26 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
गिरं तां मधुरां श्रुत्वा गौतमो विस्मितस्तदा
कौतूहलान्वितो राजन्राजधर्माणम् ऐक्षत
bhīṣma uvāca
giraṃ tāṃ madhurāṃ śrutvā gautamo vismitastadā
kautūhalānvito rājanrājadharmāṇam aikṣata
- 2
राजधर्मोवाच
भोः कश्यपस्य पुत्रो ऽहं माता दाक्षायणी च मे
अतिथिस्त्वं गुणोपेतः स्वागतं ते द्विजर्षभ
rājadharmovāca
bhoḥ kaśyapasya putro 'haṃ mātā dākṣāyaṇī ca me
atithistvaṃ guṇopetaḥ svāgataṃ te dvijarṣabha
- 3
भीष्म उवाच
तस्मै दत्त्वा स सत्कारं विधिदृष्टेन कर्मणा
शालपुष्पमयीं दिव्यां बृसीं समुपकल्पयत्
bhīṣma uvāca
tasmai dattvā sa satkāraṃ vidhidṛṣṭena karmaṇā
śālapuṣpamayīṃ divyāṃ bṛsīṃ samupakalpayat
- 4
भगीरथरथाक्रान्तान्देशान्गङ्गानिषेवितान्
ये चरन्ति महामीनास्तांश्च तस्यान्वकल्पयत्
bhagīratharathākrāntāndeśāngaṅgāniṣevitān
ye caranti mahāmīnāstāṃśca tasyānvakalpayat
- 5
वह्निं चापि सुसंदीप्तं मीनांश्चैव सुपीवरान्
स गौतमायातिथये न्यवेदयत काश्यपः
vahniṃ cāpi susaṃdīptaṃ mīnāṃścaiva supīvarān
sa gautamāyātithaye nyavedayata kāśyapaḥ
- 6
भुक्तवन्तं च तं विप्रं प्रीतात्मानं महामनाः
क्लमापनयनार्थं स पक्षाभ्याम् अभ्यवीजयत्
bhuktavantaṃ ca taṃ vipraṃ prītātmānaṃ mahāmanāḥ
klamāpanayanārthaṃ sa pakṣābhyām abhyavījayat
- 7
ततो विश्रान्तम् आसीनं गोत्रप्रश्नम् अपृच्छत
सो ऽब्रवीद्गौतमो ऽस्मीति ब्राह्म नान्यद् उदाहरत्
tato viśrāntam āsīnaṃ gotrapraśnam apṛcchata
so 'bravīdgautamo 'smīti brāhma nānyad udāharat
- 8
तस्मै पर्णमयं दिव्यं दिव्यपुष्पाधिवासितम्
गन्धाढ्यं शयनं प्रादात्स शिश्ये तत्र वै सुखम्
tasmai parṇamayaṃ divyaṃ divyapuṣpādhivāsitam
gandhāḍhyaṃ śayanaṃ prādātsa śiśye tatra vai sukham
- 9
अथोपविष्टं शयने गौतमं बकराट्तदा
पप्रच्छ काश्यपो वाग्मी किम् आगमनकारणम्
athopaviṣṭaṃ śayane gautamaṃ bakarāṭtadā
papraccha kāśyapo vāgmī kim āgamanakāraṇam
- 10
ततो ऽब्रवीद्गौतमस्तं दरिद्रो ऽहं महामते
समुद्रगमनाकाङ्क्षी द्रव्यार्थम् इति भारत
tato 'bravīdgautamastaṃ daridro 'haṃ mahāmate
samudragamanākāṅkṣī dravyārtham iti bhārata
- 11
तं काश्यपो ऽब्रवीत्प्रीतो नोत्कण्ठां कर्तुम् अर्हसि
कृतकार्यो द्विजश्रेष्ठ सद्रव्यो यास्यसे गृहान्
taṃ kāśyapo 'bravītprīto notkaṇṭhāṃ kartum arhasi
kṛtakāryo dvijaśreṣṭha sadravyo yāsyase gṛhān
- 12
चतुर्विधा ह्यर्थगतिर्बृहस्पतिमतं यथा
पारंपर्यं तथा दैवं कर्म मित्रम् इति प्रभो
caturvidhā hyarthagatirbṛhaspatimataṃ yathā
pāraṃparyaṃ tathā daivaṃ karma mitram iti prabho
- 13
प्रादुर्भूतो ऽस्मि ते मित्रं सुहृत्त्वं च मम त्वयि
सो ऽहं तथा यतिष्यामि भविष्यसि यथार्थवान्
prādurbhūto 'smi te mitraṃ suhṛttvaṃ ca mama tvayi
so 'haṃ tathā yatiṣyāmi bhaviṣyasi yathārthavān
- 14
ततः प्रभातसमये सुखं पृष्ट्वाब्रवीद् इदम्
गच्छ सौम्य पथानेन कृतकृत्यो भविष्यसि
tataḥ prabhātasamaye sukhaṃ pṛṣṭvābravīd idam
gaccha saumya pathānena kṛtakṛtyo bhaviṣyasi
- 15
इतस्त्रियोजनं गत्वा राक्षसाधिपतिर्महान्
विरूपाक्ष इति ख्यातः सखा मम महाबलः
itastriyojanaṃ gatvā rākṣasādhipatirmahān
virūpākṣa iti khyātaḥ sakhā mama mahābalaḥ
- 16
तं गच्छ द्विजमुख्य त्वं मम वाक्यप्रचोदितः
कामान् अभीप्सितांस्तुभ्यं दाता नास्त्यत्र संशयः
taṃ gaccha dvijamukhya tvaṃ mama vākyapracoditaḥ
kāmān abhīpsitāṃstubhyaṃ dātā nāstyatra saṃśayaḥ
- 17
इत्युक्तः प्रययौ राजन्गौतमो विगतक्लमः
फलान्यमृतकल्पानि भक्षयन्स्म यथेष्टतः
ityuktaḥ prayayau rājangautamo vigataklamaḥ
phalānyamṛtakalpāni bhakṣayansma yatheṣṭataḥ
- 18
चन्दनागुरुमुख्यानि त्वक्पत्राणां वनानि च
तस्मिन्पथि महाराज सेवमानो द्रुतं ययौ
candanāgurumukhyāni tvakpatrāṇāṃ vanāni ca
tasminpathi mahārāja sevamāno drutaṃ yayau
- 19
ततो मेरुव्रजं नाम नगरं शैलतोरणम्
शैलप्राकारवप्रं च शैलयन्त्रार्गलं तथा
tato meruvrajaṃ nāma nagaraṃ śailatoraṇam
śailaprākāravapraṃ ca śailayantrārgalaṃ tathā
- 20
विदितश्चाभवत्तस्य राक्षसेन्द्रस्य धीमतः
प्रहितः सुहृदा राजन्प्रीयता वै प्रियातिथिः
viditaścābhavattasya rākṣasendrasya dhīmataḥ
prahitaḥ suhṛdā rājanprīyatā vai priyātithiḥ
- 21
ततः स राक्षसेन्द्रः स्वान्प्रेष्यान् आह युधिष्ठिर
गौतमो नगरद्वाराच्छीघ्रम् आनीयताम् इति
tataḥ sa rākṣasendraḥ svānpreṣyān āha yudhiṣṭhira
gautamo nagaradvārācchīghram ānīyatām iti
- 22
ततः पुरवरात्तस्मात्पुरुषाः श्वेतवेष्टनाः
गौतमेत्यभिभाषन्तः पुरद्वारम् उपागमन्
tataḥ puravarāttasmātpuruṣāḥ śvetaveṣṭanāḥ
gautametyabhibhāṣantaḥ puradvāram upāgaman
- 23
ते तम् ऊचुर्महाराज प्रेष्या रक्षःपतेर्द्विजम्
त्वरस्व तूर्णम् आगच्छ राजा त्वां द्रष्टुम् इच्छति
te tam ūcurmahārāja preṣyā rakṣaḥpaterdvijam
tvarasva tūrṇam āgaccha rājā tvāṃ draṣṭum icchati
- 24
राक्षसाधिपतिर्वीरो विरूपाक्ष इति श्रुतः
स त्वां त्वरति वै द्रष्टुं तत्क्षिप्रं संविधीयताम्
rākṣasādhipatirvīro virūpākṣa iti śrutaḥ
sa tvāṃ tvarati vai draṣṭuṃ tatkṣipraṃ saṃvidhīyatām
- 25
ततः स प्राद्रवद्विप्रो विस्मयाद्विगतक्लमः
गौतमो नगरर्द्धिं तां पश्यन्परमविस्मितः
tataḥ sa prādravadvipro vismayādvigataklamaḥ
gautamo nagararddhiṃ tāṃ paśyanparamavismitaḥ
- 26
तैर् एव सहितो राज्ञो वेश्म तूर्णम् उपाद्रवत्
दर्शनं राक्षसेन्द्रस्य काङ्क्षमाणो द्विजस्तदा
tair eva sahito rājño veśma tūrṇam upādravat
darśanaṃ rākṣasendrasya kāṅkṣamāṇo dvijastadā

