17 shlokas
- 1
भरद्वाज उवाच
ब्राह्मणः केन भवति क्षत्रियो वा द्विजोत्तम
वैश्यः शूद्रश्च विप्रर्षे तद्ब्रूहि वदतां वर
bharadvāja uvāca
brāhmaṇaḥ kena bhavati kṣatriyo vā dvijottama
vaiśyaḥ śūdraśca viprarṣe tadbrūhi vadatāṃ vara
- 2
भृगुर् उवाच
जातकर्मादिभिर्यस्तु संस्कारैः संस्कृतः शुचिः
वेदाध्ययनसम्पन्नः षट्सु कर्मस्ववस्थितः
bhṛgur uvāca
jātakarmādibhiryastu saṃskāraiḥ saṃskṛtaḥ śuciḥ
vedādhyayanasampannaḥ ṣaṭsu karmasvavasthitaḥ
- 3
शौचाचारस्थितः सम्यग्विघसाशी गुरुप्रियः
नित्यव्रती सत्यपरः स वै ब्राह्मण उच्यते
śaucācārasthitaḥ samyagvighasāśī gurupriyaḥ
nityavratī satyaparaḥ sa vai brāhmaṇa ucyate
- 4
सत्यं दानं दमो ऽद्रोह आनृशंस्यं क्षमा घृणा
तपश्च दृश्यते यत्र स ब्राह्मण इति स्मृतः
satyaṃ dānaṃ damo 'droha ānṛśaṃsyaṃ kṣamā ghṛṇā
tapaśca dṛśyate yatra sa brāhmaṇa iti smṛtaḥ
- 5
क्षत्रजं सेवते कर्म वेदाध्ययनसंमतः
दानादानरतिर्यश्च स वै क्षत्रिय उच्यते
kṣatrajaṃ sevate karma vedādhyayanasaṃmataḥ
dānādānaratiryaśca sa vai kṣatriya ucyate
- 6
कृषिगोरक्ष्यवाणिज्यं यो विशत्यनिशं शुचिः
वेदाध्ययनसम्पन्नः स वैश्य इति संज्ञितः
kṛṣigorakṣyavāṇijyaṃ yo viśatyaniśaṃ śuciḥ
vedādhyayanasampannaḥ sa vaiśya iti saṃjñitaḥ
- 7
सर्वभक्षरतिर्नित्यं सर्वकर्मकरो ऽशुचिः
त्यक्तवेदस्त्वनाचारः स वै शूद्र इति स्मृतः
sarvabhakṣaratirnityaṃ sarvakarmakaro 'śuciḥ
tyaktavedastvanācāraḥ sa vai śūdra iti smṛtaḥ
- 8
शूद्रे चैतद्भवेल्लक्ष्यं द्विजे चैतन्न विद्यते
न वै शूद्रो भवेच्छूद्रो ब्राह्मणो न च ब्राह्मणः
śūdre caitadbhavellakṣyaṃ dvije caitanna vidyate
na vai śūdro bhavecchūdro brāhmaṇo na ca brāhmaṇaḥ
- 9
सर्वोपायैस्तु लोभस्य क्रोधस्य च विनिग्रहः
एतत्पवित्रं ज्ञातव्यं तथा चैवात्मसंयमः
sarvopāyaistu lobhasya krodhasya ca vinigrahaḥ
etatpavitraṃ jñātavyaṃ tathā caivātmasaṃyamaḥ
- 10
नित्यं क्रोधात्तपो रक्षेच्छ्रियं रक्षेत मत्सरात्
विद्यां मानावमानाभ्याम् आत्मानं तु प्रमादतः
nityaṃ krodhāttapo rakṣecchriyaṃ rakṣeta matsarāt
vidyāṃ mānāvamānābhyām ātmānaṃ tu pramādataḥ
- 11
यस्य सर्वे समारम्भा निराशीर्बन्धनास्त्विह
त्यागे यस्य हुतं सर्वं स त्यागी स च बुद्धिमान्
yasya sarve samārambhā nirāśīrbandhanāstviha
tyāge yasya hutaṃ sarvaṃ sa tyāgī sa ca buddhimān
- 12
अहिंस्रः सर्वभूतानां मैत्रायणगतश्चरेत्
अविस्रम्भे न गन्तव्यं विस्रम्भे धारयेन्मनः
ahiṃsraḥ sarvabhūtānāṃ maitrāyaṇagataścaret
avisrambhe na gantavyaṃ visrambhe dhārayenmanaḥ
- 13
परिग्रहान्परित्यज्य भवेद्बुद्ध्या जितेन्द्रियः
अशोकं स्थानम् आतिष्ठेद् इह चामुत्र चाभयम्
parigrahānparityajya bhavedbuddhyā jitendriyaḥ
aśokaṃ sthānam ātiṣṭhed iha cāmutra cābhayam
- 14
तपोनित्येन दान्तेन मुनिना संयतात्मना
अजितं जेतुकामेन भाव्यं सङ्गेष्वसङ्गिना
taponityena dāntena muninā saṃyatātmanā
ajitaṃ jetukāmena bhāvyaṃ saṅgeṣvasaṅginā
- 15
इन्द्रियैर्गृह्यते यद्यत्तत्तद्व्यक्तम् इति स्थितिः
अव्यक्तम् इति विज्ञेयं लिङ्गग्राह्यम् अतीन्द्रियम्
indriyairgṛhyate yadyattattadvyaktam iti sthitiḥ
avyaktam iti vijñeyaṃ liṅgagrāhyam atīndriyam
- 16
मनः प्राणे निगृह्णीयात्प्राणं ब्रह्मणि धारयेत्
निर्वाणाद् एव निर्वाणो न च किंचिद्विचिन्तयेत्
सुखं वै ब्राह्मणो ब्रह्म स वै तेनाधिगच्छति
manaḥ prāṇe nigṛhṇīyātprāṇaṃ brahmaṇi dhārayet
nirvāṇād eva nirvāṇo na ca kiṃcidvicintayet
sukhaṃ vai brāhmaṇo brahma sa vai tenādhigacchati
- 17
शौचेन सततं युक्तस्तथाचारसमन्वितः
सानुक्रोशश्च भूतेषु तद्द्विजातिषु लक्षणम्
śaucena satataṃ yuktastathācārasamanvitaḥ
sānukrośaśca bhūteṣu taddvijātiṣu lakṣaṇam

