13 shlokas
- 1
सहदेव उवाच
न बाह्यं द्रव्यम् उत्सृज्य सिद्धिर्भवति भारत
शारीरं द्रव्यम् उत्सृज्य सिद्धिर्भवति वा न वा
sahadeva uvāca
na bāhyaṃ dravyam utsṛjya siddhirbhavati bhārata
śārīraṃ dravyam utsṛjya siddhirbhavati vā na vā
- 2
बाह्यद्रव्यविमुक्तस्य शारीरेषु च गृध्यतः
यो धर्मो यत्सुखं वा स्याद्द्विषतां तत्तथास्तु नः
bāhyadravyavimuktasya śārīreṣu ca gṛdhyataḥ
yo dharmo yatsukhaṃ vā syāddviṣatāṃ tattathāstu naḥ
- 3
शारीरं द्रव्यम् उत्सृज्य पृथिवीम् अनुशासतः
यो धर्मो यत्सुखं वा स्यात्सुहृदां तत्तथास्तु नः
śārīraṃ dravyam utsṛjya pṛthivīm anuśāsataḥ
yo dharmo yatsukhaṃ vā syātsuhṛdāṃ tattathāstu naḥ
- 4
द्व्यक्षरस्तु भवेन्मृत्युस्त्र्यक्षरं ब्रह्म शाश्वतम्
ममेति च भवेन्मृत्युर्न ममेति च शाश्वतम्
dvyakṣarastu bhavenmṛtyustryakṣaraṃ brahma śāśvatam
mameti ca bhavenmṛtyurna mameti ca śāśvatam
- 5
ब्रह्ममृत्यू च तौ राजन्न् आत्मन्येव समाश्रितौ
अदृश्यमानौ भूतानि योधयेताम् असंशयम्
brahmamṛtyū ca tau rājann ātmanyeva samāśritau
adṛśyamānau bhūtāni yodhayetām asaṃśayam
- 6
अविनाशो ऽस्य सत्त्वस्य नियतो यदि भारत
भित्त्वा शरीरं भूतानां न हिंसा प्रतिपत्स्यते
avināśo 'sya sattvasya niyato yadi bhārata
bhittvā śarīraṃ bhūtānāṃ na hiṃsā pratipatsyate
- 7
अथापि च सहोत्पत्तिः सत्त्वस्य प्रलयस्तथा
नष्टे शरीरे नष्टं स्याद्वृथा च स्यात्क्रियापथः
athāpi ca sahotpattiḥ sattvasya pralayastathā
naṣṭe śarīre naṣṭaṃ syādvṛthā ca syātkriyāpathaḥ
- 8
तस्माद् एकान्तम् उत्सृज्य पूर्वैः पूर्वतरैश्च यः
पन्था निषेवितः सद्भिः स निषेव्यो विजानता
tasmād ekāntam utsṛjya pūrvaiḥ pūrvataraiśca yaḥ
panthā niṣevitaḥ sadbhiḥ sa niṣevyo vijānatā
- 9
लब्ध्वापि पृथिवीं कृत्स्नां सहस्थावरजङ्गमाम्
न भुङ्क्ते यो नृपः सम्यङ्निष्फलं तस्य जीवितम्
labdhvāpi pṛthivīṃ kṛtsnāṃ sahasthāvarajaṅgamām
na bhuṅkte yo nṛpaḥ samyaṅniṣphalaṃ tasya jīvitam
- 10
अथवा वसतो राजन्वने वन्येन जीवतः
द्रव्येषु यस्य ममता मृत्योर् आस्ये स वर्तते
athavā vasato rājanvane vanyena jīvataḥ
dravyeṣu yasya mamatā mṛtyor āsye sa vartate
- 11
बाह्याभ्यन्तरभूतानां स्वभावं पश्य भारत
ये तु पश्यन्ति तद्भावं मुच्यन्ते महतो भयात्
bāhyābhyantarabhūtānāṃ svabhāvaṃ paśya bhārata
ye tu paśyanti tadbhāvaṃ mucyante mahato bhayāt
- 12
भवान्पिता भवान्माता भवान्भ्राता भवान्गुरुः
दुःखप्रलापान् आर्तस्य तस्मान्मे क्षन्तुम् अर्हसि
bhavānpitā bhavānmātā bhavānbhrātā bhavānguruḥ
duḥkhapralāpān ārtasya tasmānme kṣantum arhasi
- 13
तथ्यं वा यदि वातथ्यं यन्मयैतत्प्रभाषितम्
तद्विद्धि पृथिवीपाल भक्त्या भरतसत्तम
tathyaṃ vā yadi vātathyaṃ yanmayaitatprabhāṣitam
tadviddhi pṛthivīpāla bhaktyā bharatasattama

