26 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
अर्जुनस्य वचः श्रुत्वा भीमसेनो ऽत्यमर्षणः
धैर्यम् आस्थाय तेजस्वी ज्येष्ठं भ्रातरम् अब्रवीत्
vaiśaṃpāyana uvāca
arjunasya vacaḥ śrutvā bhīmaseno 'tyamarṣaṇaḥ
dhairyam āsthāya tejasvī jyeṣṭhaṃ bhrātaram abravīt
- 2
राजन्विदितधर्मो ऽसि न ते ऽस्त्यविदितं भुवि
उपशिक्षाम ते वृत्तं सदैव न च शक्नुमः
rājanviditadharmo 'si na te 'styaviditaṃ bhuvi
upaśikṣāma te vṛttaṃ sadaiva na ca śaknumaḥ
- 3
न वक्ष्यामि न वक्ष्यामीत्येवं मे मनसि स्थितम्
अतिदुःखात्तु वक्ष्यामि तन्निबोध जनाधिप
na vakṣyāmi na vakṣyāmītyevaṃ me manasi sthitam
atiduḥkhāttu vakṣyāmi tannibodha janādhipa
- 4
भवतस्तु प्रमोहेन सर्वं संशयितं कृतम्
विक्लवत्वं च नः प्राप्तम् अबलत्वं तथैव च
bhavatastu pramohena sarvaṃ saṃśayitaṃ kṛtam
viklavatvaṃ ca naḥ prāptam abalatvaṃ tathaiva ca
- 5
कथं हि राजा लोकस्य सर्वशास्त्रविशारदः
मोहम् आपद्यते दैन्याद्यथा कुपुरुषस्तथा
kathaṃ hi rājā lokasya sarvaśāstraviśāradaḥ
moham āpadyate dainyādyathā kupuruṣastathā
- 6
आगतिश्च गतिश्चैव लोकस्य विदिता तव
आयत्यां च तदात्वे च न ते ऽस्त्यविदितं प्रभो
āgatiśca gatiścaiva lokasya viditā tava
āyatyāṃ ca tadātve ca na te 'styaviditaṃ prabho
- 7
एवं गते महाराज राज्यं प्रति जनाधिप
हेतुम् अत्र प्रवक्ष्यामि तद् इहैकमनाः शृणु
evaṃ gate mahārāja rājyaṃ prati janādhipa
hetum atra pravakṣyāmi tad ihaikamanāḥ śṛṇu
- 8
द्विविधो जायते व्याधिः शारीरो मानसस्तथा
परस्परं तयोर्जन्म निर्द्वंद्वं नोपलभ्यते
dvividho jāyate vyādhiḥ śārīro mānasastathā
parasparaṃ tayorjanma nirdvaṃdvaṃ nopalabhyate
- 9
शारीराज्जायते व्याधिर्मानसो नात्र संशयः
मानसाज्जायते व्याधिः शारीर इति निश्चयः
śārīrājjāyate vyādhirmānaso nātra saṃśayaḥ
mānasājjāyate vyādhiḥ śārīra iti niścayaḥ
- 10
शारीरमानसे दुःखे यो ऽतीते अनुशोचति
दुःखेन लभते दुःखं द्वावनर्थौ प्रपद्यते
śārīramānase duḥkhe yo 'tīte anuśocati
duḥkhena labhate duḥkhaṃ dvāvanarthau prapadyate
- 11
शीतोष्णे चैव वायुश्च त्रयः शारीरजा गुणाः
तेषां गुणानां साम्यं च तद् आहुः स्वस्थलक्षणम्
śītoṣṇe caiva vāyuśca trayaḥ śārīrajā guṇāḥ
teṣāṃ guṇānāṃ sāmyaṃ ca tad āhuḥ svasthalakṣaṇam
- 12
तेषाम् अन्यतमोत्सेके विधानम् उपदिश्यते
उष्णेन बाध्यते शीतं शीतेनोष्णं प्रबाध्यते
teṣām anyatamotseke vidhānam upadiśyate
uṣṇena bādhyate śītaṃ śītenoṣṇaṃ prabādhyate
- 13
सत्त्वं रजस्तमश्चैव मानसाः स्युस्त्रयो गुणाः
हर्षेण बाध्यते शोको हर्षः शोकेन बाध्यते
sattvaṃ rajastamaścaiva mānasāḥ syustrayo guṇāḥ
harṣeṇa bādhyate śoko harṣaḥ śokena bādhyate
- 14
कश्चित्सुखे वर्तमानो दुःखस्य स्मर्तुम् इच्छति
कश्चिद्दुःखे वर्तमानः सुखस्य स्मर्तुम् इच्छति
kaścitsukhe vartamāno duḥkhasya smartum icchati
kaścidduḥkhe vartamānaḥ sukhasya smartum icchati
- 15
स त्वं न दुःखी दुःखस्य न सुखी च सुखस्य च
न दुःखी सुखजातस्य न सुखी दुःखजस्य वा
sa tvaṃ na duḥkhī duḥkhasya na sukhī ca sukhasya ca
na duḥkhī sukhajātasya na sukhī duḥkhajasya vā
- 16
स्मर्तुम् अर्हसि कौरव्य दिष्टं तु बलवत्तरम्
अथवा ते स्वभावो ऽयं येन पार्थिव कृष्यसे
smartum arhasi kauravya diṣṭaṃ tu balavattaram
athavā te svabhāvo 'yaṃ yena pārthiva kṛṣyase
- 17
दृष्ट्वा सभागतां कृष्णाम् एकवस्त्रां रजस्वलाम्
मिषतां पाण्डुपुत्राणां न तस्य स्मर्तुम् अर्हसि
dṛṣṭvā sabhāgatāṃ kṛṣṇām ekavastrāṃ rajasvalām
miṣatāṃ pāṇḍuputrāṇāṃ na tasya smartum arhasi
- 18
प्रव्राजनं च नगराद् अजिनैश्च निवासनम्
महारण्यनिवासश्च न तस्य स्मर्तुम् अर्हसि
pravrājanaṃ ca nagarād ajinaiśca nivāsanam
mahāraṇyanivāsaśca na tasya smartum arhasi
- 19
जटासुरात्परिक्लेशं चित्रसेनेन चाहवम्
सैन्धवाच्च परिक्लेशं कथं विस्मृतवान् असि
पुनर् अज्ञातचर्यायां कीचकेन पदा वधम्
jaṭāsurātparikleśaṃ citrasenena cāhavam
saindhavācca parikleśaṃ kathaṃ vismṛtavān asi
punar ajñātacaryāyāṃ kīcakena padā vadham
- 20
यच्च ते द्रोणभीष्माभ्यां युद्धम् आसीद् अरिंदम
मनसैकेन ते युद्धम् इदं घोरम् उपस्थितम्
yacca te droṇabhīṣmābhyāṃ yuddham āsīd ariṃdama
manasaikena te yuddham idaṃ ghoram upasthitam
- 21
यत्र नास्ति शरैः कार्यं न मित्रैर्न च बन्धुभिः
आत्मनैकेन योद्धव्यं तत्ते युद्धम् उपस्थितम्
yatra nāsti śaraiḥ kāryaṃ na mitrairna ca bandhubhiḥ
ātmanaikena yoddhavyaṃ tatte yuddham upasthitam
- 22
तस्मिन्न् अनिर्जिते युद्धे प्राणान्यदि ह मोक्ष्यसे
अन्यं देहं समास्थाय पुनस्तेनैव योत्स्यसे
tasminn anirjite yuddhe prāṇānyadi ha mokṣyase
anyaṃ dehaṃ samāsthāya punastenaiva yotsyase
- 23
तस्माद् अद्यैव गन्तव्यं युद्धस्य भरतर्षभ
एतज्जित्वा महाराज कृतकृत्यो भविष्यसि
tasmād adyaiva gantavyaṃ yuddhasya bharatarṣabha
etajjitvā mahārāja kṛtakṛtyo bhaviṣyasi
- 24
एतां बुद्धिं विनिश्चित्य भूतानाम् आगतिं गतिम्
पितृपैतामहे वृत्ते शाधि राज्यं यथोचितम्
etāṃ buddhiṃ viniścitya bhūtānām āgatiṃ gatim
pitṛpaitāmahe vṛtte śādhi rājyaṃ yathocitam
- 25
दिष्ट्या दुर्योधनः पापो निहतः सानुगो युधि
द्रौपद्याः केशपक्षस्य दिष्ट्या त्वं पदवीं गतः
diṣṭyā duryodhanaḥ pāpo nihataḥ sānugo yudhi
draupadyāḥ keśapakṣasya diṣṭyā tvaṃ padavīṃ gataḥ
- 26
यजस्व वाजिमेधेन विधिवद्दक्षिणावता
वयं ते किंकराः पार्थ वासुदेवश्च वीर्यवान्
yajasva vājimedhena vidhivaddakṣiṇāvatā
vayaṃ te kiṃkarāḥ pārtha vāsudevaśca vīryavān

