55 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
धर्मम् अर्थं च कामं च वेदाः शंसन्ति भारत
कस्य लाभो विशिष्टो ऽत्र तन्मे ब्रूहि पितामह
yudhiṣṭhira uvāca
dharmam arthaṃ ca kāmaṃ ca vedāḥ śaṃsanti bhārata
kasya lābho viśiṣṭo 'tra tanme brūhi pitāmaha
- 2
भीष्म उवाच
अत्र ते वर्तयिष्यामि इतिहासं पुरातनम्
कुण्डधारेण यत्प्रीत्या भक्तायोपकृतं पुरा
bhīṣma uvāca
atra te vartayiṣyāmi itihāsaṃ purātanam
kuṇḍadhāreṇa yatprītyā bhaktāyopakṛtaṃ purā
- 3
अधनो ब्राह्मणः कश्चित्कामाद्धर्मम् अवैक्षत
यज्ञार्थं स ततो ऽर्थार्थी तपो ऽतप्यत दारुणम्
adhano brāhmaṇaḥ kaścitkāmāddharmam avaikṣata
yajñārthaṃ sa tato 'rthārthī tapo 'tapyata dāruṇam
- 4
स निश्चयम् अथो कृत्वा पूजयामास देवताः
भक्त्या न चैवाध्यगच्छद्धनं सम्पूज्य देवताः
sa niścayam atho kṛtvā pūjayāmāsa devatāḥ
bhaktyā na caivādhyagacchaddhanaṃ sampūjya devatāḥ
- 5
ततश्चिन्तां पुनः प्राप्तः कतमद्दैवतं नु तत्
यन्मे द्रुतं प्रसीदेत मानुषैर् अजडीकृतम्
tataścintāṃ punaḥ prāptaḥ katamaddaivataṃ nu tat
yanme drutaṃ prasīdeta mānuṣair ajaḍīkṛtam
- 6
अथ सौम्येन वपुषा देवानुचरम् अन्तिके
प्रत्यपश्यज्जलधरं कुण्डधारम् अवस्थितम्
atha saumyena vapuṣā devānucaram antike
pratyapaśyajjaladharaṃ kuṇḍadhāram avasthitam
- 7
दृष्ट्वैव तं महात्मानं तस्य भक्तिर् अजायत
अयं मे धास्यति श्रेयो वपुर् एतद्धि तादृशम्
dṛṣṭvaiva taṃ mahātmānaṃ tasya bhaktir ajāyata
ayaṃ me dhāsyati śreyo vapur etaddhi tādṛśam
- 8
संनिकृष्टश्च देवस्य न चान्यैर्मानुषैर्वृतः
एष मे दास्यति धनं प्रभूतं शीघ्रम् एव च
saṃnikṛṣṭaśca devasya na cānyairmānuṣairvṛtaḥ
eṣa me dāsyati dhanaṃ prabhūtaṃ śīghram eva ca
- 9
ततो धूपैश्च गन्धैश्च माल्यैर् उच्चावचैर् अपि
बलिभिर्विविधैश्चापि पूजयामास तं द्विजः
tato dhūpaiśca gandhaiśca mālyair uccāvacair api
balibhirvividhaiścāpi pūjayāmāsa taṃ dvijaḥ
- 10
ततः स्वल्पेन कालेन तुष्टो जलधरस्तदा
तस्योपकारे नियताम् इमां वाचम् उवाच ह
tataḥ svalpena kālena tuṣṭo jaladharastadā
tasyopakāre niyatām imāṃ vācam uvāca ha
- 11
ब्रह्मघ्ने च सुरापे च चोरे भग्नव्रते तथा
निष्कृतिर्विहिता सद्भिः कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः
brahmaghne ca surāpe ca core bhagnavrate tathā
niṣkṛtirvihitā sadbhiḥ kṛtaghne nāsti niṣkṛtiḥ
- 12
आशायास्तनयो ऽधर्मः क्रोधो ऽसूयासुतः स्मृतः
पुत्रो लोभो निकृत्यास्तु कृतघ्नो नार्हति प्रजाम्
āśāyāstanayo 'dharmaḥ krodho 'sūyāsutaḥ smṛtaḥ
putro lobho nikṛtyāstu kṛtaghno nārhati prajām
- 13
ततः स ब्राह्मणः स्वप्ने कुण्डधारस्य तेजसा
अपश्यत्सर्वभूतानि कुशेषु शयितस्तदा
tataḥ sa brāhmaṇaḥ svapne kuṇḍadhārasya tejasā
apaśyatsarvabhūtāni kuśeṣu śayitastadā
- 14
शमेन तपसा चैव भक्त्या च निरुपस्कृतः
शुद्धात्मा ब्राह्मणो रात्रौ निदर्शनम् अपश्यत
śamena tapasā caiva bhaktyā ca nirupaskṛtaḥ
śuddhātmā brāhmaṇo rātrau nidarśanam apaśyata
- 15
मणिभद्रं स तत्रस्थं देवतानां महाद्युतिम्
अपश्यत महात्मानं व्यादिशन्तं युधिष्ठिर
maṇibhadraṃ sa tatrasthaṃ devatānāṃ mahādyutim
apaśyata mahātmānaṃ vyādiśantaṃ yudhiṣṭhira
- 16
तत्र देवाः प्रयच्छन्ति राज्यानि च धनानि च
शुभैः कर्मभिर् आरब्धाः प्रच्छिदन्त्यशुभेषु च
tatra devāḥ prayacchanti rājyāni ca dhanāni ca
śubhaiḥ karmabhir ārabdhāḥ pracchidantyaśubheṣu ca
- 17
पश्यताम् अथ यक्षाणां कुण्डधारो महाद्युतिः
निष्पत्य पतितो भूमौ देवानां भरतर्षभ
paśyatām atha yakṣāṇāṃ kuṇḍadhāro mahādyutiḥ
niṣpatya patito bhūmau devānāṃ bharatarṣabha
- 18
ततस्तु देववचनान्मणिभद्रो महायशाः
उवाच पतितं भूमौ कुण्डधार किम् इष्यते
tatastu devavacanānmaṇibhadro mahāyaśāḥ
uvāca patitaṃ bhūmau kuṇḍadhāra kim iṣyate
- 19
कुण्डधार उवाच
यदि प्रसन्ना देवा मे भक्तो ऽयं ब्राह्मणो मम
अस्यानुग्रहम् इच्छामि कृतं किंचित्सुखोदयम्
kuṇḍadhāra uvāca
yadi prasannā devā me bhakto 'yaṃ brāhmaṇo mama
asyānugraham icchāmi kṛtaṃ kiṃcitsukhodayam
- 20
भीष्म उवाच
ततस्तं मणिभद्रस्तु पुनर्वचनम् अब्रवीत्
देवानाम् एव वचनात्कुण्डधारं महाद्युतिम्
bhīṣma uvāca
tatastaṃ maṇibhadrastu punarvacanam abravīt
devānām eva vacanātkuṇḍadhāraṃ mahādyutim
- 21
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते कृतकार्यः सुखी भव
यावद्धनं प्रार्थयते ब्राह्मणो ऽयं सखा तव
देवानां शासनात्तावद् असंख्येयं ददाम्यहम्
uttiṣṭhottiṣṭha bhadraṃ te kṛtakāryaḥ sukhī bhava
yāvaddhanaṃ prārthayate brāhmaṇo 'yaṃ sakhā tava
devānāṃ śāsanāttāvad asaṃkhyeyaṃ dadāmyaham
- 22
विचार्य कुण्डधारस्तु मानुष्यं चलम् अध्रुवम्
तपसे मतिम् आधत्त ब्राह्मणस्य यशस्विनः
vicārya kuṇḍadhārastu mānuṣyaṃ calam adhruvam
tapase matim ādhatta brāhmaṇasya yaśasvinaḥ
- 23
कुण्डधार उवाच
नाहं धनानि याचामि ब्राह्मणाय धनप्रद
अन्यम् एवाहम् इच्छामि भक्तायानुग्रहं कृतम्
kuṇḍadhāra uvāca
nāhaṃ dhanāni yācāmi brāhmaṇāya dhanaprada
anyam evāham icchāmi bhaktāyānugrahaṃ kṛtam
- 24
पृथिवीं रत्नपूर्णां वा महद्वा धनसंचयम्
भक्ताय नाहम् इच्छामि भवेद् एष तु धार्मिकः
pṛthivīṃ ratnapūrṇāṃ vā mahadvā dhanasaṃcayam
bhaktāya nāham icchāmi bhaved eṣa tu dhārmikaḥ
- 25
धर्मे ऽस्य रमतां बुद्धिर्धर्मं चैवोपजीवतु
धर्मप्रधानो भवतु ममैषो ऽनुग्रहो मतः
dharme 'sya ramatāṃ buddhirdharmaṃ caivopajīvatu
dharmapradhāno bhavatu mamaiṣo 'nugraho mataḥ
- 26
मणिभद्र उवाच
यदा धर्मफलं राज्यं सुखानि विविधानि च
फलान्येवायम् अश्नातु कायक्लेशविवर्जितः
maṇibhadra uvāca
yadā dharmaphalaṃ rājyaṃ sukhāni vividhāni ca
phalānyevāyam aśnātu kāyakleśavivarjitaḥ
- 27
भीष्म उवाच
ततस्तद् एव बहुशः कुण्डधारो महायशाः
अभ्यासम् अकरोद्धर्मे ततस्तुष्टास्य देवताः
bhīṣma uvāca
tatastad eva bahuśaḥ kuṇḍadhāro mahāyaśāḥ
abhyāsam akaroddharme tatastuṣṭāsya devatāḥ
- 28
मणिभद्र उवाच
प्रीतास्ते देवताः सर्वा द्विजस्यास्य तथैव च
भविष्यत्येष धर्मात्मा धर्मे चाधास्यते मतिः
maṇibhadra uvāca
prītāste devatāḥ sarvā dvijasyāsya tathaiva ca
bhaviṣyatyeṣa dharmātmā dharme cādhāsyate matiḥ
- 29
भीष्म उवाच
ततः प्रीतो जलधरः कृतकार्यो युधिष्ठिर
ईप्सितं मनसो लब्ध्वा वरम् अन्यैः सुदुर्लभम्
bhīṣma uvāca
tataḥ prīto jaladharaḥ kṛtakāryo yudhiṣṭhira
īpsitaṃ manaso labdhvā varam anyaiḥ sudurlabham
- 30
ततो ऽपश्यत चीराणि सूक्ष्माणि द्विजसत्तमः
पार्श्वतो ऽभ्यागतो न्यस्तान्यथ निर्वेदम् आगतः
tato 'paśyata cīrāṇi sūkṣmāṇi dvijasattamaḥ
pārśvato 'bhyāgato nyastānyatha nirvedam āgataḥ

