38 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
शतक्रतुर् अथापश्यद्बलेर्दीप्तां महात्मनः
स्वरूपिणीं शरीराद्धि तदा निष्क्रामतीं श्रियम्
bhīṣma uvāca
śatakratur athāpaśyadbalerdīptāṃ mahātmanaḥ
svarūpiṇīṃ śarīrāddhi tadā niṣkrāmatīṃ śriyam
- 2
तां दीप्तां प्रभया दृष्ट्वा भगवान्पाकशासनः
विस्मयोत्फुल्लनयनो बलिं पप्रच्छ वासवः
tāṃ dīptāṃ prabhayā dṛṣṭvā bhagavānpākaśāsanaḥ
vismayotphullanayano baliṃ papraccha vāsavaḥ
- 3
बले केयम् अपक्रान्ता रोचमाना शिखण्डिनी
त्वत्तः स्थिता सकेयूरा दीप्यमाना स्वतेजसा
bale keyam apakrāntā rocamānā śikhaṇḍinī
tvattaḥ sthitā sakeyūrā dīpyamānā svatejasā
- 4
बलिर् उवाच
न हीमाम् आसुरीं वेद्मि न दैवीं न च मानुषीम्
त्वम् एवैनां पृच्छ मा वा यथेष्टं कुरु वासव
balir uvāca
na hīmām āsurīṃ vedmi na daivīṃ na ca mānuṣīm
tvam evaināṃ pṛccha mā vā yatheṣṭaṃ kuru vāsava
- 5
शक्र उवाच
का त्वं बलेर् अपक्रान्ता रोचमाना शिखण्डिनी
अजानतो ममाचक्ष्व नामधेयं शुचिस्मिते
śakra uvāca
kā tvaṃ baler apakrāntā rocamānā śikhaṇḍinī
ajānato mamācakṣva nāmadheyaṃ śucismite
- 6
का त्वं तिष्ठसि मायेव दीप्यमाना स्वतेजसा
हित्वा दैत्येश्वरं सुभ्रु तन्ममाचक्ष्व तत्त्वतः
kā tvaṃ tiṣṭhasi māyeva dīpyamānā svatejasā
hitvā daityeśvaraṃ subhru tanmamācakṣva tattvataḥ
- 7
श्रीर् उवाच
न मा विरोचनो वेद न मा वैरोचनो बलिः
आहुर्मां दुःसहेत्येवं विधित्सेति च मां विदुः
śrīr uvāca
na mā virocano veda na mā vairocano baliḥ
āhurmāṃ duḥsahetyevaṃ vidhitseti ca māṃ viduḥ
- 8
भूतिर्लक्ष्मीति माम् आहुः श्रीर् इत्येवं च वासव
त्वं मां शक्र न जानीषे सर्वे देवा न मां विदुः
bhūtirlakṣmīti mām āhuḥ śrīr ityevaṃ ca vāsava
tvaṃ māṃ śakra na jānīṣe sarve devā na māṃ viduḥ
- 9
शक्र उवाच
किम् इदं त्वं मम कृते उताहो बलिनः कृते
दुःसहे विजहास्येनं चिरसंवासिनी सती
śakra uvāca
kim idaṃ tvaṃ mama kṛte utāho balinaḥ kṛte
duḥsahe vijahāsyenaṃ cirasaṃvāsinī satī
- 10
श्रीर् उवाच
न धाता न विधाता मां विदधाति कथंचन
कालस्तु शक्र पर्यायान्मैनं शक्रावमन्यथाः
śrīr uvāca
na dhātā na vidhātā māṃ vidadhāti kathaṃcana
kālastu śakra paryāyānmainaṃ śakrāvamanyathāḥ
- 11
शक्र उवाच
कथं त्वया बलिस्त्यक्तः किमर्थं वा शिखण्डिनि
कथं च मां न जह्यास्त्वं तन्मे ब्रूहि शुचिस्मिते
śakra uvāca
kathaṃ tvayā balistyaktaḥ kimarthaṃ vā śikhaṇḍini
kathaṃ ca māṃ na jahyāstvaṃ tanme brūhi śucismite
- 12
श्रीर् उवाच
सत्ये स्थितास्मि दाने च व्रते तपसि चैव हि
पराक्रमे च धर्मे च पराचीनस्ततो बलिः
śrīr uvāca
satye sthitāsmi dāne ca vrate tapasi caiva hi
parākrame ca dharme ca parācīnastato baliḥ
- 13
ब्रह्मण्यो ऽयं सदा भूत्वा सत्यवादी जितेन्द्रियः
अभ्यसूयद्ब्राह्मणान्वै उच्छिष्टश्चास्पृशद्घृतम्
brahmaṇyo 'yaṃ sadā bhūtvā satyavādī jitendriyaḥ
abhyasūyadbrāhmaṇānvai ucchiṣṭaścāspṛśadghṛtam
- 14
यज्ञशीलः पुरा भूत्वा माम् एव यजतेत्ययम्
प्रोवाच लोकान्मूढात्मा कालेनोपनिपीडितः
yajñaśīlaḥ purā bhūtvā mām eva yajatetyayam
provāca lokānmūḍhātmā kālenopanipīḍitaḥ
- 15
अपाकृता ततः शक्र त्वयि वत्स्यामि वासव
अप्रमत्तेन धार्यास्मि तपसा विक्रमेण च
apākṛtā tataḥ śakra tvayi vatsyāmi vāsava
apramattena dhāryāsmi tapasā vikrameṇa ca
- 16
शक्र उवाच
अस्ति देवमनुष्येषु सर्वभूतेषु वा पुमान्
यस्त्वाम् एको विषहितुं शक्नुयात्कमलालये
śakra uvāca
asti devamanuṣyeṣu sarvabhūteṣu vā pumān
yastvām eko viṣahituṃ śaknuyātkamalālaye
- 17
श्रीर् उवाच
नैव देवो न गन्धर्वो नासुरो न च राक्षसः
यो माम् एको विषहितुं शक्तः कश्चित्पुरंदर
śrīr uvāca
naiva devo na gandharvo nāsuro na ca rākṣasaḥ
yo mām eko viṣahituṃ śaktaḥ kaścitpuraṃdara
- 18
शक्र उवाच
तिष्ठेथा मयि नित्यं त्वं यथा तद्ब्रूहि मे शुभे
तत्करिष्यामि ते वाक्यम् ऋतं त्वं वक्तुम् अर्हसि
śakra uvāca
tiṣṭhethā mayi nityaṃ tvaṃ yathā tadbrūhi me śubhe
tatkariṣyāmi te vākyam ṛtaṃ tvaṃ vaktum arhasi
- 19
श्रीर् उवाच
स्थास्यामि नित्यं देवेन्द्र यथा त्वयि निबोध तत्
विधिना वेददृष्टेन चतुर्धा विभजस्व माम्
śrīr uvāca
sthāsyāmi nityaṃ devendra yathā tvayi nibodha tat
vidhinā vedadṛṣṭena caturdhā vibhajasva mām
- 20
शक्र उवाच
अहं वै त्वा निधास्यामि यथाशक्ति यथाबलम्
न तु मे ऽतिक्रमः स्याद्वै सदा लक्ष्मि तवान्तिके
śakra uvāca
ahaṃ vai tvā nidhāsyāmi yathāśakti yathābalam
na tu me 'tikramaḥ syādvai sadā lakṣmi tavāntike
- 21
भूमिर् एव मनुष्येषु धारणी भूतभाविनी
सा ते पादं तितिक्षेत समर्था हीति मे मतिः
bhūmir eva manuṣyeṣu dhāraṇī bhūtabhāvinī
sā te pādaṃ titikṣeta samarthā hīti me matiḥ
- 22
श्रीर् उवाच
एष मे निहितः पादो यो ऽयं भूमौ प्रतिष्ठितः
द्वितीयं शक्र पादं मे तस्मात्सुनिहितं कुरु
śrīr uvāca
eṣa me nihitaḥ pādo yo 'yaṃ bhūmau pratiṣṭhitaḥ
dvitīyaṃ śakra pādaṃ me tasmātsunihitaṃ kuru
- 23
शक्र उवाच
आप एव मनुष्येषु द्रवन्त्यः परिचारिकाः
तास्ते पादं तितिक्षन्ताम् अलम् आपस्तितिक्षितुम्
śakra uvāca
āpa eva manuṣyeṣu dravantyaḥ paricārikāḥ
tāste pādaṃ titikṣantām alam āpastitikṣitum
- 24
श्रीर् उवाच
एष मे निहितः पादो यो ऽयम् अप्सु प्रतिष्ठितः
तृतीयं शक्र पादं मे तस्मात्सुनिहितं कुरु
śrīr uvāca
eṣa me nihitaḥ pādo yo 'yam apsu pratiṣṭhitaḥ
tṛtīyaṃ śakra pādaṃ me tasmātsunihitaṃ kuru
- 25
शक्र उवाच
यस्मिन्देवाश्च यज्ञाश्च यस्मिन्वेदाः प्रतिष्ठिताः
तृतीयं पादम् अग्निस्ते सुधृतं धारयिष्यति
śakra uvāca
yasmindevāśca yajñāśca yasminvedāḥ pratiṣṭhitāḥ
tṛtīyaṃ pādam agniste sudhṛtaṃ dhārayiṣyati
- 26
श्रीर् उवाच
एष मे निहितः पादो यो ऽयम् अग्नौ प्रतिष्ठितः
चतुर्थं शक्र पादं मे तस्मात्सुनिहितं कुरु
śrīr uvāca
eṣa me nihitaḥ pādo yo 'yam agnau pratiṣṭhitaḥ
caturthaṃ śakra pādaṃ me tasmātsunihitaṃ kuru
- 27
शक्र उवाच
ये वै सन्तो मनुष्येषु ब्रह्मण्याः सत्यवादिनः
ते ते पादं तितिक्षन्ताम् अलं सन्तस्तितिक्षितुम्
śakra uvāca
ye vai santo manuṣyeṣu brahmaṇyāḥ satyavādinaḥ
te te pādaṃ titikṣantām alaṃ santastitikṣitum
- 28
श्रीर् उवाच
एष मे निहितः पादो यो ऽयं सत्सु प्रतिष्ठितः
एवं विनिहितां शक्र भूतेषु परिधत्स्व माम्
śrīr uvāca
eṣa me nihitaḥ pādo yo 'yaṃ satsu pratiṣṭhitaḥ
evaṃ vinihitāṃ śakra bhūteṣu paridhatsva mām
- 29
शक्र उवाच
भूतानाम् इह वै यस्त्वा मया विनिहितां सतीम्
उपहन्यात्स मे द्विष्यात्तथा शृण्वन्तु मे वचः
śakra uvāca
bhūtānām iha vai yastvā mayā vinihitāṃ satīm
upahanyātsa me dviṣyāttathā śṛṇvantu me vacaḥ
- 30
भीष्म उवाच
ततस्त्यक्तः श्रिया राजा दैत्यानां बलिर् अब्रवीत्
यावत्पुरस्तात्प्रतपेत्तावद्वै दक्षिणां दिशम्
bhīṣma uvāca
tatastyaktaḥ śriyā rājā daityānāṃ balir abravīt
yāvatpurastātpratapettāvadvai dakṣiṇāṃ diśam

