35 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
किम् इदं परमाश्चर्यं ध्यायस्यमितविक्रम
कच्चिल्लोकत्रयस्यास्य स्वस्ति लोकपरायण
yudhiṣṭhira uvāca
kim idaṃ paramāścaryaṃ dhyāyasyamitavikrama
kaccillokatrayasyāsya svasti lokaparāyaṇa
- 2
चतुर्थं ध्यानमार्गं त्वम् आलम्ब्य पुरुषोत्तम
अपक्रान्तो यतो देव तेन मे विस्मितं मनः
caturthaṃ dhyānamārgaṃ tvam ālambya puruṣottama
apakrānto yato deva tena me vismitaṃ manaḥ
- 3
निगृहीतो हि वायुस्ते पञ्चकर्मा शरीरगः
इन्द्रियाणि च सर्वाणि मनसि स्थापितानि ते
nigṛhīto hi vāyuste pañcakarmā śarīragaḥ
indriyāṇi ca sarvāṇi manasi sthāpitāni te
- 4
इन्द्रियाणि मनश्चैव बुद्धौ संवेशितानि ते
सर्वश्चैव गणो देव क्षेत्रज्ञे ते निवेशितः
indriyāṇi manaścaiva buddhau saṃveśitāni te
sarvaścaiva gaṇo deva kṣetrajñe te niveśitaḥ
- 5
नेङ्गन्ति तव रोमाणि स्थिरा बुद्धिस्तथा मनः
स्थाणुकुड्यशिलाभूतो निरीहश्चासि माधव
neṅganti tava romāṇi sthirā buddhistathā manaḥ
sthāṇukuḍyaśilābhūto nirīhaścāsi mādhava
- 6
यथा दीपो निवातस्थो निरिङ्गो ज्वलते ऽच्युत
तथासि भगवन्देव निश्चलो दृढनिश्चयः
yathā dīpo nivātastho niriṅgo jvalate 'cyuta
tathāsi bhagavandeva niścalo dṛḍhaniścayaḥ
- 7
यदि श्रोतुम् इहार्हामि न रहस्यं च ते यदि
छिन्द्धि मे संशयं देव प्रपन्नायाभियाचते
yadi śrotum ihārhāmi na rahasyaṃ ca te yadi
chinddhi me saṃśayaṃ deva prapannāyābhiyācate
- 8
त्वं हि कर्ता विकर्ता च त्वं क्षरं चाक्षरं च हि
अनादिनिधनश्चाद्यस्त्वम् एव पुरुषोत्तम
tvaṃ hi kartā vikartā ca tvaṃ kṣaraṃ cākṣaraṃ ca hi
anādinidhanaścādyastvam eva puruṣottama
- 9
त्वत्प्रपन्नाय भक्ताय शिरसा प्रणताय च
ध्यानस्यास्य यथातत्त्वं ब्रूहि धर्मभृतां वर
tvatprapannāya bhaktāya śirasā praṇatāya ca
dhyānasyāsya yathātattvaṃ brūhi dharmabhṛtāṃ vara
- 10
वैशंपायन उवाच
ततः स्वगोचरे न्यस्य मनो बुद्धीन्द्रियाणि च
स्मितपूर्वम् उवाचेदं भगवान्वासवानुजः
vaiśaṃpāyana uvāca
tataḥ svagocare nyasya mano buddhīndriyāṇi ca
smitapūrvam uvācedaṃ bhagavānvāsavānujaḥ
- 11
शरतल्पगतो भीष्मः शाम्यन्न् इव हुताशनः
मां ध्याति पुरुषव्याघ्रस्ततो मे तद्गतं मनः
śaratalpagato bhīṣmaḥ śāmyann iva hutāśanaḥ
māṃ dhyāti puruṣavyāghrastato me tadgataṃ manaḥ
- 12
यस्य ज्यातलनिर्घोषं विस्फूर्जितम् इवाशनेः
न सहेद्देवराजो ऽपि तम् अस्मि मनसा गतः
yasya jyātalanirghoṣaṃ visphūrjitam ivāśaneḥ
na saheddevarājo 'pi tam asmi manasā gataḥ
- 13
येनाभिद्रुत्य तरसा समस्तं राजमण्डलम्
ऊढास्तिस्रः पुरा कन्यास्तम् अस्मि मनसा गतः
yenābhidrutya tarasā samastaṃ rājamaṇḍalam
ūḍhāstisraḥ purā kanyāstam asmi manasā gataḥ
- 14
त्रयोविंशतिरात्रं यो योधयामास भार्गवम्
न च रामेण निस्तीर्णस्तम् अस्मि मनसा गतः
trayoviṃśatirātraṃ yo yodhayāmāsa bhārgavam
na ca rāmeṇa nistīrṇastam asmi manasā gataḥ
- 15
यं गङ्गा गर्भविधिना धारयामास पार्थिवम्
वसिष्ठशिष्यं तं तात मनसास्मि गतो नृप
yaṃ gaṅgā garbhavidhinā dhārayāmāsa pārthivam
vasiṣṭhaśiṣyaṃ taṃ tāta manasāsmi gato nṛpa
- 16
दिव्यास्त्राणि महातेजा यो धारयति बुद्धिमान्
साङ्गांश्च चतुरो वेदांस्तम् अस्मि मनसा गतः
divyāstrāṇi mahātejā yo dhārayati buddhimān
sāṅgāṃśca caturo vedāṃstam asmi manasā gataḥ
- 17
रामस्य दयितं शिष्यं जामदग्न्यस्य पाण्डव
आधारं सर्वविद्यानां तम् अस्मि मनसा गतः
rāmasya dayitaṃ śiṣyaṃ jāmadagnyasya pāṇḍava
ādhāraṃ sarvavidyānāṃ tam asmi manasā gataḥ
- 18
एकीकृत्येन्द्रियग्रामं मनः संयम्य मेधया
शरणं माम् उपागच्छत्ततो मे तद्गतं मनः
ekīkṛtyendriyagrāmaṃ manaḥ saṃyamya medhayā
śaraṇaṃ mām upāgacchattato me tadgataṃ manaḥ
- 19
स हि भूतं च भव्यं च भवच्च पुरुषर्षभ
वेत्ति धर्मभृतां श्रेष्ठस्ततो मे तद्गतं मनः
sa hi bhūtaṃ ca bhavyaṃ ca bhavacca puruṣarṣabha
vetti dharmabhṛtāṃ śreṣṭhastato me tadgataṃ manaḥ
- 20
तस्मिन्हि पुरुषव्याघ्रे कर्मभिः स्वैर्दिवं गते
भविष्यति मही पार्थ नष्टचन्द्रेव शर्वरी
tasminhi puruṣavyāghre karmabhiḥ svairdivaṃ gate
bhaviṣyati mahī pārtha naṣṭacandreva śarvarī
- 21
तद्युधिष्ठिर गाङ्गेयं भीष्मं भीमपराक्रमम्
अभिगम्योपसंगृह्य पृच्छ यत्ते मनोगतम्
tadyudhiṣṭhira gāṅgeyaṃ bhīṣmaṃ bhīmaparākramam
abhigamyopasaṃgṛhya pṛccha yatte manogatam
- 22
चातुर्वेद्यं चातुर्होत्रं चातुराश्रम्यम् एव च
चातुर्वर्ण्यस्य धर्मं च पृच्छैनं पृथिवीपते
cāturvedyaṃ cāturhotraṃ cāturāśramyam eva ca
cāturvarṇyasya dharmaṃ ca pṛcchainaṃ pṛthivīpate
- 23
तस्मिन् अस्तमिते भीष्मे कौरवाणां धुरंधरे
ज्ञानान्यल्पीभविष्यन्ति तस्मात्त्वां चोदयाम्यहम्
tasmin astamite bhīṣme kauravāṇāṃ dhuraṃdhare
jñānānyalpībhaviṣyanti tasmāttvāṃ codayāmyaham
- 24
तच्छ्रुत्वा वासुदेवस्य तथ्यं वचनम् उत्तमम्
साश्रुकण्ठः स धर्मज्ञो जनार्दनम् उवाच ह
tacchrutvā vāsudevasya tathyaṃ vacanam uttamam
sāśrukaṇṭhaḥ sa dharmajño janārdanam uvāca ha
- 25
यद्भवान् आह भीष्मस्य प्रभावं प्रति माधव
तथा तन्नात्र संदेहो विद्यते मम मानद
yadbhavān āha bhīṣmasya prabhāvaṃ prati mādhava
tathā tannātra saṃdeho vidyate mama mānada
- 26
महाभाग्यं हि भीष्मस्य प्रभावश्च महात्मनः
श्रुतं मया कथयतां ब्राह्मणानां महात्मनाम्
mahābhāgyaṃ hi bhīṣmasya prabhāvaśca mahātmanaḥ
śrutaṃ mayā kathayatāṃ brāhmaṇānāṃ mahātmanām
- 27
भवांश्च कर्ता लोकानां यद्ब्रवीत्यरिसूदन
तथा तद् अनभिध्येयं वाक्यं यादवनन्दन
bhavāṃśca kartā lokānāṃ yadbravītyarisūdana
tathā tad anabhidhyeyaṃ vākyaṃ yādavanandana
- 28
यतस्त्वनुग्रहकृता बुद्धिस्ते मयि माधव
त्वाम् अग्रतः पुरस्कृत्य भीष्मं पश्यामहे वयम्
yatastvanugrahakṛtā buddhiste mayi mādhava
tvām agrataḥ puraskṛtya bhīṣmaṃ paśyāmahe vayam
- 29
आवृत्ते भगवत्यर्के स हि लोकान्गमिष्यति
त्वद्दर्शनं महाबाहो तस्माद् अर्हति कौरवः
āvṛtte bhagavatyarke sa hi lokāngamiṣyati
tvaddarśanaṃ mahābāho tasmād arhati kauravaḥ
- 30
तव ह्याद्यस्य देवस्य क्षरस्यैवाक्षरस्य च
दर्शनं तस्य लाभः स्यात्त्वं हि ब्रह्ममयो निधिः
tava hyādyasya devasya kṣarasyaivākṣarasya ca
darśanaṃ tasya lābhaḥ syāttvaṃ hi brahmamayo nidhiḥ

