20 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
विद्वान्मूर्खप्रगल्भेन मृदुस्तीक्ष्णेन भारत
आक्रुश्यमानः सदसि कथं कुर्याद् अरिंदम
yudhiṣṭhira uvāca
vidvānmūrkhapragalbhena mṛdustīkṣṇena bhārata
ākruśyamānaḥ sadasi kathaṃ kuryād ariṃdama
- 2
भीष्म उवाच
श्रूयतां पृथिवीपाल यथैषो ऽर्थो ऽनुगीयते
सदा सुचेताः सहते नरस्येहाल्पचेतसः
bhīṣma uvāca
śrūyatāṃ pṛthivīpāla yathaiṣo 'rtho 'nugīyate
sadā sucetāḥ sahate narasyehālpacetasaḥ
- 3
अरुष्यन्क्रुश्यमानस्य सुकृतं नाम विन्दति
दुष्कृतं चात्मनो मर्षी रुष्यत्येवापमार्ष्टि वै
aruṣyankruśyamānasya sukṛtaṃ nāma vindati
duṣkṛtaṃ cātmano marṣī ruṣyatyevāpamārṣṭi vai
- 4
टिट्टिभं तम् उपेक्षेत वाशमानम् इवातुरम्
लोकविद्वेषम् आपन्नो निष्फलं प्रतिपद्यते
ṭiṭṭibhaṃ tam upekṣeta vāśamānam ivāturam
lokavidveṣam āpanno niṣphalaṃ pratipadyate
- 5
इति स श्लाघते नित्यं तेन पापेन कर्मणा
इदम् उक्तो मया कश्चित्संमतो जनसंसदि
स तत्र व्रीडितः शुष्को मृतकल्पो ऽवतिष्ठति
iti sa ślāghate nityaṃ tena pāpena karmaṇā
idam ukto mayā kaścitsaṃmato janasaṃsadi
sa tatra vrīḍitaḥ śuṣko mṛtakalpo 'vatiṣṭhati
- 6
श्लाघन्न् अश्लाघनीयेन कर्मणा निरपत्रपः
उपेक्षितव्यो दान्तेन तादृशः पुरुषाधमः
ślāghann aślāghanīyena karmaṇā nirapatrapaḥ
upekṣitavyo dāntena tādṛśaḥ puruṣādhamaḥ
- 7
यद्यद्ब्रूयाद् अल्पमतिस्तत्तद् अस्य सहेत्सदा
प्राकृतो हि प्रशंसन्वा निन्दन्वा किं करिष्यति
वने काक इवाबुद्धिर्वाशमानो निरर्थकम्
yadyadbrūyād alpamatistattad asya sahetsadā
prākṛto hi praśaṃsanvā nindanvā kiṃ kariṣyati
vane kāka ivābuddhirvāśamāno nirarthakam
- 8
यदि वाग्भिः प्रयोगः स्यात्प्रयोगे पापकर्मणः
वाग् एवार्थो भवेत्तस्य न ह्येवार्थो जिघांसतः
yadi vāgbhiḥ prayogaḥ syātprayoge pāpakarmaṇaḥ
vāg evārtho bhavettasya na hyevārtho jighāṃsataḥ
- 9
निषेकं विपरीतं स आचष्टे वृत्तचेष्टया
मयूर इव कौपीनं नृत्यन्संदर्शयन्न् इव
niṣekaṃ viparītaṃ sa ācaṣṭe vṛttaceṣṭayā
mayūra iva kaupīnaṃ nṛtyansaṃdarśayann iva
- 10
यस्यावाच्यं न लोके ऽस्ति नाकार्यं वापि किंचन
वाचं तेन न संदध्याच्छुचिः संक्लिष्टकर्मणा
yasyāvācyaṃ na loke 'sti nākāryaṃ vāpi kiṃcana
vācaṃ tena na saṃdadhyācchuciḥ saṃkliṣṭakarmaṇā
- 11
प्रत्यक्षं गुणवादी यः परोक्षं तु विनिन्दकः
स मानवः श्ववल्लोके नष्टलोकपरायणः
pratyakṣaṃ guṇavādī yaḥ parokṣaṃ tu vinindakaḥ
sa mānavaḥ śvavalloke naṣṭalokaparāyaṇaḥ
- 12
तादृग्जनशतस्यापि यद्ददाति जुहोति च
परोक्षेणापवादेन तन्नाशयति स क्षणात्
tādṛgjanaśatasyāpi yaddadāti juhoti ca
parokṣeṇāpavādena tannāśayati sa kṣaṇāt
- 13
तस्मात्प्राज्ञो नरः सद्यस्तादृशं पापचेतसम्
वर्जयेत्साधुभिर्वर्ज्यं सारमेयामिषं यथा
tasmātprājño naraḥ sadyastādṛśaṃ pāpacetasam
varjayetsādhubhirvarjyaṃ sārameyāmiṣaṃ yathā
- 14
परिवादं ब्रुवाणो हि दुरात्मा वै महात्मने
प्रकाशयति दोषान्स्वान्सर्पः फणम् इवोच्छ्रितम्
parivādaṃ bruvāṇo hi durātmā vai mahātmane
prakāśayati doṣānsvānsarpaḥ phaṇam ivocchritam
- 15
तं स्वकर्माणि कुर्वाणं प्रतिकर्तुं य इच्छति
भस्मकूट इवाबुद्धिः खरो रजसि मज्जति
taṃ svakarmāṇi kurvāṇaṃ pratikartuṃ ya icchati
bhasmakūṭa ivābuddhiḥ kharo rajasi majjati
- 16
मनुष्यशालावृकम् अप्रशान्तं जनापवादे सततं निविष्टम्
मातङ्गम् उन्मत्तम् इवोन्नदन्तं त्यजेत तं श्वानम् इवातिरौद्रम्
manuṣyaśālāvṛkam apraśāntaṃ janāpavāde satataṃ niviṣṭam
mātaṅgam unmattam ivonnadantaṃ tyajeta taṃ śvānam ivātiraudram
- 17
अधीरजुष्टे पथि वर्तमानं दमाद् अपेतं विनयाच्च पापम्
अरिव्रतं नित्यम् अभूतिकामं धिग् अस्तु तं पापमतिं मनुष्यम्
adhīrajuṣṭe pathi vartamānaṃ damād apetaṃ vinayācca pāpam
arivrataṃ nityam abhūtikāmaṃ dhig astu taṃ pāpamatiṃ manuṣyam
- 18
प्रत्युच्यमानस्तु हि भूय एभिर्निशाम्य मा भूस्त्वम् अथार्तरूपः
उच्चस्य नीचेन हि संप्रयोगं विगर्हयन्ति स्थिरबुद्धयो ये
pratyucyamānastu hi bhūya ebhirniśāmya mā bhūstvam athārtarūpaḥ
uccasya nīcena hi saṃprayogaṃ vigarhayanti sthirabuddhayo ye
- 19
क्रुद्धो दशार्धेन हि ताडयेद्वा स पांसुभिर्वापकिरेत्तुषैर्वा
विवृत्य दन्तांश्च विभीषयेद्वा सिद्धं हि मूर्खे कुपिते नृशंसे
kruddho daśārdhena hi tāḍayedvā sa pāṃsubhirvāpakirettuṣairvā
vivṛtya dantāṃśca vibhīṣayedvā siddhaṃ hi mūrkhe kupite nṛśaṃse
- 20
विगर्हणां परमदुरात्मना कृतां सहेत यः संसदि दुर्जनान्नरः
पठेद् इदं चापि निदर्शनं सदा न वाङ्मयं स लभति किंचिद् अप्रियम्
vigarhaṇāṃ paramadurātmanā kṛtāṃ saheta yaḥ saṃsadi durjanānnaraḥ
paṭhed idaṃ cāpi nidarśanaṃ sadā na vāṅmayaṃ sa labhati kiṃcid apriyam

