15 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
अत्र कर्मान्तवचनं कीर्तयन्ति पुराविदः
प्रत्यक्षावेव धर्मार्थौ क्षत्रियस्य विजानतः
तत्र न व्यवधातव्यं परोक्षा धर्मयापना
bhīṣma uvāca
atra karmāntavacanaṃ kīrtayanti purāvidaḥ
pratyakṣāveva dharmārthau kṣatriyasya vijānataḥ
tatra na vyavadhātavyaṃ parokṣā dharmayāpanā
- 2
अधर्मो धर्म इत्येतद्यथा वृकपदं तथा
धर्माधर्मफले जातु न ददर्शेह कश्चन
adharmo dharma ityetadyathā vṛkapadaṃ tathā
dharmādharmaphale jātu na dadarśeha kaścana
- 3
बुभूषेद्बलवान् एव सर्वं बलवतो वशे
श्रियं बलम् अमात्यांश्च बलवान् इह विन्दति
bubhūṣedbalavān eva sarvaṃ balavato vaśe
śriyaṃ balam amātyāṃśca balavān iha vindati
- 4
यो ह्यनाढ्यः स पतितस्तद् उच्छिष्टं यद् अल्पकम्
बह्वपथ्यं बलवति न किंचित्त्रायते भयात्
yo hyanāḍhyaḥ sa patitastad ucchiṣṭaṃ yad alpakam
bahvapathyaṃ balavati na kiṃcittrāyate bhayāt
- 5
उभौ सत्याधिकारौ तौ त्रायेते महतो भयात्
अति धर्माद्बलं मन्ये बलाद्धर्मः प्रवर्तते
ubhau satyādhikārau tau trāyete mahato bhayāt
ati dharmādbalaṃ manye balāddharmaḥ pravartate
- 6
बले प्रतिष्ठितो धर्मो धरण्याम् इव जङ्गमः
धूमो वायोर् इव वशं बलं धर्मो ऽनुवर्तते
bale pratiṣṭhito dharmo dharaṇyām iva jaṅgamaḥ
dhūmo vāyor iva vaśaṃ balaṃ dharmo 'nuvartate
- 7
अनीश्वरे बलं धर्मो द्रुमं वल्लीव संश्रिता
वश्यो बलवतां धर्मः सुखं भोगवताम् इव
नास्त्यसाध्यं बलवतां सर्वं बलवतां शुचि
anīśvare balaṃ dharmo drumaṃ vallīva saṃśritā
vaśyo balavatāṃ dharmaḥ sukhaṃ bhogavatām iva
nāstyasādhyaṃ balavatāṃ sarvaṃ balavatāṃ śuci
- 8
दुराचारः क्षीणबलः परिमाणं नियच्छति
अथ तस्माद् उद्विजते सर्वो लोको वृकाद् इव
durācāraḥ kṣīṇabalaḥ parimāṇaṃ niyacchati
atha tasmād udvijate sarvo loko vṛkād iva
- 9
अपध्वस्तो ह्यवमतो दुःखं जीवति जीवितम्
जीवितं यद् अवक्षिप्तं यथैव मरणं तथा
apadhvasto hyavamato duḥkhaṃ jīvati jīvitam
jīvitaṃ yad avakṣiptaṃ yathaiva maraṇaṃ tathā
- 10
यद् एनम् आहुः पापेन चारित्रेण विनिक्षतम्
स भृशं तप्यते ऽनेन वाक्शल्येन परिक्षतः
yad enam āhuḥ pāpena cāritreṇa vinikṣatam
sa bhṛśaṃ tapyate 'nena vākśalyena parikṣataḥ
- 11
अत्रैतद् आहुर् आचार्याः पापस्य परिमोक्षणे
त्रयीं विद्यां निषेवेत तथोपासीत स द्विजान्
atraitad āhur ācāryāḥ pāpasya parimokṣaṇe
trayīṃ vidyāṃ niṣeveta tathopāsīta sa dvijān
- 12
प्रसादयेन्मधुरया वाचाप्यथ च कर्मणा
महामनाश्चैव भवेद्विवहेच्च महाकुले
prasādayenmadhurayā vācāpyatha ca karmaṇā
mahāmanāścaiva bhavedvivahecca mahākule
- 13
इत्यस्मीति वदेद् एवं परेषां कीर्तयन्गुणान्
जपेद् उदकशीलः स्यात्पेशलो नातिजल्पनः
ityasmīti vaded evaṃ pareṣāṃ kīrtayanguṇān
japed udakaśīlaḥ syātpeśalo nātijalpanaḥ
- 14
ब्रह्मक्षत्रं सम्प्रविशेद्बहु कृत्वा सुदुष्करम्
उच्यमानो ऽपि लोकेन बहु तत्तद् अचिन्तयन्
brahmakṣatraṃ sampraviśedbahu kṛtvā suduṣkaram
ucyamāno 'pi lokena bahu tattad acintayan
- 15
अपापो ह्येवम् आचारः क्षिप्रं बहुमतो भवेत्
सुखं वित्तं च भुञ्जीत वृत्तेनैतेन गोपयेत्
लोके च लभते पूजां परत्र च महत्फलम्
apāpo hyevam ācāraḥ kṣipraṃ bahumato bhavet
sukhaṃ vittaṃ ca bhuñjīta vṛttenaitena gopayet
loke ca labhate pūjāṃ paratra ca mahatphalam

