33 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
पितामह महाप्राज्ञ युधि सत्यपराक्रम
श्रोतुम् इच्छामि कार्त्स्न्येन कृष्णम् अव्ययम् ईश्वरम्
yudhiṣṭhira uvāca
pitāmaha mahāprājña yudhi satyaparākrama
śrotum icchāmi kārtsnyena kṛṣṇam avyayam īśvaram
- 2
यच्चास्य तेजः सुमहद्यच्च कर्म पुरातनम्
तन्मे सर्वं यथातत्त्वं प्रब्रूहि भरतर्षभ
yaccāsya tejaḥ sumahadyacca karma purātanam
tanme sarvaṃ yathātattvaṃ prabrūhi bharatarṣabha
- 3
तिर्यग्योनिगतं रूपं कथं धारितवान्हरिः
केन कार्यविसर्गेण तन्मे ब्रूहि पितामह
tiryagyonigataṃ rūpaṃ kathaṃ dhāritavānhariḥ
kena kāryavisargeṇa tanme brūhi pitāmaha
- 4
भीष्म उवाच
पुराहं मृगयां यातो मार्कण्डेयाश्रमे स्थितः
तत्रापश्यं मुनिगणान्समासीनान्सहस्रशः
bhīṣma uvāca
purāhaṃ mṛgayāṃ yāto mārkaṇḍeyāśrame sthitaḥ
tatrāpaśyaṃ munigaṇānsamāsīnānsahasraśaḥ
- 5
ततस्ते मधुपर्केण पूजां चक्रुर् अथो मयि
प्रतिगृह्य च तां पूजां प्रत्यनन्दम् ऋषीन् अहम्
tataste madhuparkeṇa pūjāṃ cakrur atho mayi
pratigṛhya ca tāṃ pūjāṃ pratyanandam ṛṣīn aham
- 6
कथैषा कथिता तत्र कश्यपेन महर्षिणा
मनःप्रह्लादिनीं दिव्यां ताम् इहैकमनाः शृणु
kathaiṣā kathitā tatra kaśyapena maharṣiṇā
manaḥprahlādinīṃ divyāṃ tām ihaikamanāḥ śṛṇu
- 7
पुरा दानवमुख्या हि क्रोधलोभसमन्विताः
बलेन मत्ताः शतशो नरकाद्या महासुराः
purā dānavamukhyā hi krodhalobhasamanvitāḥ
balena mattāḥ śataśo narakādyā mahāsurāḥ
- 8
तथैव चान्ये बहवो दानवा युद्धदुर्मदाः
न सहन्ते स्म देवानां समृद्धिं ताम् अनुत्तमाम्
tathaiva cānye bahavo dānavā yuddhadurmadāḥ
na sahante sma devānāṃ samṛddhiṃ tām anuttamām
- 9
दानवैर् अर्द्यमानास्तु देवा देवर्षयस्तथा
न शर्म लेभिरे राजन्विशमानास्ततस्ततः
dānavair ardyamānāstu devā devarṣayastathā
na śarma lebhire rājanviśamānāstatastataḥ
- 10
पृथिवीं चार्तरूपां ते समपश्यन्दिवौकसः
दानवैर् अभिसंकीर्णां घोररूपैर्महाबलैः
भारार्ताम् अपकृष्टां च दुःखितां संनिमज्जतीम्
pṛthivīṃ cārtarūpāṃ te samapaśyandivaukasaḥ
dānavair abhisaṃkīrṇāṃ ghorarūpairmahābalaiḥ
bhārārtām apakṛṣṭāṃ ca duḥkhitāṃ saṃnimajjatīm
- 11
अथादितेयाः संत्रस्ता ब्रह्माणम् इदम् अब्रुवन्
कथं शक्यामहे ब्रह्मन्दानवैर् उपमर्दनम्
athāditeyāḥ saṃtrastā brahmāṇam idam abruvan
kathaṃ śakyāmahe brahmandānavair upamardanam
- 12
स्वयंभूस्तान् उवाचेदं निसृष्टो ऽत्र विधिर्मया
ते वरेणाभिसंमत्ता बलेन च मदेन च
svayaṃbhūstān uvācedaṃ nisṛṣṭo 'tra vidhirmayā
te vareṇābhisaṃmattā balena ca madena ca
- 13
नावभोत्स्यन्ति संमूढा विष्णुम् अव्यक्तदर्शनम्
वराहरूपिणं देवम् अधृष्यम् अमरैर् अपि
nāvabhotsyanti saṃmūḍhā viṣṇum avyaktadarśanam
varāharūpiṇaṃ devam adhṛṣyam amarair api
- 14
एष वेगेन गत्वा हि यत्र ते दानवाधमाः
अन्तर्भूमिगता घोरा निवसन्ति सहस्रशः
शमयिष्यति श्रुत्वा ते जहृषुः सुरसत्तमाः
eṣa vegena gatvā hi yatra te dānavādhamāḥ
antarbhūmigatā ghorā nivasanti sahasraśaḥ
śamayiṣyati śrutvā te jahṛṣuḥ surasattamāḥ
- 15
ततो विष्णुर्महातेजा वाराहं रूपम् आश्रितः
अन्तर्भूमिं सम्प्रविश्य जगाम दितिजान्प्रति
tato viṣṇurmahātejā vārāhaṃ rūpam āśritaḥ
antarbhūmiṃ sampraviśya jagāma ditijānprati
- 16
दृष्ट्वा च सहिताः सर्वे दैत्याः सत्त्वम् अमानुषम्
प्रसह्य सहसा सर्वे संतस्थुः कालमोहिताः
dṛṣṭvā ca sahitāḥ sarve daityāḥ sattvam amānuṣam
prasahya sahasā sarve saṃtasthuḥ kālamohitāḥ
- 17
सर्वे च समभिद्रुत्य वराहं जगृहुः समम्
संक्रुद्धाश्च वराहं तं व्यकर्षन्त समन्ततः
sarve ca samabhidrutya varāhaṃ jagṛhuḥ samam
saṃkruddhāśca varāhaṃ taṃ vyakarṣanta samantataḥ
- 18
दानवेन्द्रा महाकाया महावीर्या बलोच्छ्रिताः
नाशक्नुवंश्च किंचित्ते तस्य कर्तुं तदा विभो
dānavendrā mahākāyā mahāvīryā balocchritāḥ
nāśaknuvaṃśca kiṃcitte tasya kartuṃ tadā vibho
- 19
ततो ऽगमन्विस्मयं ते दानवेन्द्रा भयात्तदा
संशयं गतम् आत्मानं मेनिरे च सहस्रशः
tato 'gamanvismayaṃ te dānavendrā bhayāttadā
saṃśayaṃ gatam ātmānaṃ menire ca sahasraśaḥ
- 20
ततो देवादिदेवः स योगात्मा योगसारथिः
योगम् आस्थाय भगवांस्तदा भरतसत्तम
tato devādidevaḥ sa yogātmā yogasārathiḥ
yogam āsthāya bhagavāṃstadā bharatasattama
- 21
विननाद महानादं क्षोभयन्दैत्यदानवान्
संनादिता येन लोकाः सर्वाश्चैव दिशो दश
vinanāda mahānādaṃ kṣobhayandaityadānavān
saṃnāditā yena lokāḥ sarvāścaiva diśo daśa
- 22
तेन संनादशब्देन लोकाः संक्षोभम् आगमन्
संभ्रान्ताश्च दिशः सर्वा देवाः शक्रपुरोगमाः
tena saṃnādaśabdena lokāḥ saṃkṣobham āgaman
saṃbhrāntāśca diśaḥ sarvā devāḥ śakrapurogamāḥ
- 23
निर्विचेष्टं जगच्चापि बभूवातिभृशं तदा
स्थावरं जङ्गमं चैव तेन नादेन मोहितम्
nirviceṣṭaṃ jagaccāpi babhūvātibhṛśaṃ tadā
sthāvaraṃ jaṅgamaṃ caiva tena nādena mohitam
- 24
ततस्ते दानवाः सर्वे तेन शब्देन भीषिताः
पेतुर्गतासवश्चैव विष्णुतेजोविमोहिताः
tataste dānavāḥ sarve tena śabdena bhīṣitāḥ
peturgatāsavaścaiva viṣṇutejovimohitāḥ
- 25
रसातलगतांश्चैव वराहस्त्रिदशद्विषः
खुरैः संदारयामास मांसमेदोऽस्थिसंचयम्
rasātalagatāṃścaiva varāhastridaśadviṣaḥ
khuraiḥ saṃdārayāmāsa māṃsamedo'sthisaṃcayam
- 26
नादेन तेन महता सनातन इति स्मृतः
पद्मनाभो महायोगी भूताचार्यः स भूतराट्
nādena tena mahatā sanātana iti smṛtaḥ
padmanābho mahāyogī bhūtācāryaḥ sa bhūtarāṭ
- 27
ततो देवगणाः सर्वे पितामहम् उपाब्रुवन्
नादो ऽयं कीदृशो देव नैनं विद्म वयं विभो
को ऽसौ हि कस्य वा नादो येन विह्वलितं जगत्
tato devagaṇāḥ sarve pitāmaham upābruvan
nādo 'yaṃ kīdṛśo deva nainaṃ vidma vayaṃ vibho
ko 'sau hi kasya vā nādo yena vihvalitaṃ jagat
- 28
एतस्मिन्न् अन्तरे विष्णुर्वाराहं रूपम् आस्थितः
उदतिष्ठन्महादेवः स्तूयमानो महर्षिभिः
etasminn antare viṣṇurvārāhaṃ rūpam āsthitaḥ
udatiṣṭhanmahādevaḥ stūyamāno maharṣibhiḥ
- 29
पितामह उवाच
निहत्य दानवपतीन्महावर्ष्मा महाबलः
एष देवो महायोगी भूतात्मा भूतभावनः
pitāmaha uvāca
nihatya dānavapatīnmahāvarṣmā mahābalaḥ
eṣa devo mahāyogī bhūtātmā bhūtabhāvanaḥ
- 30
सर्वभूतेश्वरो योगी योनिर् आत्मा तथात्मनः
स्थिरीभवत कृष्णो ऽयं सर्वपापप्रणाशनः
sarvabhūteśvaro yogī yonir ātmā tathātmanaḥ
sthirībhavata kṛṣṇo 'yaṃ sarvapāpapraṇāśanaḥ

