23 shlokas
- 1
पराशर उवाच
कः कस्य चोपकुरुते कश्च कस्मै प्रयच्छति
प्राणी करोत्ययं कर्म सर्वम् आत्मार्थम् आत्मना
parāśara uvāca
kaḥ kasya copakurute kaśca kasmai prayacchati
prāṇī karotyayaṃ karma sarvam ātmārtham ātmanā
- 2
गौरवेण परित्यक्तं निःस्नेहं परिवर्जयेत्
सोदर्यं भ्रातरम् अपि किम् उतान्यं पृथग्जनम्
gauraveṇa parityaktaṃ niḥsnehaṃ parivarjayet
sodaryaṃ bhrātaram api kim utānyaṃ pṛthagjanam
- 3
विशिष्टस्य विशिष्टाच्च तुल्यौ दानप्रतिग्रहौ
तयोः पुण्यतरं दानं तद्द्विजस्य प्रयच्छतः
viśiṣṭasya viśiṣṭācca tulyau dānapratigrahau
tayoḥ puṇyataraṃ dānaṃ taddvijasya prayacchataḥ
- 4
न्यायागतं धनं वर्णैर्न्यायेनैव विवर्धितम्
संरक्ष्यं यत्नम् आस्थाय धर्मार्थम् इति निश्चयः
nyāyāgataṃ dhanaṃ varṇairnyāyenaiva vivardhitam
saṃrakṣyaṃ yatnam āsthāya dharmārtham iti niścayaḥ
- 5
न धर्मार्थी नृशंसेन कर्मणा धनम् अर्जयेत्
शक्तितः सर्वकार्याणि कुर्यान्नर्द्धिम् अनुस्मरेत्
na dharmārthī nṛśaṃsena karmaṇā dhanam arjayet
śaktitaḥ sarvakāryāṇi kuryānnarddhim anusmaret
- 6
अपो हि प्रयतः शीतास्तापिता ज्वलनेन वा
शक्तितो ऽतिथये दत्त्वा क्षुधार्तायाश्नुते फलम्
apo hi prayataḥ śītāstāpitā jvalanena vā
śaktito 'tithaye dattvā kṣudhārtāyāśnute phalam
- 7
रन्तिदेवेन लोकेष्टा सिद्धिः प्राप्ता महात्मना
फलपत्रैर् अथो मूलैर्मुनीन् अर्चितवान् असौ
rantidevena lokeṣṭā siddhiḥ prāptā mahātmanā
phalapatrair atho mūlairmunīn arcitavān asau
- 8
तैर् एव फलपत्रैश्च स माठरम् अतोषयत्
तस्माल्लेभे परं स्थानं शैब्यो ऽपि पृथिवीपतिः
tair eva phalapatraiśca sa māṭharam atoṣayat
tasmāllebhe paraṃ sthānaṃ śaibyo 'pi pṛthivīpatiḥ
- 9
देवतातिथिभृत्येभ्यः पितृभ्यो ऽथात्मनस्तथा
ऋणवाञ्जायते मर्त्यस्तस्माद् अनृणतां व्रजेत्
devatātithibhṛtyebhyaḥ pitṛbhyo 'thātmanastathā
ṛṇavāñjāyate martyastasmād anṛṇatāṃ vrajet
- 10
स्वाध्यायेन महर्षिभ्यो देवेभ्यो यज्ञकर्मणा
पितृभ्यः श्राद्धदानेन नृणाम् अभ्यर्चनेन च
svādhyāyena maharṣibhyo devebhyo yajñakarmaṇā
pitṛbhyaḥ śrāddhadānena nṛṇām abhyarcanena ca
- 11
वाचः शेषावहार्येण पालनेनात्मनो ऽपि च
यथावद्भृत्यवर्गस्य चिकीर्षेद्धर्मम् आदितः
vācaḥ śeṣāvahāryeṇa pālanenātmano 'pi ca
yathāvadbhṛtyavargasya cikīrṣeddharmam āditaḥ
- 12
प्रयत्नेन च संसिद्धा धनैर् अपि विवर्जिताः
सम्यग्घुत्वा हुतवहं मुनयः सिद्धिम् आगताः
prayatnena ca saṃsiddhā dhanair api vivarjitāḥ
samyagghutvā hutavahaṃ munayaḥ siddhim āgatāḥ
- 13
विश्वामित्रस्य पुत्रत्वम् ऋचीकतनयो ऽगमत्
ऋग्भिः स्तुत्वा महाभागो देवान्वै यज्ञभागिनः
viśvāmitrasya putratvam ṛcīkatanayo 'gamat
ṛgbhiḥ stutvā mahābhāgo devānvai yajñabhāginaḥ
- 14
गतः शुक्रत्वम् उशना देवदेवप्रसादनात्
देवीं स्तुत्वा तु गगने मोदते तेजसा वृतः
gataḥ śukratvam uśanā devadevaprasādanāt
devīṃ stutvā tu gagane modate tejasā vṛtaḥ
- 15
असितो देवलश्चैव तथा नारदपर्वतौ
कक्षीवाञ्जामदग्न्यश्च रामस्ताण्ड्यस्तथांशुमान्
asito devalaścaiva tathā nāradaparvatau
kakṣīvāñjāmadagnyaśca rāmastāṇḍyastathāṃśumān
- 16
वसिष्ठो जमदग्निश्च विश्वामित्रो ऽत्रिर् एव च
भरद्वाजो हरिश्मश्रुः कुण्डधारः श्रुतश्रवाः
vasiṣṭho jamadagniśca viśvāmitro 'trir eva ca
bharadvājo hariśmaśruḥ kuṇḍadhāraḥ śrutaśravāḥ
- 17
एते महर्षयः स्तुत्वा विष्णुम् ऋग्भिः समाहिताः
लेभिरे तपसा सिद्धिं प्रसादात्तस्य धीमतः
ete maharṣayaḥ stutvā viṣṇum ṛgbhiḥ samāhitāḥ
lebhire tapasā siddhiṃ prasādāttasya dhīmataḥ
- 18
अनर्हाश्चार्हतां प्राप्ताः सन्तः स्तुत्वा तम् एव ह
न तु वृद्धिम् इहान्विच्छेत्कर्म कृत्वा जुगुप्सितम्
anarhāścārhatāṃ prāptāḥ santaḥ stutvā tam eva ha
na tu vṛddhim ihānvicchetkarma kṛtvā jugupsitam
- 19
ये ऽर्था धर्मेण ते सत्या ये ऽधर्मेण धिग् अस्तु तान्
धर्मं वै शाश्वतं लोके न जह्याद्धनकाङ्क्षया
ye 'rthā dharmeṇa te satyā ye 'dharmeṇa dhig astu tān
dharmaṃ vai śāśvataṃ loke na jahyāddhanakāṅkṣayā
- 20
आहिताग्निर्हि धर्मात्मा यः स पुण्यकृद् उत्तमः
वेदा हि सर्वे राजेन्द्र स्थितास्त्रिष्वग्निषु प्रभो
āhitāgnirhi dharmātmā yaḥ sa puṇyakṛd uttamaḥ
vedā hi sarve rājendra sthitāstriṣvagniṣu prabho
- 21
स चाप्यग्न्याहितो विप्रः क्रिया यस्य न हीयते
श्रेयो ह्यनाहिताग्नित्वम् अग्निहोत्रं न निष्क्रियम्
sa cāpyagnyāhito vipraḥ kriyā yasya na hīyate
śreyo hyanāhitāgnitvam agnihotraṃ na niṣkriyam
- 22
अग्निर् आत्मा च माता च पिता जनयिता तथा
गुरुश्च नरशार्दूल परिचर्या यथातथम्
agnir ātmā ca mātā ca pitā janayitā tathā
guruśca naraśārdūla paricaryā yathātatham
- 23
मानं त्यक्त्वा यो नरो वृद्धसेवी विद्वान्क्लीबः पश्यति प्रीतियोगात्
दाक्ष्येणाहीनो धर्मयुक्तो नदान्तो लोके ऽस्मिन्वै पूज्यते सद्भिर् आर्यः
mānaṃ tyaktvā yo naro vṛddhasevī vidvānklībaḥ paśyati prītiyogāt
dākṣyeṇāhīno dharmayukto nadānto loke 'sminvai pūjyate sadbhir āryaḥ

