39 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
अव्याहरति कौन्तेये धर्मराजे युधिष्ठिरे
भ्रातॄणां ब्रुवतां तांस्तान्विविधान्वेदनिश्चयान्
vaiśaṃpāyana uvāca
avyāharati kaunteye dharmarāje yudhiṣṭhire
bhrātṝṇāṃ bruvatāṃ tāṃstānvividhānvedaniścayān
- 2
महाभिजनसम्पन्ना श्रीमत्यायतलोचना
अभ्यभाषत राजेन्द्रं द्रौपदी योषितां वरा
mahābhijanasampannā śrīmatyāyatalocanā
abhyabhāṣata rājendraṃ draupadī yoṣitāṃ varā
- 3
आसीनम् ऋषभं राज्ञां भ्रातृभिः परिवारितम्
सिंहशार्दूलसदृशैर्वारणैर् इव यूथपम्
āsīnam ṛṣabhaṃ rājñāṃ bhrātṛbhiḥ parivāritam
siṃhaśārdūlasadṛśairvāraṇair iva yūthapam
- 4
अभिमानवती नित्यं विशेषेण युधिष्ठिरे
लालिता सततं राज्ञा धर्मज्ञा धर्मदर्शिनी
abhimānavatī nityaṃ viśeṣeṇa yudhiṣṭhire
lālitā satataṃ rājñā dharmajñā dharmadarśinī
- 5
आमन्त्र्य विपुलश्रोणी साम्ना परमवल्गुना
भर्तारम् अभिसम्प्रेक्ष्य ततो वचनम् अब्रवीत्
āmantrya vipulaśroṇī sāmnā paramavalgunā
bhartāram abhisamprekṣya tato vacanam abravīt
- 6
इमे ते भ्रातरः पार्थ शुष्यन्त स्तोकका इव
वावाश्यमानास्तिष्ठन्ति न चैनान् अभिनन्दसे
ime te bhrātaraḥ pārtha śuṣyanta stokakā iva
vāvāśyamānāstiṣṭhanti na cainān abhinandase
- 7
नन्दयैतान्महाराज मत्तान् इव महाद्विपान्
उपपन्नेन वाक्येन सततं दुःखभागिनः
nandayaitānmahārāja mattān iva mahādvipān
upapannena vākyena satataṃ duḥkhabhāginaḥ
- 8
कथं द्वैतवने राजन्पूर्वम् उक्त्वा तथा वचः
भ्रातॄन् एतान्स्म सहिताञ्शीतवातातपार्दितान्
kathaṃ dvaitavane rājanpūrvam uktvā tathā vacaḥ
bhrātṝn etānsma sahitāñśītavātātapārditān
- 9
वयं दुर्योधनं हत्वा मृधे भोक्ष्याम मेदिनीम्
सम्पूर्णां सर्वकामानाम् आहवे विजयैषिणः
vayaṃ duryodhanaṃ hatvā mṛdhe bhokṣyāma medinīm
sampūrṇāṃ sarvakāmānām āhave vijayaiṣiṇaḥ
- 10
विरथांश्च रथान्कृत्वा निहत्य च महागजान्
संस्तीर्य च रथैर्भूमिं ससादिभिर् अरिंदमाः
virathāṃśca rathānkṛtvā nihatya ca mahāgajān
saṃstīrya ca rathairbhūmiṃ sasādibhir ariṃdamāḥ
- 11
यजतां विविधैर्यज्ञैः समृद्धैर् आप्तदक्षिणैः
वनवासकृतं दुःखं भविष्यति सुखाय नः
yajatāṃ vividhairyajñaiḥ samṛddhair āptadakṣiṇaiḥ
vanavāsakṛtaṃ duḥkhaṃ bhaviṣyati sukhāya naḥ
- 12
इत्येतान् एवम् उक्त्वा त्वं स्वयं धर्मभृतां वर
कथम् अद्य पुनर्वीर विनिहंसि मनांस्युत
ityetān evam uktvā tvaṃ svayaṃ dharmabhṛtāṃ vara
katham adya punarvīra vinihaṃsi manāṃsyuta
- 13
न क्लीबो वसुधां भुङ्क्ते न क्लीबो धनम् अश्नुते
न क्लीबस्य गृहे पुत्रा मत्स्याः पङ्क इवासते
na klībo vasudhāṃ bhuṅkte na klībo dhanam aśnute
na klībasya gṛhe putrā matsyāḥ paṅka ivāsate
- 14
नादण्डः क्षत्रियो भाति नादण्डो भूतिम् अश्नुते
नादण्डस्य प्रजा राज्ञः सुखम् एधन्ति भारत
nādaṇḍaḥ kṣatriyo bhāti nādaṇḍo bhūtim aśnute
nādaṇḍasya prajā rājñaḥ sukham edhanti bhārata
- 15
मित्रता सर्वभूतेषु दानम् अध्ययनं तपः
ब्राह्मणस्यैष धर्मः स्यान्न राज्ञो राजसत्तम
mitratā sarvabhūteṣu dānam adhyayanaṃ tapaḥ
brāhmaṇasyaiṣa dharmaḥ syānna rājño rājasattama
- 16
असतां प्रतिषेधश्च सतां च परिपालनम्
एष राज्ञां परो धर्मः समरे चापलायनम्
asatāṃ pratiṣedhaśca satāṃ ca paripālanam
eṣa rājñāṃ paro dharmaḥ samare cāpalāyanam
- 17
यस्मिन्क्षमा च क्रोधश्च दानादाने भयाभये
निग्रहानुग्रहौ चोभौ स वै धर्मविद् उच्यते
yasminkṣamā ca krodhaśca dānādāne bhayābhaye
nigrahānugrahau cobhau sa vai dharmavid ucyate
- 18
न श्रुतेन न दानेन न सान्त्वेन न चेज्यया
त्वयेयं पृथिवी लब्धा नोत्कोचेन तथाप्युत
na śrutena na dānena na sāntvena na cejyayā
tvayeyaṃ pṛthivī labdhā notkocena tathāpyuta
- 19
यत्तद्बलम् अमित्राणां तथा वीरसमुद्यतम्
हस्त्यश्वरथसम्पन्नं त्रिभिर् अङ्गैर्महत्तरम्
yattadbalam amitrāṇāṃ tathā vīrasamudyatam
hastyaśvarathasampannaṃ tribhir aṅgairmahattaram
- 20
रक्षितं द्रोणकर्णाभ्याम् अश्वत्थाम्ना कृपेण च
तत्त्वया निहतं वीर तस्माद्भुङ्क्ष्व वसुंधराम्
rakṣitaṃ droṇakarṇābhyām aśvatthāmnā kṛpeṇa ca
tattvayā nihataṃ vīra tasmādbhuṅkṣva vasuṃdharām
- 21
जम्बूद्वीपो महाराज नानाजनपदायुतः
त्वया पुरुषशार्दूल दण्डेन मृदितः प्रभो
jambūdvīpo mahārāja nānājanapadāyutaḥ
tvayā puruṣaśārdūla daṇḍena mṛditaḥ prabho
- 22
जम्बूद्वीपेन सदृशः क्रौञ्चद्वीपो नराधिप
अपरेण महामेरोर्दण्डेन मृदितस्त्वया
jambūdvīpena sadṛśaḥ krauñcadvīpo narādhipa
apareṇa mahāmerordaṇḍena mṛditastvayā
- 23
क्रौञ्चद्वीपेन सदृशः शाकद्वीपो नराधिप
पूर्वेण तु महामेरोर्दण्डेन मृदितस्त्वया
krauñcadvīpena sadṛśaḥ śākadvīpo narādhipa
pūrveṇa tu mahāmerordaṇḍena mṛditastvayā
- 24
उत्तरेण महामेरोः शाकद्वीपेन संमितः
भद्राश्वः पुरुषव्याघ्र दण्डेन मृदितस्त्वया
uttareṇa mahāmeroḥ śākadvīpena saṃmitaḥ
bhadrāśvaḥ puruṣavyāghra daṇḍena mṛditastvayā
- 25
द्वीपाश्च सान्तरद्वीपा नानाजनपदालयाः
विगाह्य सागरं वीर दण्डेन मृदितास्त्वया
dvīpāśca sāntaradvīpā nānājanapadālayāḥ
vigāhya sāgaraṃ vīra daṇḍena mṛditāstvayā
- 26
एतान्यप्रतिमानि त्वं कृत्वा कर्माणि भारत
न प्रीयसे महाराज पूज्यमानो द्विजातिभिः
etānyapratimāni tvaṃ kṛtvā karmāṇi bhārata
na prīyase mahārāja pūjyamāno dvijātibhiḥ
- 27
स त्वं भ्रातॄन् इमान्दृष्ट्वा प्रतिनन्दस्व भारत
ऋषभान् इव संमत्तान्गजेन्द्रान् ऊर्जितान् इव
sa tvaṃ bhrātṝn imāndṛṣṭvā pratinandasva bhārata
ṛṣabhān iva saṃmattāngajendrān ūrjitān iva
- 28
अमरप्रतिमाः सर्वे शत्रुसाहाः परंतपाः
एको ऽपि हि सुखायैषां क्षमः स्याद् इति मे मतिः
amarapratimāḥ sarve śatrusāhāḥ paraṃtapāḥ
eko 'pi hi sukhāyaiṣāṃ kṣamaḥ syād iti me matiḥ
- 29
किं पुनः पुरुषव्याघ्राः पतयो मे नरर्षभाः
समस्तानीन्द्रियाणीव शरीरस्य विचेष्टने
kiṃ punaḥ puruṣavyāghrāḥ patayo me nararṣabhāḥ
samastānīndriyāṇīva śarīrasya viceṣṭane
- 30
अनृतं माब्रवीच्छ्वश्रूः सर्वज्ञा सर्वदर्शिनी
युधिष्ठिरस्त्वां पाञ्चालि सुखे धास्यत्यनुत्तमे
anṛtaṃ mābravīcchvaśrūḥ sarvajñā sarvadarśinī
yudhiṣṭhirastvāṃ pāñcāli sukhe dhāsyatyanuttame

