27 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
स लब्ध्वा परमं देवाद्वरं सत्यवतीसुतः
अरणीं त्वथ संगृह्य ममन्थाग्निचिकीर्षया
bhīṣma uvāca
sa labdhvā paramaṃ devādvaraṃ satyavatīsutaḥ
araṇīṃ tvatha saṃgṛhya mamanthāgnicikīrṣayā
- 2
अथ रूपं परं राजन्बिभ्रतीं स्वेन तेजसा
घृताचीं नामाप्सरसम् अपश्यद्भगवान् ऋषिः
atha rūpaṃ paraṃ rājanbibhratīṃ svena tejasā
ghṛtācīṃ nāmāpsarasam apaśyadbhagavān ṛṣiḥ
- 3
ऋषिर् अप्सरसं दृष्ट्वा सहसा काममोहितः
अभवद्भगवान्व्यासो वने तस्मिन्युधिष्ठिर
ṛṣir apsarasaṃ dṛṣṭvā sahasā kāmamohitaḥ
abhavadbhagavānvyāso vane tasminyudhiṣṭhira
- 4
सा च कृत्वा तदा व्यासं कामसंविग्नमानसम्
शुकी भूत्वा महाराज घृताची समुपागमत्
sā ca kṛtvā tadā vyāsaṃ kāmasaṃvignamānasam
śukī bhūtvā mahārāja ghṛtācī samupāgamat
- 5
स ताम् अप्सरसं दृष्ट्वा रूपेणान्येन संवृताम्
शरीरजेनानुगतः सर्वगात्रातिगेन ह
sa tām apsarasaṃ dṛṣṭvā rūpeṇānyena saṃvṛtām
śarīrajenānugataḥ sarvagātrātigena ha
- 6
स तु धैर्येण महता निगृह्णन्हृच्छयं मुनिः
न शशाक नियन्तुं तद्व्यासः प्रविसृतं मनः
भावित्वाच्चैव भावस्य घृताच्या वपुषा हृतः
sa tu dhairyeṇa mahatā nigṛhṇanhṛcchayaṃ muniḥ
na śaśāka niyantuṃ tadvyāsaḥ pravisṛtaṃ manaḥ
bhāvitvāccaiva bhāvasya ghṛtācyā vapuṣā hṛtaḥ
- 7
यत्नान्नियच्छतस्तस्य मुनेर् अग्निचिकीर्षया
अरण्याम् एव सहसा तस्य शुक्रम् अवापतत्
yatnānniyacchatastasya muner agnicikīrṣayā
araṇyām eva sahasā tasya śukram avāpatat
- 8
सो ऽविशङ्केन मनसा तथैव द्विजसत्तमः
अरणीं ममन्थ ब्रह्मर्षिस्तस्यां जज्ञे शुको नृप
so 'viśaṅkena manasā tathaiva dvijasattamaḥ
araṇīṃ mamantha brahmarṣistasyāṃ jajñe śuko nṛpa
- 9
शुक्रे निर्मथ्यमाने तु शुको जज्ञे महातपाः
परमर्षिर्महायोगी अरणीगर्भसंभवः
śukre nirmathyamāne tu śuko jajñe mahātapāḥ
paramarṣirmahāyogī araṇīgarbhasaṃbhavaḥ
- 10
यथाध्वरे समिद्धो ऽग्निर्भाति हव्यम् उपात्तवान्
तथारूपः शुको जज्ञे प्रज्वलन्न् इव तेजसा
yathādhvare samiddho 'gnirbhāti havyam upāttavān
tathārūpaḥ śuko jajñe prajvalann iva tejasā
- 11
बिभ्रत्पितुश्च कौरव्य रूपवर्णम् अनुत्तमम्
बभौ तदा भावितात्मा विधूमो ऽग्निर् इव ज्वलन्
bibhratpituśca kauravya rūpavarṇam anuttamam
babhau tadā bhāvitātmā vidhūmo 'gnir iva jvalan
- 12
तं गङ्गा सरितां श्रेष्ठा मेरुपृष्ठे जनेश्वर
स्वरूपिणी तदाभ्येत्य स्नापयामास वारिणा
taṃ gaṅgā saritāṃ śreṣṭhā merupṛṣṭhe janeśvara
svarūpiṇī tadābhyetya snāpayāmāsa vāriṇā
- 13
अन्तरिक्षाच्च कौरव्य दण्डः कृष्णाजिनं च ह
पपात भुवि राजेन्द्र शुकस्यार्थे महात्मनः
antarikṣācca kauravya daṇḍaḥ kṛṣṇājinaṃ ca ha
papāta bhuvi rājendra śukasyārthe mahātmanaḥ
- 14
जेगीयन्ते स्म गन्धर्वा ननृतुश्चाप्सरोगणाः
देवदुन्दुभयश्चैव प्रावाद्यन्त महास्वनाः
jegīyante sma gandharvā nanṛtuścāpsarogaṇāḥ
devadundubhayaścaiva prāvādyanta mahāsvanāḥ
- 15
विश्वावसुश्च गन्धर्वस्तथा तुम्बुरुनारदौ
हाहाहूहू च गन्धर्वौ तुष्टुवुः शुकसंभवम्
viśvāvasuśca gandharvastathā tumburunāradau
hāhāhūhū ca gandharvau tuṣṭuvuḥ śukasaṃbhavam
- 16
तत्र शक्रपुरोगाश्च लोकपालाः समागताः
देवा देवर्षयश्चैव तथा ब्रह्मर्षयो ऽपि च
tatra śakrapurogāśca lokapālāḥ samāgatāḥ
devā devarṣayaścaiva tathā brahmarṣayo 'pi ca
- 17
दिव्यानि सर्वपुष्पाणि प्रववर्षात्र मारुतः
जङ्गमं स्थावरं चैव प्रहृष्टम् अभवज्जगत्
divyāni sarvapuṣpāṇi pravavarṣātra mārutaḥ
jaṅgamaṃ sthāvaraṃ caiva prahṛṣṭam abhavajjagat
- 18
तं महात्मा स्वयं प्रीत्या देव्या सह महाद्युतिः
जातमात्रं मुनेः पुत्रं विधिनोपानयत्तदा
taṃ mahātmā svayaṃ prītyā devyā saha mahādyutiḥ
jātamātraṃ muneḥ putraṃ vidhinopānayattadā
- 19
तस्य देवेश्वरः शक्रो दिव्यम् अद्भुतदर्शनम्
ददौ कमण्डलुं प्रीत्या देववासांसि चाभिभो
tasya deveśvaraḥ śakro divyam adbhutadarśanam
dadau kamaṇḍaluṃ prītyā devavāsāṃsi cābhibho
- 20
हंसाश्च शतपत्राश्च सारसाश्च सहस्रशः
प्रदक्षिणम् अवर्तन्त शुकाश्चाषाश्च भारत
haṃsāśca śatapatrāśca sārasāśca sahasraśaḥ
pradakṣiṇam avartanta śukāścāṣāśca bhārata
- 21
आरणेयस्तथा दिव्यं प्राप्य जन्म महाद्युतिः
तत्रैवोवास मेधावी व्रतचारी समाहितः
āraṇeyastathā divyaṃ prāpya janma mahādyutiḥ
tatraivovāsa medhāvī vratacārī samāhitaḥ
- 22
उत्पन्नमात्रं तं वेदाः सरहस्याः ससंग्रहाः
उपतस्थुर्महाराज यथास्य पितरं तथा
utpannamātraṃ taṃ vedāḥ sarahasyāḥ sasaṃgrahāḥ
upatasthurmahārāja yathāsya pitaraṃ tathā
- 23
बृहस्पतिं तु वव्रे स वेदवेदाङ्गभाष्यवित्
उपाध्यायं महाराज धर्मम् एवानुचिन्तयन्
bṛhaspatiṃ tu vavre sa vedavedāṅgabhāṣyavit
upādhyāyaṃ mahārāja dharmam evānucintayan
- 24
सो ऽधीत्य वेदान् अखिलान्सरहस्यान्ससंग्रहान्
इतिहासं च कार्त्स्न्येन राजशास्त्राणि चाभिभो
so 'dhītya vedān akhilānsarahasyānsasaṃgrahān
itihāsaṃ ca kārtsnyena rājaśāstrāṇi cābhibho
- 25
गुरवे दक्षिणां दत्त्वा समावृत्तो महामुनिः
उग्रं तपः समारेभे ब्रह्मचारी समाहितः
gurave dakṣiṇāṃ dattvā samāvṛtto mahāmuniḥ
ugraṃ tapaḥ samārebhe brahmacārī samāhitaḥ
- 26
देवतानाम् ऋषीणां च बाल्ये ऽपि स महातपाः
संमन्त्रणीयो मान्यश्च ज्ञानेन तपसा तथा
devatānām ṛṣīṇāṃ ca bālye 'pi sa mahātapāḥ
saṃmantraṇīyo mānyaśca jñānena tapasā tathā
- 27
न त्वस्य रमते बुद्धिर् आश्रमेषु नराधिप
त्रिषु गार्हस्थ्यमूलेषु मोक्षधर्मानुदर्शिनः
na tvasya ramate buddhir āśrameṣu narādhipa
triṣu gārhasthyamūleṣu mokṣadharmānudarśinaḥ

