29 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
क्लिश्यमानेषु भूतेषु तैस्तैर्भावैस्ततस्ततः
दुर्गाण्यतितरेद्येन तन्मे ब्रूहि पितामह
yudhiṣṭhira uvāca
kliśyamāneṣu bhūteṣu taistairbhāvaistatastataḥ
durgāṇyatitaredyena tanme brūhi pitāmaha
- 2
भीष्म उवाच
आश्रमेषु यथोक्तेषु यथोक्तं ये द्विजातयः
वर्तन्ते संयतात्मानो दुर्गाण्यतितरन्ति ते
bhīṣma uvāca
āśrameṣu yathokteṣu yathoktaṃ ye dvijātayaḥ
vartante saṃyatātmāno durgāṇyatitaranti te
- 3
ये दम्भान्न जपन्ति स्म येषां वृत्तिश्च संवृता
विषयांश्च निगृह्णन्ति दुर्गाण्यतितरन्ति ते
ye dambhānna japanti sma yeṣāṃ vṛttiśca saṃvṛtā
viṣayāṃśca nigṛhṇanti durgāṇyatitaranti te
- 4
वासयन्त्यतिथीन्नित्यं नित्यं ये चानसूयकाः
नित्यं स्वाध्यायशीलाश्च दुर्गाण्यतितरन्ति ते
vāsayantyatithīnnityaṃ nityaṃ ye cānasūyakāḥ
nityaṃ svādhyāyaśīlāśca durgāṇyatitaranti te
- 5
मातापित्रोश्च ये वृत्तिं वर्तन्ते धर्मकोविदाः
वर्जयन्ति दिवास्वप्नं दुर्गाण्यतितरन्ति ते
mātāpitrośca ye vṛttiṃ vartante dharmakovidāḥ
varjayanti divāsvapnaṃ durgāṇyatitaranti te
- 6
स्वेषु दारेषु वर्तन्ते न्यायवृत्तेष्व् ऋताव् ऋतौ
अग्निहोत्रपराः सन्तो दुर्गाण्यतितरन्ति ते
sveṣu dāreṣu vartante nyāyavṛtteṣv ṛtāv ṛtau
agnihotraparāḥ santo durgāṇyatitaranti te
- 7
ये न लोभान्नयन्त्यर्थान्राजानो रजसावृताः
विषयान्परिरक्षन्तो दुर्गाण्यतितरन्ति ते
ye na lobhānnayantyarthānrājāno rajasāvṛtāḥ
viṣayānparirakṣanto durgāṇyatitaranti te
- 8
आहवेषु च ये शूरास्त्यक्त्वा मरणजं भयम्
धर्मेण जयम् इच्छन्तो दुर्गाण्यतितरन्ति ते
āhaveṣu ca ye śūrāstyaktvā maraṇajaṃ bhayam
dharmeṇa jayam icchanto durgāṇyatitaranti te
- 9
ये पापानि न कुर्वन्ति कर्मणा मनसा गिरा
निक्षिप्तदण्डा भूतेषु दुर्गाण्यतितरन्ति ते
ye pāpāni na kurvanti karmaṇā manasā girā
nikṣiptadaṇḍā bhūteṣu durgāṇyatitaranti te
- 10
ये वदन्तीह सत्यानि प्राणत्यागे ऽप्युपस्थिते
प्रमाणभूता भूतानां दुर्गाण्यतितरन्ति ते
ye vadantīha satyāni prāṇatyāge 'pyupasthite
pramāṇabhūtā bhūtānāṃ durgāṇyatitaranti te
- 11
अनध्यायेषु ये विप्राः स्वाध्यायं नैव कुर्वते
तपोनित्याः सुतपसो दुर्गाण्यतितरन्ति ते
anadhyāyeṣu ye viprāḥ svādhyāyaṃ naiva kurvate
taponityāḥ sutapaso durgāṇyatitaranti te
- 12
कर्माण्यकुहकार्थानि येषां वाचश्च सूनृताः
येषाम् अर्थाश्च साध्वर्था दुर्गाण्यतितरन्ति ते
karmāṇyakuhakārthāni yeṣāṃ vācaśca sūnṛtāḥ
yeṣām arthāśca sādhvarthā durgāṇyatitaranti te
- 13
ये तपश्च तपस्यन्ति कौमारब्रह्मचारिणः
विद्यावेदव्रतस्नाता दुर्गाण्यतितरन्ति ते
ye tapaśca tapasyanti kaumārabrahmacāriṇaḥ
vidyāvedavratasnātā durgāṇyatitaranti te
- 14
ये च संशान्तरजसः संशान्ततमसश्च ये
सत्ये स्थिता महात्मानो दुर्गाण्यतितरन्ति ते
ye ca saṃśāntarajasaḥ saṃśāntatamasaśca ye
satye sthitā mahātmāno durgāṇyatitaranti te
- 15
येषां न कश्चित्त्रसति त्रसन्ति न च कस्यचित्
येषाम् आत्मसमो लोको दुर्गाण्यतितरन्ति ते
yeṣāṃ na kaścittrasati trasanti na ca kasyacit
yeṣām ātmasamo loko durgāṇyatitaranti te
- 16
परश्रिया न तप्यन्ते ये सन्तः पुरुषर्षभाः
ग्राम्याद् अन्नान्निवृत्ताश्च दुर्गाण्यतितरन्ति ते
paraśriyā na tapyante ye santaḥ puruṣarṣabhāḥ
grāmyād annānnivṛttāśca durgāṇyatitaranti te
- 17
सर्वान्देवान्नमस्यन्ति सर्वान्धर्मांश्च शृण्वते
ये श्रद्दधाना दान्ताश्च दुर्गाण्यतितरन्ति ते
sarvāndevānnamasyanti sarvāndharmāṃśca śṛṇvate
ye śraddadhānā dāntāśca durgāṇyatitaranti te
- 18
ये न मानितम् इच्छन्ति मानयन्ति च ये परम्
मान्यमाना न मन्यन्ते दुर्गाण्यतितरन्ति ते
ye na mānitam icchanti mānayanti ca ye param
mānyamānā na manyante durgāṇyatitaranti te
- 19
ये श्राद्धानि च कुर्वन्ति तिथ्यां तिथ्यां प्रजार्थिनः
सुविशुद्धेन मनसा दुर्गाण्यतितरन्ति ते
ye śrāddhāni ca kurvanti tithyāṃ tithyāṃ prajārthinaḥ
suviśuddhena manasā durgāṇyatitaranti te
- 20
ये क्रोधं नैव कुर्वन्ति क्रुद्धान्संशमयन्ति च
न च कुप्यन्ति भृत्येभ्यो दुर्गाण्यतितरन्ति ते
ye krodhaṃ naiva kurvanti kruddhānsaṃśamayanti ca
na ca kupyanti bhṛtyebhyo durgāṇyatitaranti te
- 21
मधु मांसं च ये नित्यं वर्जयन्तीह मानवाः
जन्मप्रभृति मद्यं च दुर्गाण्यतितरन्ति ते
madhu māṃsaṃ ca ye nityaṃ varjayantīha mānavāḥ
janmaprabhṛti madyaṃ ca durgāṇyatitaranti te
- 22
यात्रार्थं भोजनं येषां संतानार्थं च मैथुनम्
वाक्सत्यवचनार्थाय दुर्गाण्यतितरन्ति ते
yātrārthaṃ bhojanaṃ yeṣāṃ saṃtānārthaṃ ca maithunam
vāksatyavacanārthāya durgāṇyatitaranti te
- 23
ईश्वरं सर्वभूतानां जगतः प्रभवाप्ययम्
भक्ता नारायणं ये च दुर्गाण्यतितरन्ति ते
īśvaraṃ sarvabhūtānāṃ jagataḥ prabhavāpyayam
bhaktā nārāyaṇaṃ ye ca durgāṇyatitaranti te
- 24
य एष रक्तपद्माक्षः पीतवासा महाभुजः
सुहृद्भ्राता च मित्रं च संबन्धी च तवाच्युतः
ya eṣa raktapadmākṣaḥ pītavāsā mahābhujaḥ
suhṛdbhrātā ca mitraṃ ca saṃbandhī ca tavācyutaḥ
- 25
य इमान्सकलांल्लोकांश्चर्मवत्परिवेष्टयेत्
इच्छन्प्रभुर् अचिन्त्यात्मा गोविन्दः पुरुषोत्तमः
ya imānsakalāṃllokāṃścarmavatpariveṣṭayet
icchanprabhur acintyātmā govindaḥ puruṣottamaḥ
- 26
स्थितः प्रियहिते जिष्णोः स एष पुरुषर्षभ
राजंस्तव च दुर्धर्षो वैकुण्ठः पुरुषोत्तमः
sthitaḥ priyahite jiṣṇoḥ sa eṣa puruṣarṣabha
rājaṃstava ca durdharṣo vaikuṇṭhaḥ puruṣottamaḥ
- 27
य एनं संश्रयन्तीह भक्त्या नारायणं हरिम्
ते तरन्तीह दुर्गाणि न मे ऽत्रास्ति विचारणा
ya enaṃ saṃśrayantīha bhaktyā nārāyaṇaṃ harim
te tarantīha durgāṇi na me 'trāsti vicāraṇā
- 28
दुर्गातितरणं ये च पठन्ति श्रावयन्ति च
पाठयन्ति च विप्रेभ्यो दुर्गाण्यतितरन्ति ते
durgātitaraṇaṃ ye ca paṭhanti śrāvayanti ca
pāṭhayanti ca viprebhyo durgāṇyatitaranti te
- 29
इति कृत्यसमुद्देशः कीर्तितस्ते मयानघ
संतरेद्येन दुर्गाणि परत्रेह च मानवः
iti kṛtyasamuddeśaḥ kīrtitaste mayānagha
saṃtaredyena durgāṇi paratreha ca mānavaḥ

