16 shlokas
- 1
ब्राह्मण उवाच
समुत्पन्नाभिधानो ऽस्मि वाङ्माधुर्येण ते ऽनघ
मित्रताम् अभिपन्नस्त्वां किंचिद्वक्ष्यामि तच्छृणु
brāhmaṇa uvāca
samutpannābhidhāno 'smi vāṅmādhuryeṇa te 'nagha
mitratām abhipannastvāṃ kiṃcidvakṣyāmi tacchṛṇu
- 2
गृहस्थधर्मं विप्रेन्द्र कृत्वा पुत्रगतं त्वहम्
धर्मं परमकं कुर्यां को हि मार्गो भवेद्द्विज
gṛhasthadharmaṃ viprendra kṛtvā putragataṃ tvaham
dharmaṃ paramakaṃ kuryāṃ ko hi mārgo bhaveddvija
- 3
अहम् आत्मानम् आत्मस्थम् एक एवात्मनि स्थितः
कर्तुं काङ्क्षामि नेच्छामि बद्धः साधारणैर्गुणैः
aham ātmānam ātmastham eka evātmani sthitaḥ
kartuṃ kāṅkṣāmi necchāmi baddhaḥ sādhāraṇairguṇaiḥ
- 4
यावद् एवानतीतं मे वयः पुत्रफलाश्रितम्
तावद् इच्छामि पाथेयम् आदातुं पारलौकिकम्
yāvad evānatītaṃ me vayaḥ putraphalāśritam
tāvad icchāmi pātheyam ādātuṃ pāralaukikam
- 5
अस्मिन्हि लोकसंताने परं पारम् अभीप्सतः
उत्पन्ना मे मतिर् इयं कुतो धर्ममयः प्लवः
asminhi lokasaṃtāne paraṃ pāram abhīpsataḥ
utpannā me matir iyaṃ kuto dharmamayaḥ plavaḥ
- 6
समुह्यमानानि निशम्य लोके निर्यात्यमानानि च सात्त्विकानि
दृष्ट्वा च धर्मध्वजकेतुमालां प्रकीर्यमाणाम् उपरि प्रजानाम्
samuhyamānāni niśamya loke niryātyamānāni ca sāttvikāni
dṛṣṭvā ca dharmadhvajaketumālāṃ prakīryamāṇām upari prajānām
- 7
न मे मनो रज्यति भोगकाले दृष्ट्वा यतीन्प्रार्थयतः परत्र
तेनातिथे बुद्धिबलाश्रयेण धर्मार्थतत्त्वे विनियुङ्क्ष्व मां त्वम्
na me mano rajyati bhogakāle dṛṣṭvā yatīnprārthayataḥ paratra
tenātithe buddhibalāśrayeṇa dharmārthatattve viniyuṅkṣva māṃ tvam
- 8
भीष्म उवाच
सो ऽतिथिर्वचनं तस्य श्रुत्वा धर्माभिलाषिणः
प्रोवाच वचनं श्लक्ष्णं प्राज्ञो मधुरया गिरा
bhīṣma uvāca
so 'tithirvacanaṃ tasya śrutvā dharmābhilāṣiṇaḥ
provāca vacanaṃ ślakṣṇaṃ prājño madhurayā girā
- 9
अहम् अप्यत्र मुह्यामि ममाप्येष मनोरथः
न च संनिश्चयं यामि बहुद्वारे त्रिविष्टपे
aham apyatra muhyāmi mamāpyeṣa manorathaḥ
na ca saṃniścayaṃ yāmi bahudvāre triviṣṭape
- 10
केचिन्मोक्षं प्रशंसन्ति केचिद्यज्ञफलं द्विजाः
वानप्रस्थाश्रमं केचिद्गार्हस्थ्यं केचिद् आश्रिताः
kecinmokṣaṃ praśaṃsanti kecidyajñaphalaṃ dvijāḥ
vānaprasthāśramaṃ kecidgārhasthyaṃ kecid āśritāḥ
- 11
राजधर्माश्रयं केचित्केचिद् आत्मफलाश्रयम्
गुरुचर्याश्रयं केचित्केचिद्वाक्यं यम् आश्रयम्
rājadharmāśrayaṃ kecitkecid ātmaphalāśrayam
gurucaryāśrayaṃ kecitkecidvākyaṃ yam āśrayam
- 12
मातरं पितरं केचिच्छुश्रूषन्तो दिवं गताः
अहिंसया परे स्वर्गं सत्येन च तथा परे
mātaraṃ pitaraṃ kecicchuśrūṣanto divaṃ gatāḥ
ahiṃsayā pare svargaṃ satyena ca tathā pare
- 13
आहवे ऽभिमुखाः केचिन्निहताः स्विद्दिवं गताः
केचिद् उञ्छव्रतैः सिद्धाः स्वर्गमार्गसमाश्रिताः
āhave 'bhimukhāḥ kecinnihatāḥ sviddivaṃ gatāḥ
kecid uñchavrataiḥ siddhāḥ svargamārgasamāśritāḥ
- 14
केचिद् अध्ययने युक्ता वेदव्रतपराः शुभाः
बुद्धिमन्तो गताः स्वर्गं तुष्टात्मानो जितेन्द्रियाः
kecid adhyayane yuktā vedavrataparāḥ śubhāḥ
buddhimanto gatāḥ svargaṃ tuṣṭātmāno jitendriyāḥ
- 15
आर्जवेनापरे युक्ता निहतानार्जवैर्जनैः
ऋजवो नाकपृष्ठे वै शुद्धात्मानः प्रतिष्ठिताः
ārjavenāpare yuktā nihatānārjavairjanaiḥ
ṛjavo nākapṛṣṭhe vai śuddhātmānaḥ pratiṣṭhitāḥ
- 16
एवं बहुविधैर्लोके धर्मद्वारैर् अनावृतैः
ममापि मतिर् आविग्ना मेघलेखेव वायुना
evaṃ bahuvidhairloke dharmadvārair anāvṛtaiḥ
mamāpi matir āvignā meghalekheva vāyunā

