18 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम्
प्रतर्दनो मैथिलश्च संग्रामं यत्र चक्रतुः
bhīṣma uvāca
atrāpyudāharantīmam itihāsaṃ purātanam
pratardano maithilaśca saṃgrāmaṃ yatra cakratuḥ
- 2
यज्ञोपवीती संग्रामे जनको मैथिलो यथा
योधान् उद्धर्षयामास तन्निबोध युधिष्ठिर
yajñopavītī saṃgrāme janako maithilo yathā
yodhān uddharṣayāmāsa tannibodha yudhiṣṭhira
- 3
जनको मैथिलो राजा महात्मा सर्वतत्त्ववित्
योधान्स्वान्दर्शयामास स्वर्गं नरकम् एव च
janako maithilo rājā mahātmā sarvatattvavit
yodhānsvāndarśayāmāsa svargaṃ narakam eva ca
- 4
अभीतानाम् इमे लोका भास्वन्तो हन्त पश्यत
पूर्णा गन्धर्वकन्याभिः सर्वकामदुहो ऽक्षयाः
abhītānām ime lokā bhāsvanto hanta paśyata
pūrṇā gandharvakanyābhiḥ sarvakāmaduho 'kṣayāḥ
- 5
इमे पलायमानानां नरकाः प्रत्युपस्थिताः
अकीर्तिः शाश्वती चैव पतितव्यम् अनन्तरम्
ime palāyamānānāṃ narakāḥ pratyupasthitāḥ
akīrtiḥ śāśvatī caiva patitavyam anantaram
- 6
तान्दृष्ट्वारीन्विजयतो भूत्वा संत्यागबुद्धयः
नरकस्याप्रतिष्ठस्य मा भूत वशवर्तिनः
tāndṛṣṭvārīnvijayato bhūtvā saṃtyāgabuddhayaḥ
narakasyāpratiṣṭhasya mā bhūta vaśavartinaḥ
- 7
त्यागमूलं हि शूराणां स्वर्गद्वारम् अनुत्तमम्
इत्युक्तास्ते नृपतिना योधाः परपुरंजय
tyāgamūlaṃ hi śūrāṇāṃ svargadvāram anuttamam
ityuktāste nṛpatinā yodhāḥ parapuraṃjaya
- 8
व्यजयन्त रणे शत्रून्हर्षयन्तो जनेश्वरम्
तस्माद् आत्मवता नित्यं स्थातव्यं रणमूर्धनि
vyajayanta raṇe śatrūnharṣayanto janeśvaram
tasmād ātmavatā nityaṃ sthātavyaṃ raṇamūrdhani
- 9
गजानां रथिनो मध्ये रथानाम् अनु सादिनः
सादिनाम् अन्तरा स्थाप्यं पादातम् इह दंशितम्
gajānāṃ rathino madhye rathānām anu sādinaḥ
sādinām antarā sthāpyaṃ pādātam iha daṃśitam
- 10
य एवं व्यूहते राजा स नित्यं जयते द्विषः
तस्माद् एवं विधातव्यं नित्यम् एव युधिष्ठिर
ya evaṃ vyūhate rājā sa nityaṃ jayate dviṣaḥ
tasmād evaṃ vidhātavyaṃ nityam eva yudhiṣṭhira
- 11
सर्वे सुकृतम् इच्छन्तः सुयुद्धेनातिमन्यवः
क्षोभयेयुर् अनीकानि सागरं मकरा इव
sarve sukṛtam icchantaḥ suyuddhenātimanyavaḥ
kṣobhayeyur anīkāni sāgaraṃ makarā iva
- 12
हर्षयेयुर्विषण्णांश्च व्यवस्थाप्य परस्परम्
जितां च भूमिं रक्षेत भग्नान्नात्यनुसारयेत्
harṣayeyurviṣaṇṇāṃśca vyavasthāpya parasparam
jitāṃ ca bhūmiṃ rakṣeta bhagnānnātyanusārayet
- 13
पुनरावर्तमानानां निराशानां च जीविते
न वेगः सुसहो राजंस्तस्मान्नात्यनुसारयेत्
punarāvartamānānāṃ nirāśānāṃ ca jīvite
na vegaḥ susaho rājaṃstasmānnātyanusārayet
- 14
न हि प्रहर्तुम् इच्छन्ति शूराः प्राद्रवतां भयात्
तस्मात्पलायमानानां कुर्यान्नात्यनुसारणम्
na hi prahartum icchanti śūrāḥ prādravatāṃ bhayāt
tasmātpalāyamānānāṃ kuryānnātyanusāraṇam
- 15
चराणाम् अचरा ह्यन्नम् अदंष्ट्रा दंष्ट्रिणाम् अपि
अपाणयः पाणिमताम् अन्नं शूरस्य कातराः
carāṇām acarā hyannam adaṃṣṭrā daṃṣṭriṇām api
apāṇayaḥ pāṇimatām annaṃ śūrasya kātarāḥ
- 16
समानपृष्ठोदरपाणिपादाः पश्चाच्छूरं भीरवो ऽनुव्रजन्ति
अतो भयार्ताः प्रणिपत्य भूयः कृत्वाञ्जलीन् उपतिष्ठन्ति शूरान्
samānapṛṣṭhodarapāṇipādāḥ paścācchūraṃ bhīravo 'nuvrajanti
ato bhayārtāḥ praṇipatya bhūyaḥ kṛtvāñjalīn upatiṣṭhanti śūrān
- 17
शूरबाहुषु लोको ऽयं लम्बते पुत्रवत्सदा
तस्मात्सर्वास्ववस्थासु शूरः संमानम् अर्हति
śūrabāhuṣu loko 'yaṃ lambate putravatsadā
tasmātsarvāsvavasthāsu śūraḥ saṃmānam arhati
- 18
न हि शौर्यात्परं किंचित्त्रिषु लोकेषु विद्यते
शूरः सर्वं पालयति सर्वं शूरे प्रतिष्ठितम्
na hi śauryātparaṃ kiṃcittriṣu lokeṣu vidyate
śūraḥ sarvaṃ pālayati sarvaṃ śūre pratiṣṭhitam

