29 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
गिरिपृष्ठं समारुह्य सुतो व्यासस्य भारत
समे देशे विविक्ते च निःशलाक उपाविशत्
bhīṣma uvāca
giripṛṣṭhaṃ samāruhya suto vyāsasya bhārata
same deśe vivikte ca niḥśalāka upāviśat
- 2
धारयामास चात्मानं यथाशास्त्रं महामुनिः
पादात्प्रभृतिगात्रेषु क्रमेण क्रमयोगवित्
dhārayāmāsa cātmānaṃ yathāśāstraṃ mahāmuniḥ
pādātprabhṛtigātreṣu krameṇa kramayogavit
- 3
ततः स प्राङ्मुखो विद्वान् आदित्ये नचिरोदिते
पाणिपादं समाधाय विनीतवद् उपाविशत्
tataḥ sa prāṅmukho vidvān āditye nacirodite
pāṇipādaṃ samādhāya vinītavad upāviśat
- 4
न तत्र पक्षिसंघातो न शब्दो नापि दर्शनम्
यत्र वैयासकिर्धीमान्योक्तुं समुपचक्रमे
na tatra pakṣisaṃghāto na śabdo nāpi darśanam
yatra vaiyāsakirdhīmānyoktuṃ samupacakrame
- 5
स ददर्श तदात्मानं सर्वसङ्गविनिःसृतम्
प्रजहास ततो हासं शुकः सम्प्रेक्ष्य भास्करम्
sa dadarśa tadātmānaṃ sarvasaṅgaviniḥsṛtam
prajahāsa tato hāsaṃ śukaḥ samprekṣya bhāskaram
- 6
स पुनर्योगम् आस्थाय मोक्षमार्गोपलब्धये
महायोगीश्वरो भूत्वा सो ऽत्यक्रामद्विहायसम्
sa punaryogam āsthāya mokṣamārgopalabdhaye
mahāyogīśvaro bhūtvā so 'tyakrāmadvihāyasam
- 7
ततः प्रदक्षिणं कृत्वा देवर्षिं नारदं तदा
निवेदयामास तदा स्वं योगं परमर्षये
tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā devarṣiṃ nāradaṃ tadā
nivedayāmāsa tadā svaṃ yogaṃ paramarṣaye
- 8
दृष्टो मार्गः प्रवृत्तो ऽस्मि स्वस्ति ते ऽस्तु तपोधन
त्वत्प्रसादाद्गमिष्यामि गतिम् इष्टां महाद्युते
dṛṣṭo mārgaḥ pravṛtto 'smi svasti te 'stu tapodhana
tvatprasādādgamiṣyāmi gatim iṣṭāṃ mahādyute
- 9
नारदेनाभ्यनुज्ञातस्ततो द्वैपायनात्मजः
अभिवाद्य पुनर्योगम् आस्थायाकाशम् आविशत्
nāradenābhyanujñātastato dvaipāyanātmajaḥ
abhivādya punaryogam āsthāyākāśam āviśat
- 10
कैलासपृष्ठाद् उत्पत्य स पपात दिवं तदा
अन्तरिक्षचरः श्रीमान्व्यासपुत्रः सुनिश्चितः
kailāsapṛṣṭhād utpatya sa papāta divaṃ tadā
antarikṣacaraḥ śrīmānvyāsaputraḥ suniścitaḥ
- 11
तम् उद्यन्तं द्विजश्रेष्ठं वैनतेयसमद्युतिम्
ददृशुः सर्वभूतानि मनोमारुतरंहसम्
tam udyantaṃ dvijaśreṣṭhaṃ vainateyasamadyutim
dadṛśuḥ sarvabhūtāni manomārutaraṃhasam
- 12
व्यवसायेन लोकांस्त्रीन्सर्वान्सो ऽथ विचिन्तयन्
आस्थितो दिव्यम् अध्वानं पावकार्कसमप्रभः
vyavasāyena lokāṃstrīnsarvānso 'tha vicintayan
āsthito divyam adhvānaṃ pāvakārkasamaprabhaḥ
- 13
तम् एकमनसं यान्तम् अव्यग्रम् अकुतोभयम्
ददृशुः सर्वभूतानि जङ्गमानीतराणि च
tam ekamanasaṃ yāntam avyagram akutobhayam
dadṛśuḥ sarvabhūtāni jaṅgamānītarāṇi ca
- 14
यथाशक्ति यथान्यायं पूजयांचक्रिरे तदा
पुष्पवर्षैश्च दिव्यैस्तम् अवचक्रुर्दिवौकसः
yathāśakti yathānyāyaṃ pūjayāṃcakrire tadā
puṣpavarṣaiśca divyaistam avacakrurdivaukasaḥ
- 15
तं दृष्ट्वा विस्मिताः सर्वे गन्धर्वाप्सरसां गणाः
ऋषयश्चैव संसिद्धाः परं विस्मयम् आगताः
taṃ dṛṣṭvā vismitāḥ sarve gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ
ṛṣayaścaiva saṃsiddhāḥ paraṃ vismayam āgatāḥ
- 16
अन्तरिक्षचरः को ऽयं तपसा सिद्धिम् आगतः
अधःकायोर्ध्ववक्त्रश्च नेत्रैः समभिवाह्यते
antarikṣacaraḥ ko 'yaṃ tapasā siddhim āgataḥ
adhaḥkāyordhvavaktraśca netraiḥ samabhivāhyate
- 17
ततः परमधीरात्मा त्रिषु लोकेषु विश्रुतः
भास्करं समुदीक्षन्स प्राङ्मुखो वाग्यतो ऽगमत्
शब्देनाकाशम् अखिलं पूरयन्न् इव सर्वतः
tataḥ paramadhīrātmā triṣu lokeṣu viśrutaḥ
bhāskaraṃ samudīkṣansa prāṅmukho vāgyato 'gamat
śabdenākāśam akhilaṃ pūrayann iva sarvataḥ
- 18
तम् आपतन्तं सहसा दृष्ट्वा सर्वाप्सरोगणाः
संभ्रान्तमनसो राजन्न् आसन्परमविस्मिताः
पञ्चचूडाप्रभृतयो भृशम् उत्फुल्ललोचनाः
tam āpatantaṃ sahasā dṛṣṭvā sarvāpsarogaṇāḥ
saṃbhrāntamanaso rājann āsanparamavismitāḥ
pañcacūḍāprabhṛtayo bhṛśam utphullalocanāḥ
- 19
दैवतं कतमं ह्येतद् उत्तमां गतिम् आस्थितम्
सुनिश्चितम् इहायाति विमुक्तम् इव निःस्पृहम्
daivataṃ katamaṃ hyetad uttamāṃ gatim āsthitam
suniścitam ihāyāti vimuktam iva niḥspṛham
- 20
ततः समतिचक्राम मलयं नाम पर्वतम्
उर्वशी पूर्वचित्तिश्च यं नित्यम् उपसेवते
ते स्म ब्रह्मर्षिपुत्रस्य विस्मयं ययतुः परम्
tataḥ samaticakrāma malayaṃ nāma parvatam
urvaśī pūrvacittiśca yaṃ nityam upasevate
te sma brahmarṣiputrasya vismayaṃ yayatuḥ param
- 21
अहो बुद्धिसमाधानं वेदाभ्यासरते द्विजे
अचिरेणैव कालेन नभश्चरति चन्द्रवत्
पितृशुश्रूषया सिद्धिं सम्प्राप्तो ऽयम् अनुत्तमाम्
aho buddhisamādhānaṃ vedābhyāsarate dvije
acireṇaiva kālena nabhaścarati candravat
pitṛśuśrūṣayā siddhiṃ samprāpto 'yam anuttamām
- 22
पितृभक्तो दृढतपाः पितुः सुदयितः सुतः
अनन्यमनसा तेन कथं पित्रा विवर्जितः
pitṛbhakto dṛḍhatapāḥ pituḥ sudayitaḥ sutaḥ
ananyamanasā tena kathaṃ pitrā vivarjitaḥ
- 23
उर्वश्या वचनं श्रुत्वा शुकः परमधर्मवित्
उदैक्षत दिशः सर्वा वचने गतमानसः
urvaśyā vacanaṃ śrutvā śukaḥ paramadharmavit
udaikṣata diśaḥ sarvā vacane gatamānasaḥ
- 24
सो ऽन्तरिक्षं महीं चैव सशैलवनकाननाम्
आलोकयामास तदा सरांसि सरितस्तथा
so 'ntarikṣaṃ mahīṃ caiva saśailavanakānanām
ālokayāmāsa tadā sarāṃsi saritastathā
- 25
ततो द्वैपायनसुतं बहुमानपुरःसरम्
कृताञ्जलिपुटाः सर्वा निरीक्षन्ते स्म देवताः
tato dvaipāyanasutaṃ bahumānapuraḥsaram
kṛtāñjalipuṭāḥ sarvā nirīkṣante sma devatāḥ
- 26
अब्रवीत्तास्तदा वाक्यं शुकः परमधर्मवित्
पिता यद्यनुगच्छेन्मां क्रोशमानः शुकेति वै
abravīttāstadā vākyaṃ śukaḥ paramadharmavit
pitā yadyanugacchenmāṃ krośamānaḥ śuketi vai
- 27
ततः प्रतिवचो देयं सर्वैर् एव समाहितैः
एतन्मे स्नेहतः सर्वे वचनं कर्तुम् अर्हथ
tataḥ prativaco deyaṃ sarvair eva samāhitaiḥ
etanme snehataḥ sarve vacanaṃ kartum arhatha
- 28
शुकस्य वचनं श्रुत्वा दिशः सवनकाननाः
समुद्राः सरितः शैलाः प्रत्यूचुस्तं समन्ततः
śukasya vacanaṃ śrutvā diśaḥ savanakānanāḥ
samudrāḥ saritaḥ śailāḥ pratyūcustaṃ samantataḥ
- 29
यथाज्ञापयसे विप्र बाढम् एवं भविष्यति
ऋषेर्व्याहरतो वाक्यं प्रतिवक्ष्यामहे वयम्
yathājñāpayase vipra bāḍham evaṃ bhaviṣyati
ṛṣervyāharato vākyaṃ prativakṣyāmahe vayam

