18 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
किं कुर्वन्सुखम् आप्नोति किं कुर्वन्दुःखम् आप्नुते
किं कुर्वन्निर्भयो लोके सिद्धश्चरति भारत
yudhiṣṭhira uvāca
kiṃ kurvansukham āpnoti kiṃ kurvanduḥkham āpnute
kiṃ kurvannirbhayo loke siddhaścarati bhārata
- 2
भीष्म उवाच
दमम् एव प्रशंसन्ति वृद्धाः श्रुतिसमाधयः
सर्वेषाम् एव वर्णानां ब्राह्मणस्य विशेषतः
bhīṣma uvāca
damam eva praśaṃsanti vṛddhāḥ śrutisamādhayaḥ
sarveṣām eva varṇānāṃ brāhmaṇasya viśeṣataḥ
- 3
नादान्तस्य क्रियासिद्धिर्यथावद् उपलभ्यते
क्रिया तपश्च वेदाश्च दमे सर्वं प्रतिष्ठितम्
nādāntasya kriyāsiddhiryathāvad upalabhyate
kriyā tapaśca vedāśca dame sarvaṃ pratiṣṭhitam
- 4
दमस्तेजो वर्धयति पवित्रं दम उच्यते
विपाप्मा निर्भयो दान्तः पुरुषो विन्दते महत्
damastejo vardhayati pavitraṃ dama ucyate
vipāpmā nirbhayo dāntaḥ puruṣo vindate mahat
- 5
सुखं दान्तः प्रस्वपिति सुखं च प्रतिबुध्यते
सुखं लोके विपर्येति मनश्चास्य प्रसीदति
sukhaṃ dāntaḥ prasvapiti sukhaṃ ca pratibudhyate
sukhaṃ loke viparyeti manaścāsya prasīdati
- 6
तेजो दमेन ध्रियते न तत्तीक्ष्णो ऽधिगच्छति
अमित्रांश्च बहून्नित्यं पृथग् आत्मनि पश्यति
tejo damena dhriyate na tattīkṣṇo 'dhigacchati
amitrāṃśca bahūnnityaṃ pṛthag ātmani paśyati
- 7
क्रव्याद्भ्य इव भूतानाम् अदान्तेभ्यः सदा भयम्
तेषां विप्रतिषेधार्थं राजा सृष्टः स्वयंभुवा
kravyādbhya iva bhūtānām adāntebhyaḥ sadā bhayam
teṣāṃ vipratiṣedhārthaṃ rājā sṛṣṭaḥ svayaṃbhuvā
- 8
आश्रमेषु च सर्वेषु दम एव विशिष्यते
यच्च तेषु फलं धर्मे भूयो दान्ते तद् उच्यते
āśrameṣu ca sarveṣu dama eva viśiṣyate
yacca teṣu phalaṃ dharme bhūyo dānte tad ucyate
- 9
तेषां लिङ्गानि वक्ष्यामि येषां समुदयो दमः
अकार्पण्यम् असंरम्भः संतोषः श्रद्दधानता
teṣāṃ liṅgāni vakṣyāmi yeṣāṃ samudayo damaḥ
akārpaṇyam asaṃrambhaḥ saṃtoṣaḥ śraddadhānatā
- 10
अक्रोध आर्जवं नित्यं नातिवादो न मानिता
गुरुपूजानसूया च दया भूतेष्व् अपैशुनम्
akrodha ārjavaṃ nityaṃ nātivādo na mānitā
gurupūjānasūyā ca dayā bhūteṣv apaiśunam
- 11
जनवादमृषावादस्तुतिनिन्दाविवर्जनम्
साधुकामश्चास्पृहयन्न् आयाति प्रत्ययं नृषु
janavādamṛṣāvādastutinindāvivarjanam
sādhukāmaścāspṛhayann āyāti pratyayaṃ nṛṣu
- 12
अवैरकृत्सूपचारः समो निन्दाप्रशंसयोः
सुवृत्तः शीलसम्पन्नः प्रसन्नात्मात्मवान्बुधः
प्राप्य लोके च सत्कारं स्वर्गं वै प्रेत्य गच्छति
avairakṛtsūpacāraḥ samo nindāpraśaṃsayoḥ
suvṛttaḥ śīlasampannaḥ prasannātmātmavānbudhaḥ
prāpya loke ca satkāraṃ svargaṃ vai pretya gacchati
- 13
सर्वभूतहिते युक्तो न स्मयाद्द्वेष्टि वै जनम्
महाह्रद इवाक्षोभ्य प्रज्ञातृप्तः प्रसीदति
sarvabhūtahite yukto na smayāddveṣṭi vai janam
mahāhrada ivākṣobhya prajñātṛptaḥ prasīdati
- 14
अभयं सर्वभूतेभ्यः सर्वेषाम् अभयं यतः
नमस्यः सर्वभूतानां दान्तो भवति ज्ञानवान्
abhayaṃ sarvabhūtebhyaḥ sarveṣām abhayaṃ yataḥ
namasyaḥ sarvabhūtānāṃ dānto bhavati jñānavān
- 15
न हृष्यति महत्यर्थे व्यसने च न शोचति
स वै परिमितप्रज्ञः स दान्तो द्विज उच्यते
na hṛṣyati mahatyarthe vyasane ca na śocati
sa vai parimitaprajñaḥ sa dānto dvija ucyate
- 16
कर्मभिः श्रुतसम्पन्नः सद्भिर् आचरितैः शुभैः
सदैव दमसंयुक्तस्तस्य भुङ्क्ते महत्फलम्
karmabhiḥ śrutasampannaḥ sadbhir ācaritaiḥ śubhaiḥ
sadaiva damasaṃyuktastasya bhuṅkte mahatphalam
- 17
अनसूया क्षमा शान्तिः संतोषः प्रियवादिता
सत्यं दानम् अनायासो नैष मार्गो दुरात्मनाम्
anasūyā kṣamā śāntiḥ saṃtoṣaḥ priyavāditā
satyaṃ dānam anāyāso naiṣa mārgo durātmanām
- 18
कामक्रोधौ वशे कृत्वा ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः
विक्रम्य घोरे तपसि ब्राह्मणः संशितव्रतः
कालाकाङ्क्षी चरेल्लोकान्निरपाय इवात्मवान्
kāmakrodhau vaśe kṛtvā brahmacārī jitendriyaḥ
vikramya ghore tapasi brāhmaṇaḥ saṃśitavrataḥ
kālākāṅkṣī carellokānnirapāya ivātmavān

