25 shlokas
- 1
भृगुर् उवाच
यस्त्वेतां नियतश्चर्यां ब्रह्मर्षिविहितां चरेत्
स दहेद् अग्निवद्दोषाञ्जयेल्लोकांश्च दुर्जयान्
bhṛgur uvāca
yastvetāṃ niyataścaryāṃ brahmarṣivihitāṃ caret
sa dahed agnivaddoṣāñjayellokāṃśca durjayān
- 2
अभयं सर्वभूतेभ्यो दत्त्वा चरति यो मुनिः
न तस्य सर्वभूतेभ्यो भयम् उत्पद्यते क्वचित्
abhayaṃ sarvabhūtebhyo dattvā carati yo muniḥ
na tasya sarvabhūtebhyo bhayam utpadyate kvacit
- 3
कृत्वाग्निहोत्रं स्वशरीरसंस्थं शारीरम् अग्निं स्वमुखे जुहोति
यो भैक्षचर्योपगतैर्हविर्भिश्चिताग्निनां स व्यतियाति लोकान्
kṛtvāgnihotraṃ svaśarīrasaṃsthaṃ śārīram agniṃ svamukhe juhoti
yo bhaikṣacaryopagatairhavirbhiścitāgnināṃ sa vyatiyāti lokān
- 4
मोक्षाश्रमं यः कुरुते यथोक्तं शुचिः सुसंकल्पितबुद्धियुक्तः
अनिन्धनं ज्योतिर् इव प्रशान्तं स ब्रह्मलोकं श्रयते द्विजातिः
mokṣāśramaṃ yaḥ kurute yathoktaṃ śuciḥ susaṃkalpitabuddhiyuktaḥ
anindhanaṃ jyotir iva praśāntaṃ sa brahmalokaṃ śrayate dvijātiḥ
- 5
भरद्वाज उवाच
अस्माल्लोकात्परो लोकः श्रूयते नोपलभ्यते
तम् अहं ज्ञातुम् इच्छामि तद्भवान्वक्तुम् अर्हति
bharadvāja uvāca
asmāllokātparo lokaḥ śrūyate nopalabhyate
tam ahaṃ jñātum icchāmi tadbhavānvaktum arhati
- 6
भृगुर् उवाच
उत्तरे हिमवत्पार्श्वे पुण्ये सर्वगुणान्विते
पुण्यः क्षेम्यश्च काम्यश्च स वरो लोक उच्यते
bhṛgur uvāca
uttare himavatpārśve puṇye sarvaguṇānvite
puṇyaḥ kṣemyaśca kāmyaśca sa varo loka ucyate
- 7
तत्र ह्य् अपापकर्माणः शुचयो ऽत्यन्तनिर्मलाः
लोभमोहपरित्यक्ता मानवा निरुपद्रवाः
tatra hy apāpakarmāṇaḥ śucayo 'tyantanirmalāḥ
lobhamohaparityaktā mānavā nirupadravāḥ
- 8
स स्वर्गसदृशो देशस्तत्र ह्युक्ताः शुभा गुणाः
काले मृत्युः प्रभवति स्पृशन्ति व्याधयो न च
sa svargasadṛśo deśastatra hyuktāḥ śubhā guṇāḥ
kāle mṛtyuḥ prabhavati spṛśanti vyādhayo na ca
- 9
न लोभः परदारेषु स्वदारनिरतो जनः
न चान्योन्यवधस्तत्र द्रव्येषु न च विस्मयः
परोक्षधर्मो नैवास्ति संदेहो नापि जायते
na lobhaḥ paradāreṣu svadāranirato janaḥ
na cānyonyavadhastatra dravyeṣu na ca vismayaḥ
parokṣadharmo naivāsti saṃdeho nāpi jāyate
- 10
कृतस्य तु फलं तत्र प्रत्यक्षम् उपलभ्यते
शय्यायानासनोपेताः प्रासादभवनाश्रयाः
सर्वकामैर्वृताः केचिद्धेमाभरणभूषिताः
kṛtasya tu phalaṃ tatra pratyakṣam upalabhyate
śayyāyānāsanopetāḥ prāsādabhavanāśrayāḥ
sarvakāmairvṛtāḥ keciddhemābharaṇabhūṣitāḥ
- 11
प्राणधारणमात्रं तु केषांचिद् उपपद्यते
श्रमेण महता केचित्कुर्वन्ति प्राणधारणम्
prāṇadhāraṇamātraṃ tu keṣāṃcid upapadyate
śrameṇa mahatā kecitkurvanti prāṇadhāraṇam
- 12
इह धर्मपराः केचित्केचिन्नैकृतिका नराः
सुखिता दुःखिताः केचिन्निर्धना धनिनो ऽपरे
iha dharmaparāḥ kecitkecinnaikṛtikā narāḥ
sukhitā duḥkhitāḥ kecinnirdhanā dhanino 'pare
- 13
इह श्रमो भयं मोहः क्षुधा तीव्रा च जायते
लोभश्चार्थकृतो नॄणां येन मुह्यन्ति पण्डिताः
iha śramo bhayaṃ mohaḥ kṣudhā tīvrā ca jāyate
lobhaścārthakṛto nṝṇāṃ yena muhyanti paṇḍitāḥ
- 14
इह चिन्ता बहुविधा धर्माधर्मस्य कर्मणः
यस्तद्वेदोभयं प्राज्ञः पाप्मना न स लिप्यते
iha cintā bahuvidhā dharmādharmasya karmaṇaḥ
yastadvedobhayaṃ prājñaḥ pāpmanā na sa lipyate
- 15
सोपधं निकृतिः स्तेयं परिवादो ऽभ्यसूयता
परोपघातो हिंसा च पैशुन्यम् अनृतं तथा
sopadhaṃ nikṛtiḥ steyaṃ parivādo 'bhyasūyatā
paropaghāto hiṃsā ca paiśunyam anṛtaṃ tathā
- 16
एतान् आसेवते यस्तु तपस्तस्य प्रहीयते
यस्त्वेतान्नाचरेद्विद्वांस्तपस्तस्याभिवर्धते
etān āsevate yastu tapastasya prahīyate
yastvetānnācaredvidvāṃstapastasyābhivardhate
- 17
कर्मभूमिर् इयं लोक इह कृत्वा शुभाशुभम्
शुभैः शुभम् अवाप्नोति कृत्वाशुभम् अतो ऽन्यथा
karmabhūmir iyaṃ loka iha kṛtvā śubhāśubham
śubhaiḥ śubham avāpnoti kṛtvāśubham ato 'nyathā
- 18
इह प्रजापतिः पूर्वं देवाः सर्षिगणास्तथा
इष्ट्वेष्टतपसः पूता ब्रह्मलोकम् उपाश्रिताः
iha prajāpatiḥ pūrvaṃ devāḥ sarṣigaṇāstathā
iṣṭveṣṭatapasaḥ pūtā brahmalokam upāśritāḥ
- 19
उत्तरः पृथिवीभागः सर्वपुण्यतमः शुभः
इहत्यास्तत्र जायन्ते ये वै पुण्यकृतो जनाः
uttaraḥ pṛthivībhāgaḥ sarvapuṇyatamaḥ śubhaḥ
ihatyāstatra jāyante ye vai puṇyakṛto janāḥ
- 20
असत्कर्माणि कुर्वन्तस्तिर्यग्योनिषु चापरे
asatkarmāṇi kurvantastiryagyoniṣu cāpare
- 21
अन्योन्यभक्षणे सक्ता लोभमोहसमन्विताः
इहैव परिवर्तन्ते न ते यान्त्युत्तरां दिशम्
anyonyabhakṣaṇe saktā lobhamohasamanvitāḥ
ihaiva parivartante na te yāntyuttarāṃ diśam
- 22
ये गुरून् उपसेवन्ते नियता ब्रह्मचारिणः
पन्थानं सर्वलोकानां ते जानन्ति मनीषिणः
ye gurūn upasevante niyatā brahmacāriṇaḥ
panthānaṃ sarvalokānāṃ te jānanti manīṣiṇaḥ
- 23
इत्युक्तो ऽयं मया धर्मः संक्षेपाद्ब्रह्मनिर्मितः
धर्माधर्मौ हि लोकस्य यो वै वेत्ति स बुद्धिमान्
ityukto 'yaṃ mayā dharmaḥ saṃkṣepādbrahmanirmitaḥ
dharmādharmau hi lokasya yo vai vetti sa buddhimān
- 24
भीष्म उवाच
इत्युक्तो भृगुणा राजन्भरद्वाजः प्रतापवान्
भृगुं परमधर्मात्मा विस्मितः प्रत्यपूजयत्
bhīṣma uvāca
ityukto bhṛguṇā rājanbharadvājaḥ pratāpavān
bhṛguṃ paramadharmātmā vismitaḥ pratyapūjayat
- 25
एष ते प्रभवो राजञ्जगतः संप्रकीर्तितः
निखिलेन महाप्राज्ञ किं भूयः श्रोतुम् इच्छसि
eṣa te prabhavo rājañjagataḥ saṃprakīrtitaḥ
nikhilena mahāprājña kiṃ bhūyaḥ śrotum icchasi

