20 shlokas
- 1
व्यास उवाच
प्रकृतेस्तु विकारा ये क्षेत्रज्ञस्तैः परिश्रितः
ते चैनं न प्रजानन्ति स तु जानाति तान् अपि
vyāsa uvāca
prakṛtestu vikārā ye kṣetrajñastaiḥ pariśritaḥ
te cainaṃ na prajānanti sa tu jānāti tān api
- 2
तैश्चैष कुरुते कार्यं मनःषष्ठैर् इहेन्द्रियैः
सुदान्तैर् इव संयन्ता दृढैः परमवाजिभिः
taiścaiṣa kurute kāryaṃ manaḥṣaṣṭhair ihendriyaiḥ
sudāntair iva saṃyantā dṛḍhaiḥ paramavājibhiḥ
- 3
इन्द्रियेभ्यः परा ह्यर्था अर्थेभ्यः परमं मनः
मनसस्तु परा बुद्धिर्बुद्धेर् आत्मा महान्परः
indriyebhyaḥ parā hyarthā arthebhyaḥ paramaṃ manaḥ
manasastu parā buddhirbuddher ātmā mahānparaḥ
- 4
महतः परम् अव्यक्तम् अव्यक्तात्परतो ऽमृतम्
अमृतान्न परं किंचित्सा काष्ठा सा परा गतिः
mahataḥ param avyaktam avyaktātparato 'mṛtam
amṛtānna paraṃ kiṃcitsā kāṣṭhā sā parā gatiḥ
- 5
एवं सर्वेषु भूतेषु गूढो ऽऽत्मा न प्रकाशते
दृश्यते त्वग्र्यया बुद्ध्या सूक्ष्मया तत्त्वदर्शिभिः
evaṃ sarveṣu bhūteṣu gūḍho ''tmā na prakāśate
dṛśyate tvagryayā buddhyā sūkṣmayā tattvadarśibhiḥ
- 6
अन्तरात्मनि संलीय मनःषष्ठानि मेधया
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थांश्च बहु चिन्त्यम् अचिन्तयन्
antarātmani saṃlīya manaḥṣaṣṭhāni medhayā
indriyāṇīndriyārthāṃśca bahu cintyam acintayan
- 7
ध्यानोपरमणं कृत्वा विद्यासम्पादितं मनः
अनीश्वरः प्रशान्तात्मा ततो ऽर्छत्यमृतं पदम्
dhyānoparamaṇaṃ kṛtvā vidyāsampāditaṃ manaḥ
anīśvaraḥ praśāntātmā tato 'rchatyamṛtaṃ padam
- 8
इन्द्रियाणां तु सर्वेषां वश्यात्मा चलितस्मृतिः
आत्मनः संप्रदानेन मर्त्यो मृत्युम् उपाश्नुते
indriyāṇāṃ tu sarveṣāṃ vaśyātmā calitasmṛtiḥ
ātmanaḥ saṃpradānena martyo mṛtyum upāśnute
- 9
हित्वा तु सर्वसंकल्पान्सत्त्वे चित्तं निवेशयेत्
सत्त्वे चित्तं समावेश्य ततः कालञ्जरो भवेत्
hitvā tu sarvasaṃkalpānsattve cittaṃ niveśayet
sattve cittaṃ samāveśya tataḥ kālañjaro bhavet
- 10
चित्तप्रसादेन यतिर्जहाति हि शुभाशुभम्
प्रसन्नात्मात्मनि स्थित्वा सुखम् आनन्त्यम् अश्नुते
cittaprasādena yatirjahāti hi śubhāśubham
prasannātmātmani sthitvā sukham ānantyam aśnute
- 11
लक्षणं तु प्रसादस्य यथा तृप्तः सुखं स्वपेत्
निवाते वा यथा दीपो दीप्यमानो न कम्पते
lakṣaṇaṃ tu prasādasya yathā tṛptaḥ sukhaṃ svapet
nivāte vā yathā dīpo dīpyamāno na kampate
- 12
एवं पूर्वापरे रात्रे युञ्जन्न् आत्मानम् आत्मना
सत्त्वाहारविशुद्धात्मा पश्यत्यात्मानम् आत्मनि
evaṃ pūrvāpare rātre yuñjann ātmānam ātmanā
sattvāhāraviśuddhātmā paśyatyātmānam ātmani
- 13
रहस्यं सर्ववेदानाम् अनैतिह्यम् अनागमम्
आत्मप्रत्ययिकं शास्त्रम् इदं पुत्रानुशासनम्
rahasyaṃ sarvavedānām anaitihyam anāgamam
ātmapratyayikaṃ śāstram idaṃ putrānuśāsanam
- 14
धर्माख्यानेषु सर्वेषु सत्याख्यानेषु यद्वसु
दशेदम् ऋक्सहस्राणि निर्मथ्यामृतम् उद्धृतम्
dharmākhyāneṣu sarveṣu satyākhyāneṣu yadvasu
daśedam ṛksahasrāṇi nirmathyāmṛtam uddhṛtam
- 15
नवनीतं यथा दध्नः काष्ठाद् अग्निर्यथैव च
तथैव विदुषां ज्ञानं पुत्रहेतोः समुद्धृतम्
स्नातकानाम् इदं शास्त्रं वाच्यं पुत्रानुशासनम्
navanītaṃ yathā dadhnaḥ kāṣṭhād agniryathaiva ca
tathaiva viduṣāṃ jñānaṃ putrahetoḥ samuddhṛtam
snātakānām idaṃ śāstraṃ vācyaṃ putrānuśāsanam
- 16
तद् इदं नाप्रशान्ताय नादान्तायातपस्विने
नावेदविदुषे वाच्यं तथा नानुगताय च
tad idaṃ nāpraśāntāya nādāntāyātapasvine
nāvedaviduṣe vācyaṃ tathā nānugatāya ca
- 17
नासूयकायानृजवे न चानिर्दिष्टकारिणे
न तर्कशास्त्रदग्धाय तथैव पिशुनाय च
nāsūyakāyānṛjave na cānirdiṣṭakāriṇe
na tarkaśāstradagdhāya tathaiva piśunāya ca
- 18
श्लाघते श्लाघनीयाय प्रशान्ताय तपस्विने
इदं प्रियाय पुत्राय शिष्यायानुगताय च
रहस्यधर्मं वक्तव्यं नान्यस्मै तु कथंचन
ślāghate ślāghanīyāya praśāntāya tapasvine
idaṃ priyāya putrāya śiṣyāyānugatāya ca
rahasyadharmaṃ vaktavyaṃ nānyasmai tu kathaṃcana
- 19
यद्यप्यस्य महीं दद्याद्रत्नपूर्णाम् इमां नरः
इदम् एव ततः श्रेय इति मन्येत तत्त्ववित्
yadyapyasya mahīṃ dadyādratnapūrṇām imāṃ naraḥ
idam eva tataḥ śreya iti manyeta tattvavit
- 20
अतो गुह्यतरार्थं तद् अध्यात्मम् अतिमानुषम्
यत्तन्महर्षिभिर्दृष्टं वेदान्तेषु च गीयते
तत्ते ऽहं सम्प्रवक्ष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि
ato guhyatarārthaṃ tad adhyātmam atimānuṣam
yattanmaharṣibhirdṛṣṭaṃ vedānteṣu ca gīyate
tatte 'haṃ sampravakṣyāmi yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi

