21 shlokas
- 1
पराशर उवाच
वृत्तिः सकाशाद्वर्णेभ्यस्त्रिभ्यो हीनस्य शोभना
प्रीत्योपनीता निर्दिष्टा धर्मिष्ठान्कुरुते सदा
parāśara uvāca
vṛttiḥ sakāśādvarṇebhyastribhyo hīnasya śobhanā
prītyopanītā nirdiṣṭā dharmiṣṭhānkurute sadā
- 2
वृत्तिश्चेन्नास्ति शूद्रस्य पितृपैतामही ध्रुवा
न वृत्तिं परतो मार्गेच्छुश्रूषां तु प्रयोजयेत्
vṛttiścennāsti śūdrasya pitṛpaitāmahī dhruvā
na vṛttiṃ parato mārgecchuśrūṣāṃ tu prayojayet
- 3
सद्भिस्तु सह संसर्गः शोभते धर्मदर्शिभिः
नित्यं सर्वास्ववस्थासु नासद्भिर् इति मे मतिः
sadbhistu saha saṃsargaḥ śobhate dharmadarśibhiḥ
nityaṃ sarvāsvavasthāsu nāsadbhir iti me matiḥ
- 4
यथोदयगिरौ द्रव्यं संनिकर्षेण दीप्यते
तथा सत्संनिकर्षेण हीनवर्णो ऽपि दीप्यते
yathodayagirau dravyaṃ saṃnikarṣeṇa dīpyate
tathā satsaṃnikarṣeṇa hīnavarṇo 'pi dīpyate
- 5
यादृशेन हि वर्णेन भाव्यते शुक्लम् अम्बरम्
तादृशं कुरुते रूपम् एतद् एवम् अवैहि मे
yādṛśena hi varṇena bhāvyate śuklam ambaram
tādṛśaṃ kurute rūpam etad evam avaihi me
- 6
तस्माद्गुणेषु रज्येथा मा दोषेषु कदाचन
अनित्यम् इह मर्त्यानां जीवितं हि चलाचलम्
tasmādguṇeṣu rajyethā mā doṣeṣu kadācana
anityam iha martyānāṃ jīvitaṃ hi calācalam
- 7
सुखे वा यदि वा दुःखे वर्तमानो विचक्षणः
यश्चिनोति शुभान्येव स भद्राणीह पश्यति
sukhe vā yadi vā duḥkhe vartamāno vicakṣaṇaḥ
yaścinoti śubhānyeva sa bhadrāṇīha paśyati
- 8
धर्माद् अपेतं यत्कर्म यद्यपि स्यान्महाफलम्
न तत्सेवेत मेधावी न तद्धितम् इहोच्यते
dharmād apetaṃ yatkarma yadyapi syānmahāphalam
na tatseveta medhāvī na taddhitam ihocyate
- 9
यो हृत्वा गोसहस्राणि नृपो दद्याद् अरक्षिता
स शब्दमात्रफलभाग्राजा भवति तस्करः
yo hṛtvā gosahasrāṇi nṛpo dadyād arakṣitā
sa śabdamātraphalabhāgrājā bhavati taskaraḥ
- 10
स्वयंभूर् असृजच्चाग्रे धातारं लोकपूजितम्
धातासृजत्पुत्रम् एकं प्रजानां धारणे रतम्
svayaṃbhūr asṛjaccāgre dhātāraṃ lokapūjitam
dhātāsṛjatputram ekaṃ prajānāṃ dhāraṇe ratam
- 11
तम् अर्चयित्वा वैश्यस्तु कुर्याद् अत्यर्थम् ऋद्धिमत्
रक्षितव्यं तु राजन्यैर् उपयोज्यं द्विजातिभिः
tam arcayitvā vaiśyastu kuryād atyartham ṛddhimat
rakṣitavyaṃ tu rājanyair upayojyaṃ dvijātibhiḥ
- 12
अजिह्मैर् अशठक्रोधैर्हव्यकव्यप्रयोक्तृभिः
शूद्रैर्निर्मार्जनं कार्यम् एवं धर्मो न नश्यति
ajihmair aśaṭhakrodhairhavyakavyaprayoktṛbhiḥ
śūdrairnirmārjanaṃ kāryam evaṃ dharmo na naśyati
- 13
अप्रनष्टे ततो धर्मे भवन्ति सुखिताः प्रजाः
सुखेन तासां राजेन्द्र मोदन्ते दिवि देवताः
apranaṣṭe tato dharme bhavanti sukhitāḥ prajāḥ
sukhena tāsāṃ rājendra modante divi devatāḥ
- 14
तस्माद्यो रक्षति नृपः स धर्मेणाभिपूज्यते
अधीते चापि यो विप्रो वैश्यो यश्चार्जने रतः
tasmādyo rakṣati nṛpaḥ sa dharmeṇābhipūjyate
adhīte cāpi yo vipro vaiśyo yaścārjane rataḥ
- 15
यश्च शुश्रूषते शूद्रः सततं नियतेन्द्रियः
अतो ऽन्यथा मनुष्येन्द्र स्वधर्मात्परिहीयते
yaśca śuśrūṣate śūdraḥ satataṃ niyatendriyaḥ
ato 'nyathā manuṣyendra svadharmātparihīyate
- 16
प्राणसंतापनिर्दिष्टाः काकिण्यो ऽपि महाफलाः
न्यायेनोपार्जिता दत्ताः किम् उतान्याः सहस्रशः
prāṇasaṃtāpanirdiṣṭāḥ kākiṇyo 'pi mahāphalāḥ
nyāyenopārjitā dattāḥ kim utānyāḥ sahasraśaḥ
- 17
सत्कृत्य तु द्विजातिभ्यो यो ददाति नराधिप
यादृशं तादृशं नित्यम् अश्नाति फलम् ऊर्जितम्
satkṛtya tu dvijātibhyo yo dadāti narādhipa
yādṛśaṃ tādṛśaṃ nityam aśnāti phalam ūrjitam
- 18
अभिगम्य दत्तं तुष्ट्या यद्धन्यम् आहुर् अभिष्टुतम्
याचितेन तु यद्दत्तं तद् आहुर्मध्यमं बुधाः
abhigamya dattaṃ tuṣṭyā yaddhanyam āhur abhiṣṭutam
yācitena tu yaddattaṃ tad āhurmadhyamaṃ budhāḥ
- 19
अवज्ञया दीयते यत्तथैवाश्रद्धयापि च
तद् आहुर् अधमं दानं मुनयः सत्यवादिनः
avajñayā dīyate yattathaivāśraddhayāpi ca
tad āhur adhamaṃ dānaṃ munayaḥ satyavādinaḥ
- 20
अतिक्रमे मज्जमानो विविधेन नरः सदा
तथा प्रयत्नं कुर्वीत यथा मुच्येत संशयात्
atikrame majjamāno vividhena naraḥ sadā
tathā prayatnaṃ kurvīta yathā mucyeta saṃśayāt
- 21
दमेन शोभते विप्रः क्षत्रियो विजयेन तु
धनेन वैश्यः शूद्रस्तु नित्यं दाक्ष्येण शोभते
damena śobhate vipraḥ kṣatriyo vijayena tu
dhanena vaiśyaḥ śūdrastu nityaṃ dākṣyeṇa śobhate

