18 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
प्रकृतीनां तु तद्वाक्यं देशकालोपसंहितम्
श्रुत्वा युधिष्ठिरो राजाथोत्तरं प्रत्यभाषत
vaiśaṃpāyana uvāca
prakṛtīnāṃ tu tadvākyaṃ deśakālopasaṃhitam
śrutvā yudhiṣṭhiro rājāthottaraṃ pratyabhāṣata
- 2
धन्याः पाण्डुसुता लोके येषां ब्राह्मणपुंगवाः
तथ्यान्वाप्यथ वातथ्यान्गुणान् आहुः समागताः
dhanyāḥ pāṇḍusutā loke yeṣāṃ brāhmaṇapuṃgavāḥ
tathyānvāpyatha vātathyānguṇān āhuḥ samāgatāḥ
- 3
अनुग्राह्या वयं नूनं भवताम् इति मे मतिः
यत्रैवं गुणसम्पन्नान् अस्मान्ब्रूथ विमत्सराः
anugrāhyā vayaṃ nūnaṃ bhavatām iti me matiḥ
yatraivaṃ guṇasampannān asmānbrūtha vimatsarāḥ
- 4
धृतराष्ट्रो महाराजः पिता नो दैवतं परम्
शासने ऽस्य प्रिये चैव स्थेयं मत्प्रियकाङ्क्षिभिः
dhṛtarāṣṭro mahārājaḥ pitā no daivataṃ param
śāsane 'sya priye caiva stheyaṃ matpriyakāṅkṣibhiḥ
- 5
एतदर्थं हि जीवामि कृत्वा ज्ञातिवधं महत्
अस्य शुश्रूषणं कार्यं मया नित्यम् अतन्द्रिणा
etadarthaṃ hi jīvāmi kṛtvā jñātivadhaṃ mahat
asya śuśrūṣaṇaṃ kāryaṃ mayā nityam atandriṇā
- 6
यदि चाहम् अनुग्राह्यो भवतां सुहृदां ततः
धृतराष्ट्रे यथापूर्वं वृत्तिं वर्तितुम् अर्हथ
yadi cāham anugrāhyo bhavatāṃ suhṛdāṃ tataḥ
dhṛtarāṣṭre yathāpūrvaṃ vṛttiṃ vartitum arhatha
- 7
एष नाथो हि जगतो भवतां च मया सह
अस्यैव पृथिवी कृत्स्ना पाण्डवाः सर्व एव च
एतन्मनसि कर्तव्यं भवद्भिर्वचनं मम
eṣa nātho hi jagato bhavatāṃ ca mayā saha
asyaiva pṛthivī kṛtsnā pāṇḍavāḥ sarva eva ca
etanmanasi kartavyaṃ bhavadbhirvacanaṃ mama
- 8
अनुगम्य च राजानं यथेष्टं गम्यताम् इति
पौरजानपदान्सर्वान्विसृज्य कुरुनन्दनः
यौवराज्येन कौरव्यो भीमसेनम् अयोजयत्
anugamya ca rājānaṃ yatheṣṭaṃ gamyatām iti
paurajānapadānsarvānvisṛjya kurunandanaḥ
yauvarājyena kauravyo bhīmasenam ayojayat
- 9
मन्त्रे च निश्चये चैव षाड्गुण्यस्य च चिन्तने
विदुरं बुद्धिसम्पन्नं प्रीतिमान्वै समादिशत्
mantre ca niścaye caiva ṣāḍguṇyasya ca cintane
viduraṃ buddhisampannaṃ prītimānvai samādiśat
- 10
कृताकृतपरिज्ञाने तथायव्ययचिन्तने
संजयं योजयामास ऋद्धम् ऋद्धैर्गुणैर्युतम्
kṛtākṛtaparijñāne tathāyavyayacintane
saṃjayaṃ yojayāmāsa ṛddham ṛddhairguṇairyutam
- 11
बलस्य परिमाणे च भक्तवेतनयोस्तथा
नकुलं व्यादिशद्राजा कर्मिणाम् अन्ववेक्षणे
balasya parimāṇe ca bhaktavetanayostathā
nakulaṃ vyādiśadrājā karmiṇām anvavekṣaṇe
- 12
परचक्रोपरोधे च दृप्तानां चावमर्दने
युधिष्ठिरो महाराजः फल्गुनं व्यादिदेश ह
paracakroparodhe ca dṛptānāṃ cāvamardane
yudhiṣṭhiro mahārājaḥ phalgunaṃ vyādideśa ha
- 13
द्विजानां वेदकार्येषु कार्येष्वन्येषु चैव हि
धौम्यं पुरोधसां श्रेष्ठं व्यादिदेश परंतपः
dvijānāṃ vedakāryeṣu kāryeṣvanyeṣu caiva hi
dhaumyaṃ purodhasāṃ śreṣṭhaṃ vyādideśa paraṃtapaḥ
- 14
सहदेवं समीपस्थं नित्यम् एव समादिशत्
तेन गोप्यो हि नृपतिः सर्वावस्थो विशां पते
sahadevaṃ samīpasthaṃ nityam eva samādiśat
tena gopyo hi nṛpatiḥ sarvāvastho viśāṃ pate
- 15
यान्यान् अमन्यद्योग्यांश्च येषु येष्विह कर्मसु
तांस्तांस्तेष्वेव युयुजे प्रीयमाणो महीपतिः
yānyān amanyadyogyāṃśca yeṣu yeṣviha karmasu
tāṃstāṃsteṣveva yuyuje prīyamāṇo mahīpatiḥ
- 16
विदुरं संजयं चैव युयुत्सुं च महामतिम्
अब्रवीत्परवीरघ्नो धर्मात्मा धर्मवत्सलः
viduraṃ saṃjayaṃ caiva yuyutsuṃ ca mahāmatim
abravītparavīraghno dharmātmā dharmavatsalaḥ
- 17
उत्थायोत्थाय यत्कार्यम् अस्य राज्ञः पितुर्मम
सर्वं भवद्भिः कर्तव्यम् अप्रमत्तैर्यथातथम्
utthāyotthāya yatkāryam asya rājñaḥ piturmama
sarvaṃ bhavadbhiḥ kartavyam apramattairyathātatham
- 18
पौरजानपदानां च यानि कार्याणि नित्यशः
राजानं समनुज्ञाप्य तानि कार्याणि धर्मतः
paurajānapadānāṃ ca yāni kāryāṇi nityaśaḥ
rājānaṃ samanujñāpya tāni kāryāṇi dharmataḥ

