20 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
अथाब्रवीन्महातेजा वाक्यं कौरवनन्दनः
हन्त धर्मान्प्रवक्ष्यामि दृढे वाङ्मनसी मम
तव प्रसादाद्गोविन्द भूतात्मा ह्यसि शाश्वतः
vaiśaṃpāyana uvāca
athābravīnmahātejā vākyaṃ kauravanandanaḥ
hanta dharmānpravakṣyāmi dṛḍhe vāṅmanasī mama
tava prasādādgovinda bhūtātmā hyasi śāśvataḥ
- 2
युधिष्ठिरस्तु मां राजा धर्मान्समनुपृच्छतु
एवं प्रीतो भविष्यामि धर्मान्वक्ष्यामि चानघ
yudhiṣṭhirastu māṃ rājā dharmānsamanupṛcchatu
evaṃ prīto bhaviṣyāmi dharmānvakṣyāmi cānagha
- 3
यस्मिन्राजर्षभे जाते धर्मात्मनि महात्मनि
अहृष्यन्न् ऋषयः सर्वे स मां पृच्छतु पाण्डवः
yasminrājarṣabhe jāte dharmātmani mahātmani
ahṛṣyann ṛṣayaḥ sarve sa māṃ pṛcchatu pāṇḍavaḥ
- 4
सर्वेषां दीप्तयशसां कुरूणां धर्मचारिणाम्
यस्य नास्ति समः कश्चित्स मां पृच्छतु पाण्डवः
sarveṣāṃ dīptayaśasāṃ kurūṇāṃ dharmacāriṇām
yasya nāsti samaḥ kaścitsa māṃ pṛcchatu pāṇḍavaḥ
- 5
धृतिर्दमो ब्रह्मचर्यं क्षमा धर्मश्च नित्यदा
यस्मिन् ओजश्च तेजश्च स मां पृच्छतु पाण्डवः
dhṛtirdamo brahmacaryaṃ kṣamā dharmaśca nityadā
yasmin ojaśca tejaśca sa māṃ pṛcchatu pāṇḍavaḥ
- 6
सत्यं दानं तपः शौचं शान्तिर्दाक्ष्यम् असंभ्रमः
यस्मिन् एतानि सर्वाणि स मां पृच्छतु पाण्डवः
satyaṃ dānaṃ tapaḥ śaucaṃ śāntirdākṣyam asaṃbhramaḥ
yasmin etāni sarvāṇi sa māṃ pṛcchatu pāṇḍavaḥ
- 7
यो न कामान्न संरम्भान्न भयान्नार्थकारणात्
कुर्याद् अधर्मं धर्मात्मा स मां पृच्छतु पाण्डवः
yo na kāmānna saṃrambhānna bhayānnārthakāraṇāt
kuryād adharmaṃ dharmātmā sa māṃ pṛcchatu pāṇḍavaḥ
- 8
संबन्धिनो ऽतिथीन्भृत्यान्संश्रितोपाश्रितांश्च यः
संमानयति सत्कृत्य स मां पृच्छतु पाण्डवः
saṃbandhino 'tithīnbhṛtyānsaṃśritopāśritāṃśca yaḥ
saṃmānayati satkṛtya sa māṃ pṛcchatu pāṇḍavaḥ
- 9
सत्यनित्यः क्षमानित्यो ज्ञाननित्यो ऽतिथिप्रियः
यो ददाति सतां नित्यं स मां पृच्छतु पाण्डवः
satyanityaḥ kṣamānityo jñānanityo 'tithipriyaḥ
yo dadāti satāṃ nityaṃ sa māṃ pṛcchatu pāṇḍavaḥ
- 10
इज्याध्ययननित्यश्च धर्मे च निरतः सदा
शान्तः श्रुतरहस्यश्च स मां पृच्छतु पाण्डवः
ijyādhyayananityaśca dharme ca nirataḥ sadā
śāntaḥ śrutarahasyaśca sa māṃ pṛcchatu pāṇḍavaḥ
- 11
वासुदेव उवाच
लज्जया परयोपेतो धर्मात्मा स युधिष्ठिरः
अभिशापभयाद्भीतो भवन्तं नोपसर्पति
vāsudeva uvāca
lajjayā parayopeto dharmātmā sa yudhiṣṭhiraḥ
abhiśāpabhayādbhīto bhavantaṃ nopasarpati
- 12
लोकस्य कदनं कृत्वा लोकनाथो विशां पते
अभिशापभयाद्भीतो भवन्तं नोपसर्पति
lokasya kadanaṃ kṛtvā lokanātho viśāṃ pate
abhiśāpabhayādbhīto bhavantaṃ nopasarpati
- 13
पूज्यान्मान्यांश्च भक्तांश्च गुरून्संबन्धिबान्धवान्
अर्घ्यार्हान् इषुभिर्हत्वा भवन्तं नोपसर्पति
pūjyānmānyāṃśca bhaktāṃśca gurūnsaṃbandhibāndhavān
arghyārhān iṣubhirhatvā bhavantaṃ nopasarpati
- 14
भीष्म उवाच
ब्राह्मणानां यथा धर्मो दानम् अध्ययनं तपः
क्षत्रियाणां तथा कृष्ण समरे देहपातनम्
bhīṣma uvāca
brāhmaṇānāṃ yathā dharmo dānam adhyayanaṃ tapaḥ
kṣatriyāṇāṃ tathā kṛṣṇa samare dehapātanam
- 15
पितॄन्पितामहान्पुत्रान्गुरून्संबन्धिबान्धवान्
मिथ्याप्रवृत्तान्यः संख्ये निहन्याद्धर्म एव सः
pitṝnpitāmahānputrāngurūnsaṃbandhibāndhavān
mithyāpravṛttānyaḥ saṃkhye nihanyāddharma eva saḥ
- 16
समयत्यागिनो लुब्धान्गुरून् अपि च केशव
निहन्ति समरे पापान्क्षत्रियो यः स धर्मवित्
samayatyāgino lubdhāngurūn api ca keśava
nihanti samare pāpānkṣatriyo yaḥ sa dharmavit
- 17
आहूतेन रणे नित्यं योद्धव्यं क्षत्रबन्धुना
धर्म्यं स्वर्ग्यं च लोक्यं च युद्धं हि मनुर् अब्रवीत्
āhūtena raṇe nityaṃ yoddhavyaṃ kṣatrabandhunā
dharmyaṃ svargyaṃ ca lokyaṃ ca yuddhaṃ hi manur abravīt
- 18
वैशंपायन उवाच
एवम् उक्तस्तु भीष्मेण धर्मराजो युधिष्ठिरः
विनीतवद् उपागम्य तस्थौ संदर्शने ऽग्रतः
vaiśaṃpāyana uvāca
evam uktastu bhīṣmeṇa dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ
vinītavad upāgamya tasthau saṃdarśane 'grataḥ
- 19
अथास्य पादौ जग्राह भीष्मश्चाभिननन्द तम्
मूर्ध्नि चैनम् उपाघ्राय निषीदेत्यब्रवीत्तदा
athāsya pādau jagrāha bhīṣmaścābhinananda tam
mūrdhni cainam upāghrāya niṣīdetyabravīttadā
- 20
तम् उवाचाथ गाङ्गेय ऋषभः सर्वधन्विनाम्
पृच्छ मां तात विस्रब्धं मा भैस्त्वं कुरुसत्तम
tam uvācātha gāṅgeya ṛṣabhaḥ sarvadhanvinām
pṛccha māṃ tāta visrabdhaṃ mā bhaistvaṃ kurusattama

