14 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
भ्रातरः पितरः पुत्रा ज्ञातयः सुहृदस्तथा
अर्थहेतोर्हताः क्रूरैर् अस्माभिः पापबुद्धिभिः
yudhiṣṭhira uvāca
bhrātaraḥ pitaraḥ putrā jñātayaḥ suhṛdastathā
arthahetorhatāḥ krūrair asmābhiḥ pāpabuddhibhiḥ
- 2
येयम् अर्थोद्भवा तृष्णा कथम् एतां पितामह
निवर्तयेम पापं हि तृष्णया कारिता वयम्
yeyam arthodbhavā tṛṣṇā katham etāṃ pitāmaha
nivartayema pāpaṃ hi tṛṣṇayā kāritā vayam
- 3
भीष्म उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम्
गीतं विदेहराजेन माण्डव्यायानुपृच्छते
bhīṣma uvāca
atrāpyudāharantīmam itihāsaṃ purātanam
gītaṃ videharājena māṇḍavyāyānupṛcchate
- 4
सुसुखं बत जीवामि यस्य मे नास्ति किंचन
मिथिलायां प्रदीप्तायां न मे दह्यति किंचन
susukhaṃ bata jīvāmi yasya me nāsti kiṃcana
mithilāyāṃ pradīptāyāṃ na me dahyati kiṃcana
- 5
अर्थाः खलु समृद्धा हि बाढं दुःखं विजानताम्
असमृद्धास्त्व् अपि सदा मोहयन्त्यविचक्षणान्
arthāḥ khalu samṛddhā hi bāḍhaṃ duḥkhaṃ vijānatām
asamṛddhāstv api sadā mohayantyavicakṣaṇān
- 6
यच्च कामसुखं लोके यच्च दिव्यं महत्सुखम्
तृष्णाक्षयसुखस्यैते नार्हतः षोडशीं कलाम्
yacca kāmasukhaṃ loke yacca divyaṃ mahatsukham
tṛṣṇākṣayasukhasyaite nārhataḥ ṣoḍaśīṃ kalām
- 7
यथैव शृङ्गं गोः काले वर्धमानस्य वर्धते
तथैव तृष्णा वित्तेन वर्धमानेन वर्धते
yathaiva śṛṅgaṃ goḥ kāle vardhamānasya vardhate
tathaiva tṛṣṇā vittena vardhamānena vardhate
- 8
किंचिद् एव ममत्वेन यदा भवति कल्पितम्
तद् एव परितापाय नाशे सम्पद्यते पुनः
kiṃcid eva mamatvena yadā bhavati kalpitam
tad eva paritāpāya nāśe sampadyate punaḥ
- 9
न कामान् अनुरुध्येत दुःखं कामेषु वै रतिः
प्राप्यार्थम् उपयुञ्जीत धर्मे कामं विवर्जयेत्
na kāmān anurudhyeta duḥkhaṃ kāmeṣu vai ratiḥ
prāpyārtham upayuñjīta dharme kāmaṃ vivarjayet
- 10
विद्वान्सर्वेषु भूतेषु व्याघ्रमांसोपमो भवेत्
कृतकृत्यो विशुद्धात्मा सर्वं त्यजति वै सह
vidvānsarveṣu bhūteṣu vyāghramāṃsopamo bhavet
kṛtakṛtyo viśuddhātmā sarvaṃ tyajati vai saha
- 11
उभे सत्यानृते त्यक्त्वा शोकानन्दौ प्रियाप्रिये
भयाभये च संत्यज्य संप्रशान्तो निरामयः
ubhe satyānṛte tyaktvā śokānandau priyāpriye
bhayābhaye ca saṃtyajya saṃpraśānto nirāmayaḥ
- 12
या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यति जीर्यतः
यो ऽसौ प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखम्
yā dustyajā durmatibhiryā na jīryati jīryataḥ
yo 'sau prāṇāntiko rogastāṃ tṛṣṇāṃ tyajataḥ sukham
- 13
चारित्रम् आत्मनः पश्यंश्चन्द्रशुद्धम् अनामयम्
धर्मात्मा लभते कीर्तिं प्रेत्य चेह यथासुखम्
cāritram ātmanaḥ paśyaṃścandraśuddham anāmayam
dharmātmā labhate kīrtiṃ pretya ceha yathāsukham
- 14
राज्ञस्तद्वचनं श्रुत्वा प्रीतिमान् अभवद्द्विजः
पूजयित्वा च तद्वाक्यं माण्डव्यो मोक्षम् आश्रितः
rājñastadvacanaṃ śrutvā prītimān abhavaddvijaḥ
pūjayitvā ca tadvākyaṃ māṇḍavyo mokṣam āśritaḥ

