22 shlokas
- 1
स्थाणुर् उवाच
प्रजासर्गनिमित्तं मे कार्यवत्ताम् इमां प्रभो
विद्धि सृष्टास्त्वया हीमा मा कुप्यासां पितामह
sthāṇur uvāca
prajāsarganimittaṃ me kāryavattām imāṃ prabho
viddhi sṛṣṭāstvayā hīmā mā kupyāsāṃ pitāmaha
- 2
तव तेजोऽग्निना देव प्रजा दह्यन्ति सर्वशः
ता दृष्ट्वा मम कारुण्यं मा कुप्यासां जगत्प्रभो
tava tejo'gninā deva prajā dahyanti sarvaśaḥ
tā dṛṣṭvā mama kāruṇyaṃ mā kupyāsāṃ jagatprabho
- 3
प्रजापतिर् उवाच
न कुप्ये न च मे कामो न भवेरन्प्रजा इति
लाघवार्थं धरण्यास्तु ततः संहार इष्यते
prajāpatir uvāca
na kupye na ca me kāmo na bhaveranprajā iti
lāghavārthaṃ dharaṇyāstu tataḥ saṃhāra iṣyate
- 4
इयं हि मां सदा देवी भारार्ता समचोदयत्
संहारार्थं महादेव भारेणाप्सु निमज्जति
iyaṃ hi māṃ sadā devī bhārārtā samacodayat
saṃhārārthaṃ mahādeva bhāreṇāpsu nimajjati
- 5
यदाहं नाधिगच्छामि बुद्ध्या बहु विचारयन्
संहारम् आसां वृद्धानां ततो मां क्रोध आविशत्
yadāhaṃ nādhigacchāmi buddhyā bahu vicārayan
saṃhāram āsāṃ vṛddhānāṃ tato māṃ krodha āviśat
- 6
स्थाणुर् उवाच
संहारान्तं प्रसीदस्व मा क्रुधस्त्रिदशेश्वर
मा प्रजाः स्थावरं वै च जङ्गमं च विनीनशः
sthāṇur uvāca
saṃhārāntaṃ prasīdasva mā krudhastridaśeśvara
mā prajāḥ sthāvaraṃ vai ca jaṅgamaṃ ca vinīnaśaḥ
- 7
पल्वलानि च सर्वाणि सर्वं चैव तृणोलपम्
स्थावरं जङ्गमं चैव भूतग्रामं चतुर्विधम्
palvalāni ca sarvāṇi sarvaṃ caiva tṛṇolapam
sthāvaraṃ jaṅgamaṃ caiva bhūtagrāmaṃ caturvidham
- 8
तद् एतद्भस्मसाद्भूतं जगत्सर्वम् उपप्लुतम्
प्रसीद भगवन्साधो वर एष वृतो मया
tad etadbhasmasādbhūtaṃ jagatsarvam upaplutam
prasīda bhagavansādho vara eṣa vṛto mayā
- 9
नष्टा न पुनर् एष्यन्ति प्रजा ह्येताः कथंचन
तस्मान्निवर्त्यताम् एतत्तेजः स्वेनैव तेजसा
naṣṭā na punar eṣyanti prajā hyetāḥ kathaṃcana
tasmānnivartyatām etattejaḥ svenaiva tejasā
- 10
उपायम् अन्यं संपश्य प्रजानां हितकाम्यया
यथेमे जन्तवः सर्वे निवर्तेरन्परंतप
upāyam anyaṃ saṃpaśya prajānāṃ hitakāmyayā
yatheme jantavaḥ sarve nivarteranparaṃtapa
- 11
अभावम् अभिगच्छेयुर् उत्सन्नप्रजनाः प्रजाः
अधिदैवनियुक्तो ऽस्मि त्वया लोकेष्विहेश्वर
abhāvam abhigaccheyur utsannaprajanāḥ prajāḥ
adhidaivaniyukto 'smi tvayā lokeṣviheśvara
- 12
त्वद्भवं हि जगन्नाथ जगत्स्थावरजङ्गमम्
प्रसाद्य त्वां महादेव याचाम्यावृत्तिजाः प्रजाः
tvadbhavaṃ hi jagannātha jagatsthāvarajaṅgamam
prasādya tvāṃ mahādeva yācāmyāvṛttijāḥ prajāḥ
- 13
नारद उवाच
श्रुत्वा तु वचनं देवः स्थाणोर्नियतवाङ्मनाः
तेजस्तत्स्वं निजग्राह पुनर् एवान्तर् आत्मना
nārada uvāca
śrutvā tu vacanaṃ devaḥ sthāṇorniyatavāṅmanāḥ
tejastatsvaṃ nijagrāha punar evāntar ātmanā
- 14
ततो ऽग्निम् उपसंगृह्य भगवांल्लोकपूजितः
प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च कल्पयामास वै प्रभुः
tato 'gnim upasaṃgṛhya bhagavāṃllokapūjitaḥ
pravṛttiṃ ca nivṛttiṃ ca kalpayāmāsa vai prabhuḥ
- 15
उपसंहरतस्तस्य तम् अग्निं रोषजं तदा
प्रादुर्बभूव विश्वेभ्यः खेभ्यो नारी महात्मनः
upasaṃharatastasya tam agniṃ roṣajaṃ tadā
prādurbabhūva viśvebhyaḥ khebhyo nārī mahātmanaḥ
- 16
कृष्णा रक्ताम्बरधरा रक्तनेत्रतलान्तरा
दिव्यकुण्डलसम्पन्ना दिव्याभरणभूषिता
kṛṣṇā raktāmbaradharā raktanetratalāntarā
divyakuṇḍalasampannā divyābharaṇabhūṣitā
- 17
सा विनिःसृत्य वै खेभ्यो दक्षिणाम् आश्रिता दिशम्
ददृशाते ऽथ तौ कन्यां देवौ विश्वेश्वरावुभौ
sā viniḥsṛtya vai khebhyo dakṣiṇām āśritā diśam
dadṛśāte 'tha tau kanyāṃ devau viśveśvarāvubhau
- 18
ताम् आहूय तदा देवो लोकानाम् आदिर् ईश्वरः
मृत्यो इति महीपाल जहि चेमाः प्रजा इति
tām āhūya tadā devo lokānām ādir īśvaraḥ
mṛtyo iti mahīpāla jahi cemāḥ prajā iti
- 19
त्वं हि संहारबुद्ध्या मे चिन्तिता रुषितेन च
तस्मात्संहर सर्वास्त्वं प्रजाः सजडपण्डिताः
tvaṃ hi saṃhārabuddhyā me cintitā ruṣitena ca
tasmātsaṃhara sarvāstvaṃ prajāḥ sajaḍapaṇḍitāḥ
- 20
अविशेषेण चैव त्वं प्रजाः संहर भामिनि
मम त्वं हि नियोगेन श्रेयः परम् अवाप्स्यसि
aviśeṣeṇa caiva tvaṃ prajāḥ saṃhara bhāmini
mama tvaṃ hi niyogena śreyaḥ param avāpsyasi
- 21
एवम् उक्ता तु सा देवी मृत्युः कमलमालिनी
प्रदध्यौ दुःखिता बाला साश्रुपातम् अतीव हि
evam uktā tu sā devī mṛtyuḥ kamalamālinī
pradadhyau duḥkhitā bālā sāśrupātam atīva hi
- 22
पाणिभ्यां चैव जग्राह तान्यश्रूणि जनेश्वरः
मानवानां हितार्थाय ययाचे पुनर् एव च
pāṇibhyāṃ caiva jagrāha tānyaśrūṇi janeśvaraḥ
mānavānāṃ hitārthāya yayāce punar eva ca

