141 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
अव्याहरति कौन्तेये धर्मपुत्रे युधिष्ठिरे
गुडाकेशो हृषीकेशम् अभ्यभाषत पाण्डवः
vaiśaṃpāyana uvāca
avyāharati kaunteye dharmaputre yudhiṣṭhire
guḍākeśo hṛṣīkeśam abhyabhāṣata pāṇḍavaḥ
- 2
ज्ञातिशोकाभिसंतप्तो धर्मराजः परंतपः
एष शोकार्णवे मग्नस्तम् आश्वासय माधव
jñātiśokābhisaṃtapto dharmarājaḥ paraṃtapaḥ
eṣa śokārṇave magnastam āśvāsaya mādhava
- 3
सर्वे स्म ते संशयिताः पुनर् एव जनार्दन
अस्य शोकं महाबाहो प्रणाशयितुम् अर्हसि
sarve sma te saṃśayitāḥ punar eva janārdana
asya śokaṃ mahābāho praṇāśayitum arhasi
- 4
एवम् उक्तस्तु गोविन्दो विजयेन महात्मना
पर्यवर्तत राजानं पुण्डरीकेक्षणो ऽच्युतः
evam uktastu govindo vijayena mahātmanā
paryavartata rājānaṃ puṇḍarīkekṣaṇo 'cyutaḥ
- 5
अनतिक्रमणीयो हि धर्मराजस्य केशवः
बाल्यात्प्रभृति गोविन्दः प्रीत्या चाभ्यधिको ऽर्जुनात्
anatikramaṇīyo hi dharmarājasya keśavaḥ
bālyātprabhṛti govindaḥ prītyā cābhyadhiko 'rjunāt
- 6
सम्प्रगृह्य महाबाहुर्भुजं चन्दनभूषितम्
शैलस्तम्भोपमं शौरिर् उवाचाभिविनोदयन्
sampragṛhya mahābāhurbhujaṃ candanabhūṣitam
śailastambhopamaṃ śaurir uvācābhivinodayan
- 7
शुशुभे वदनं तस्य सुदंष्ट्रं चारुलोचनम्
व्याकोशम् इव विस्पष्टं पद्मं सूर्यविबोधितम्
śuśubhe vadanaṃ tasya sudaṃṣṭraṃ cārulocanam
vyākośam iva vispaṣṭaṃ padmaṃ sūryavibodhitam
- 8
मा कृथाः पुरुषव्याघ्र शोकं त्वं गात्रशोषणम्
न हि ते सुलभा भूयो ये हतास्मिन्रणाजिरे
mā kṛthāḥ puruṣavyāghra śokaṃ tvaṃ gātraśoṣaṇam
na hi te sulabhā bhūyo ye hatāsminraṇājire
- 9
स्वप्नलब्धा यथा लाभा वितथाः प्रतिबोधने
एवं ते क्षत्रिया राजन्ये व्यतीता महारणे
svapnalabdhā yathā lābhā vitathāḥ pratibodhane
evaṃ te kṣatriyā rājanye vyatītā mahāraṇe
- 10
सर्वे ह्यभिमुखाः शूरा विगता रणशोभिनः
नैषां कश्चित्पृष्ठतो वा पलायन्वापि पातितः
sarve hyabhimukhāḥ śūrā vigatā raṇaśobhinaḥ
naiṣāṃ kaścitpṛṣṭhato vā palāyanvāpi pātitaḥ
- 11
सर्वे त्यक्त्वात्मनः प्राणान्युद्ध्वा वीरा महाहवे
शस्त्रपूता दिवं प्राप्ता न ताञ्शोचितुम् अर्हसि
sarve tyaktvātmanaḥ prāṇānyuddhvā vīrā mahāhave
śastrapūtā divaṃ prāptā na tāñśocitum arhasi
- 12
अत्रैवोदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम्
सृञ्जयं पुत्रशोकार्तं यथायं प्राह नारदः
atraivodāharantīmam itihāsaṃ purātanam
sṛñjayaṃ putraśokārtaṃ yathāyaṃ prāha nāradaḥ
- 13
सुखदुःखैर् अहं त्वं च प्रजाः सर्वाश्च सृञ्जय
अविमुक्तं चरिष्यामस्तत्र का परिदेवना
sukhaduḥkhair ahaṃ tvaṃ ca prajāḥ sarvāśca sṛñjaya
avimuktaṃ cariṣyāmastatra kā paridevanā
- 14
महाभाग्यं परं राज्ञां कीर्त्यमानं मया शृणु
गच्छावधानं नृपते ततो दुःखं प्रहास्यसि
mahābhāgyaṃ paraṃ rājñāṃ kīrtyamānaṃ mayā śṛṇu
gacchāvadhānaṃ nṛpate tato duḥkhaṃ prahāsyasi
- 15
मृतान्महानुभावांस्त्वं श्रुत्वैव तु महीपतीन्
श्रुत्वापनय संतापं शृणु विस्तरशश्च मे
mṛtānmahānubhāvāṃstvaṃ śrutvaiva tu mahīpatīn
śrutvāpanaya saṃtāpaṃ śṛṇu vistaraśaśca me
- 16
आविक्षितं मरुत्तं मे मृतं सृञ्जय शुश्रुहि
यस्य सेन्द्राः सवरुणा बृहस्पतिपुरोगमाः
देवा विश्वसृजो राज्ञो यज्ञम् ईयुर्महात्मनः
āvikṣitaṃ maruttaṃ me mṛtaṃ sṛñjaya śuśruhi
yasya sendrāḥ savaruṇā bṛhaspatipurogamāḥ
devā viśvasṛjo rājño yajñam īyurmahātmanaḥ
- 17
यः स्पर्धाम् अनयच्छक्रं देवराजं शतक्रतुम्
शक्रप्रियैषी यं विद्वान्प्रत्याचष्ट बृहस्पतिः
संवर्तो याजयामास यं पीडार्थं बृहस्पतेः
yaḥ spardhām anayacchakraṃ devarājaṃ śatakratum
śakrapriyaiṣī yaṃ vidvānpratyācaṣṭa bṛhaspatiḥ
saṃvarto yājayāmāsa yaṃ pīḍārthaṃ bṛhaspateḥ
- 18
यस्मिन्प्रशासति सतां नृपतौ नृपसत्तम
अकृष्टपच्या पृथिवी विबभौ चैत्यमालिनी
yasminpraśāsati satāṃ nṛpatau nṛpasattama
akṛṣṭapacyā pṛthivī vibabhau caityamālinī
- 19
आविक्षितस्य वै सत्रे विश्वे देवाः सभासदः
मरुतः परिवेष्टारः साध्याश्चासन्महात्मनः
āvikṣitasya vai satre viśve devāḥ sabhāsadaḥ
marutaḥ pariveṣṭāraḥ sādhyāścāsanmahātmanaḥ
- 20
मरुद्गणा मरुत्तस्य यत्सोमम् अपिबन्त ते
देवान्मनुष्यान्गन्धर्वान् अत्यरिच्यन्त दक्षिणाः
marudgaṇā maruttasya yatsomam apibanta te
devānmanuṣyāngandharvān atyaricyanta dakṣiṇāḥ
- 21
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रम् अनुतप्यथाः
sa cenmamāra sṛñjaya caturbhadratarastvayā
putrātpuṇyataraścaiva mā putram anutapyathāḥ
- 22
सुहोत्रं चेद्वैतिथिनं मृतं सृञ्जय शुश्रुम
यस्मै हिरण्यं ववृषे मघवान्परिवत्सरम्
suhotraṃ cedvaitithinaṃ mṛtaṃ sṛñjaya śuśruma
yasmai hiraṇyaṃ vavṛṣe maghavānparivatsaram
- 23
सत्यनामा वसुमती यं प्राप्यासीज्जनाधिप
हिरण्यम् अवहन्नद्यस्तस्मिञ्जनपदेश्वरे
satyanāmā vasumatī yaṃ prāpyāsījjanādhipa
hiraṇyam avahannadyastasmiñjanapadeśvare
- 24
कूर्मान्कर्कटकान्नक्रान्मकराञ्शिंशुकान् अपि
नदीष्वपातयद्राजन्मघवा लोकपूजितः
kūrmānkarkaṭakānnakrānmakarāñśiṃśukān api
nadīṣvapātayadrājanmaghavā lokapūjitaḥ
- 25
हैरण्यान्पतितान्दृष्ट्वा मत्स्यान्मकरकच्छपान्
सहस्रशो ऽथ शतशस्ततो ऽस्मयत वैतिथिः
hairaṇyānpatitāndṛṣṭvā matsyānmakarakacchapān
sahasraśo 'tha śataśastato 'smayata vaitithiḥ
- 26
तद्धिरण्यम् अपर्यन्तम् आवृत्तं कुरुजाङ्गले
ईजानो वितते यज्ञे ब्राह्मणेभ्यः समाहितः
taddhiraṇyam aparyantam āvṛttaṃ kurujāṅgale
ījāno vitate yajñe brāhmaṇebhyaḥ samāhitaḥ
- 27
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रम् अनुतप्यथाः
अदक्षिणम् अयज्वानं श्वैत्य संशाम्य मा शुचः
sa cenmamāra sṛñjaya caturbhadratarastvayā
putrātpuṇyataraścaiva mā putram anutapyathāḥ
adakṣiṇam ayajvānaṃ śvaitya saṃśāmya mā śucaḥ
- 28
अङ्गं बृहद्रथं चैव मृतं शुश्रुम सृञ्जय
यः सहस्रं सहस्राणां श्वेतान् अश्वान् अवासृजत्
aṅgaṃ bṛhadrathaṃ caiva mṛtaṃ śuśruma sṛñjaya
yaḥ sahasraṃ sahasrāṇāṃ śvetān aśvān avāsṛjat
- 29
सहस्रं च सहस्राणां कन्या हेमविभूषिताः
ईजानो वितते यज्ञे दक्षिणाम् अत्यकालयत्
sahasraṃ ca sahasrāṇāṃ kanyā hemavibhūṣitāḥ
ījāno vitate yajñe dakṣiṇām atyakālayat
- 30
शतं शतसहस्राणां वृषाणां हेममालिनाम्
गवां सहस्रानुचरं दक्षिणाम् अत्यकालयत्
śataṃ śatasahasrāṇāṃ vṛṣāṇāṃ hemamālinām
gavāṃ sahasrānucaraṃ dakṣiṇām atyakālayat

