे प्रभो
शक्राद् अपगमिष्यामि निवासं तु विधत्स्व मे
prīte tu tvayi dharmajña sarvalokeśvare prabho
śakrād apagamiṣyāmi nivāsaṃ tu vidhatsva me
- 26
भीष्म उवाच
तथेति तां प्राह तदा ब्रह्महत्यां पितामहः
उपायतः स शक्रस्य ब्रह्महत्यां व्यपोहत
bhīṣma uvāca
tatheti tāṃ prāha tadā brahmahatyāṃ pitāmahaḥ
upāyataḥ sa śakrasya brahmahatyāṃ vyapohata
- 27
ततः स्वयंभुवा ध्यातस्तत्र वह्निर्महात्मना
ब्रह्माणम् उपसंगम्य ततो वचनम् अब्रवीत्
tataḥ svayaṃbhuvā dhyātastatra vahnirmahātmanā
brahmāṇam upasaṃgamya tato vacanam abravīt
- 28
प्राप्तो ऽस्मि भगवन्देव त्वत्सकाशम् अरिंदम
यत्कर्तव्यं मया देव तद्भवान्वक्तुम् अर्हति
prāpto 'smi bhagavandeva tvatsakāśam ariṃdama
yatkartavyaṃ mayā deva tadbhavānvaktum arhati
- 29
ब्रह्मोवाच
बहुधा विभजिष्यामि ब्रह्महत्याम् इमाम् अहम्
शक्रस्याद्य विमोक्षार्थं चतुर्भागं प्रतीच्छ मे
brahmovāca
bahudhā vibhajiṣyāmi brahmahatyām imām aham
śakrasyādya vimokṣārthaṃ caturbhāgaṃ pratīccha me
- 30
अग्निर् उवाच
मम मोक्षस्य को ऽन्तो वै ब्रह्मन्ध्यायस्व वै प्रभो
एतद् इच्छामि विज्ञातुं तत्त्वतो लोकपूजित
agnir uvāca
mama mokṣasya ko 'nto vai brahmandhyāyasva vai prabho
etad icchāmi vijñātuṃ tattvato lokapūjita

