46 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
स मोक्षम् अनुचिन्त्यैव शुकः पितरम् अभ्यगात्
प्राहाभिवाद्य च गुरुं श्रेयोऽर्थी विनयान्वितः
bhīṣma uvāca
sa mokṣam anucintyaiva śukaḥ pitaram abhyagāt
prāhābhivādya ca guruṃ śreyo'rthī vinayānvitaḥ
- 2
मोक्षधर्मेषु कुशलो भगवान्प्रब्रवीतु मे
यथा मे मनसः शान्तिः परमा सम्भवेत्प्रभो
mokṣadharmeṣu kuśalo bhagavānprabravītu me
yathā me manasaḥ śāntiḥ paramā sambhavetprabho
- 3
श्रुत्वा पुत्रस्य वचनं परमर्षिर् उवाच तम्
अधीष्व पुत्र मोक्षं वै धर्मांश्च विविधान् अपि
śrutvā putrasya vacanaṃ paramarṣir uvāca tam
adhīṣva putra mokṣaṃ vai dharmāṃśca vividhān api
- 4
पितुर्नियोगाज्जग्राह शुको ब्रह्मविदां वरः
योगशास्त्रं च निखिलं कापिलं चैव भारत
piturniyogājjagrāha śuko brahmavidāṃ varaḥ
yogaśāstraṃ ca nikhilaṃ kāpilaṃ caiva bhārata
- 5
स तं ब्राह्म्या श्रिया युक्तं ब्रह्मतुल्यपराक्रमम्
मेने पुत्रं यदा व्यासो मोक्षविद्याविशारदम्
sa taṃ brāhmyā śriyā yuktaṃ brahmatulyaparākramam
mene putraṃ yadā vyāso mokṣavidyāviśāradam
- 6
उवाच गच्छेति तदा जनकं मिथिलेश्वरम्
स ते वक्ष्यति मोक्षार्थं निखिलेन विशेषतः
uvāca gaccheti tadā janakaṃ mithileśvaram
sa te vakṣyati mokṣārthaṃ nikhilena viśeṣataḥ
- 7
पितुर्नियोगाद् अगमन्मैथिलं जनकं नृपम्
प्रष्टुं धर्मस्य निष्ठां वै मोक्षस्य च परायणम्
piturniyogād agamanmaithilaṃ janakaṃ nṛpam
praṣṭuṃ dharmasya niṣṭhāṃ vai mokṣasya ca parāyaṇam
- 8
उक्तश्च मानुषेण त्वं पथा गच्छेत्यविस्मितः
न प्रभावेण गन्तव्यम् अन्तरिक्षचरेण वै
uktaśca mānuṣeṇa tvaṃ pathā gacchetyavismitaḥ
na prabhāveṇa gantavyam antarikṣacareṇa vai
- 9
आर्जवेणैव गन्तव्यं न सुखान्वेषिणा पथा
नान्वेष्टव्या विशेषास्तु विशेषा हि प्रसङ्गिनः
ārjaveṇaiva gantavyaṃ na sukhānveṣiṇā pathā
nānveṣṭavyā viśeṣāstu viśeṣā hi prasaṅginaḥ
- 10
अहंकारो न कर्तव्यो याज्ये तस्मिन्नराधिपे
स्थातव्यं च वशे तस्य स ते छेत्स्यति संशयम्
ahaṃkāro na kartavyo yājye tasminnarādhipe
sthātavyaṃ ca vaśe tasya sa te chetsyati saṃśayam
- 11
स धर्मकुशलो राजा मोक्षशास्त्रविशारदः
याज्यो मम स यद्ब्रूयात्तत्कार्यम् अविशङ्कया
sa dharmakuśalo rājā mokṣaśāstraviśāradaḥ
yājyo mama sa yadbrūyāttatkāryam aviśaṅkayā
- 12
एवम् उक्तः स धर्मात्मा जगाम मिथिलां मुनिः
पद्भ्यां शक्तो ऽन्तरिक्षेण क्रान्तुं भूमिं ससागराम्
evam uktaḥ sa dharmātmā jagāma mithilāṃ muniḥ
padbhyāṃ śakto 'ntarikṣeṇa krāntuṃ bhūmiṃ sasāgarām
- 13
स गिरींश्चाप्यतिक्रम्य नदीस्तीर्त्वा सरांसि च
बहुव्यालमृगाकीर्णा विविधाश्चाटवीस्तथा
sa girīṃścāpyatikramya nadīstīrtvā sarāṃsi ca
bahuvyālamṛgākīrṇā vividhāścāṭavīstathā
- 14
मेरोर्हरेश्च द्वे वर्षे वर्षं हैमवतं तथा
क्रमेणैव व्यतिक्रम्य भारतं वर्षम् आसदत्
merorhareśca dve varṣe varṣaṃ haimavataṃ tathā
krameṇaiva vyatikramya bhārataṃ varṣam āsadat
- 15
स देशान्विविधान्पश्यंश्चीनहूणनिषेवितान्
आर्यावर्तम् इमं देशम् आजगाम महामुनिः
sa deśānvividhānpaśyaṃścīnahūṇaniṣevitān
āryāvartam imaṃ deśam ājagāma mahāmuniḥ
- 16
पितुर्वचनम् आज्ञाय तम् एवार्थं विचिन्तयन्
अध्वानं सो ऽतिचक्राम खे ऽचरः खे चरन्न् इव
piturvacanam ājñāya tam evārthaṃ vicintayan
adhvānaṃ so 'ticakrāma khe 'caraḥ khe carann iva
- 17
पत्तनानि च रम्याणि स्फीतानि नगराणि च
रत्नानि च विचित्राणि शुकः पश्यन्न पश्यति
pattanāni ca ramyāṇi sphītāni nagarāṇi ca
ratnāni ca vicitrāṇi śukaḥ paśyanna paśyati
- 18
उद्यानानि च रम्याणि तथैवायतनानि च
पुण्यानि चैव तीर्थानि सो ऽतिक्रम्य तथाध्वनः
udyānāni ca ramyāṇi tathaivāyatanāni ca
puṇyāni caiva tīrthāni so 'tikramya tathādhvanaḥ
- 19
सो ऽचिरेणैव कालेन विदेहान् आससाद ह
रक्षितान्धर्मराजेन जनकेन महात्मना
so 'cireṇaiva kālena videhān āsasāda ha
rakṣitāndharmarājena janakena mahātmanā
- 20
तत्र ग्रामान्बहून्पश्यन्बह्वन्नरसभोजनान्
पल्लीघोषान्समृद्धांश्च बहुगोकुलसंकुलान्
tatra grāmānbahūnpaśyanbahvannarasabhojanān
pallīghoṣānsamṛddhāṃśca bahugokulasaṃkulān
- 21
स्फीतांश्च शालियवसैर्हंससारससेवितान्
पद्मिनीभिश्च शतशः श्रीमतीभिर् अलंकृतान्
sphītāṃśca śāliyavasairhaṃsasārasasevitān
padminībhiśca śataśaḥ śrīmatībhir alaṃkṛtān
- 22
स विदेहान् अतिक्रम्य समृद्धजनसेवितान्
मिथिलोपवनं रम्यम् आससाद महर्द्धिमत्
sa videhān atikramya samṛddhajanasevitān
mithilopavanaṃ ramyam āsasāda maharddhimat
- 23
हस्त्यश्वरथसंकीर्णं नरनारीसमाकुलम्
पश्यन्न् अपश्यन्न् इव तत्समतिक्रामद् अच्युतः
hastyaśvarathasaṃkīrṇaṃ naranārīsamākulam
paśyann apaśyann iva tatsamatikrāmad acyutaḥ
- 24
मनसा तं वहन्भारं तम् एवार्थं विचिन्तयन्
आत्मारामः प्रसन्नात्मा मिथिलाम् आससाद ह
manasā taṃ vahanbhāraṃ tam evārthaṃ vicintayan
ātmārāmaḥ prasannātmā mithilām āsasāda ha
- 25
तस्या द्वारं समासाद्य द्वारपालैर्निवारितः
स्थितो ध्यानपरो मुक्तो विदितः प्रविवेश ह
tasyā dvāraṃ samāsādya dvārapālairnivāritaḥ
sthito dhyānaparo mukto viditaḥ praviveśa ha
- 26
स राजमार्गम् आसाद्य समृद्धजनसंकुलम्
पार्थिवक्षयम् आसाद्य निःशङ्कः प्रविवेश ह
sa rājamārgam āsādya samṛddhajanasaṃkulam
pārthivakṣayam āsādya niḥśaṅkaḥ praviveśa ha
- 27
तत्रापि द्वारपालास्तम् उग्रवाचो न्यषेधयन्
तथैव च शुकस्तत्र निर्मन्युः समतिष्ठत
tatrāpi dvārapālāstam ugravāco nyaṣedhayan
tathaiva ca śukastatra nirmanyuḥ samatiṣṭhata
- 28
न चातपाध्वसंतप्तः क्षुत्पिपासाश्रमान्वितः
प्रताम्यति ग्लायति वा नापैति च तथातपात्
na cātapādhvasaṃtaptaḥ kṣutpipāsāśramānvitaḥ
pratāmyati glāyati vā nāpaiti ca tathātapāt
- 29
तेषां तु द्वारपालानाम् एकः शोकसमन्वितः
मध्यंगतम् इवादित्यं दृष्ट्वा शुकम् अवस्थितम्
teṣāṃ tu dvārapālānām ekaḥ śokasamanvitaḥ
madhyaṃgatam ivādityaṃ dṛṣṭvā śukam avasthitam
- 30
पूजयित्वा यथान्यायम् अभिवाद्य कृताञ्जलिः
प्रावेशयत्ततः कक्ष्यां द्वितीयां राजवेश्मनः
pūjayitvā yathānyāyam abhivādya kṛtāñjaliḥ
prāveśayattataḥ kakṣyāṃ dvitīyāṃ rājaveśmanaḥ

