20 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
क्वसमुत्थाः कथंशीला ऋत्विजः स्युः पितामह
कथंविधाश्च राजेन्द्र तद्ब्रूहि वदतां वर
yudhiṣṭhira uvāca
kvasamutthāḥ kathaṃśīlā ṛtvijaḥ syuḥ pitāmaha
kathaṃvidhāśca rājendra tadbrūhi vadatāṃ vara
- 2
भीष्म उवाच
प्रतिकर्म पुराचार ऋत्विजां स्म विधीयते
आदौ छन्दांसि विज्ञाय द्विजानां श्रुतम् एव च
bhīṣma uvāca
pratikarma purācāra ṛtvijāṃ sma vidhīyate
ādau chandāṃsi vijñāya dvijānāṃ śrutam eva ca
- 3
ये त्वेकरतयो नित्यं धीरा नाप्रियवादिनः
परस्परस्य सुहृदः संमताः समदर्शिनः
ye tvekaratayo nityaṃ dhīrā nāpriyavādinaḥ
parasparasya suhṛdaḥ saṃmatāḥ samadarśinaḥ
- 4
येष्वानृशंस्यं सत्यं चाप्यहिंसा तप आर्जवम्
अद्रोहो नाभिमानश्च ह्रीस्तितिक्षा दमः शमः
yeṣvānṛśaṃsyaṃ satyaṃ cāpyahiṃsā tapa ārjavam
adroho nābhimānaśca hrīstitikṣā damaḥ śamaḥ
- 5
ह्रीमान्सत्यधृतिर्दान्तो भूतानाम् अविहिंसकः
अकामद्वेषसंयुक्तस्त्रिभिः शुक्लैः समन्वितः
hrīmānsatyadhṛtirdānto bhūtānām avihiṃsakaḥ
akāmadveṣasaṃyuktastribhiḥ śuklaiḥ samanvitaḥ
- 6
अहिंसको ज्ञानतृप्तः स ब्रह्मासनम् अर्हति
एते महर्त्विजस्तात सर्वे मान्या यथातथम्
ahiṃsako jñānatṛptaḥ sa brahmāsanam arhati
ete mahartvijastāta sarve mānyā yathātatham
- 7
युधिष्ठिर उवाच
यद् इदं वेदवचनं दक्षिणासु विधीयते
इदं देयम् इदं देयं न क्वचिद्व्यवतिष्ठते
yudhiṣṭhira uvāca
yad idaṃ vedavacanaṃ dakṣiṇāsu vidhīyate
idaṃ deyam idaṃ deyaṃ na kvacidvyavatiṣṭhate
- 8
नेदं प्रति धनं शास्त्रम् आपद्धर्मम् अशास्त्रतः
आज्ञा शास्त्रस्य घोरेयं न शक्तिं समवेक्षते
nedaṃ prati dhanaṃ śāstram āpaddharmam aśāstrataḥ
ājñā śāstrasya ghoreyaṃ na śaktiṃ samavekṣate
- 9
श्रद्धाम् आरभ्य यष्टव्यम् इत्येषा वैदिकी श्रुतिः
मिथ्योपेतस्य यज्ञस्य किमु श्रद्धा करिष्यति
śraddhām ārabhya yaṣṭavyam ityeṣā vaidikī śrutiḥ
mithyopetasya yajñasya kimu śraddhā kariṣyati
- 10
भीष्म उवाच
न वेदानां परिभवान्न शाठ्येन न मायया
कश्चिन्महद् अवाप्नोति मा ते भूद्बुद्धिर् ईदृशी
bhīṣma uvāca
na vedānāṃ paribhavānna śāṭhyena na māyayā
kaścinmahad avāpnoti mā te bhūdbuddhir īdṛśī
- 11
यज्ञाङ्गं दक्षिणास्तात वेदानां परिबृंहणम्
न मन्त्रा दक्षिणाहीनास्तारयन्ति कथंचन
yajñāṅgaṃ dakṣiṇāstāta vedānāṃ paribṛṃhaṇam
na mantrā dakṣiṇāhīnāstārayanti kathaṃcana
- 12
शक्तिस्तु पूर्णपात्रेण संमितानवमा भवेत्
अवश्यं तात यष्टव्यं त्रिभिर्वर्णैर्यथाविधि
śaktistu pūrṇapātreṇa saṃmitānavamā bhavet
avaśyaṃ tāta yaṣṭavyaṃ tribhirvarṇairyathāvidhi
- 13
सोमो राजा ब्राह्मणानाम् इत्येषा वैदिकी श्रुतिः
तं च विक्रेतुम् इच्छन्ति न वृथा वृत्तिर् इष्यते
तेन क्रीतेन धर्मेण ततो यज्ञः प्रतायते
somo rājā brāhmaṇānām ityeṣā vaidikī śrutiḥ
taṃ ca vikretum icchanti na vṛthā vṛttir iṣyate
tena krītena dharmeṇa tato yajñaḥ pratāyate
- 14
इत्येवं धर्मतः ख्यातम् ऋषिभिर्धर्मवादिभिः
पुमान्यज्ञश्च सोमश्च न्यायवृत्तो यथा भवेत्
अन्यायवृत्तः पुरुषो न परस्य न चात्मनः
ityevaṃ dharmataḥ khyātam ṛṣibhirdharmavādibhiḥ
pumānyajñaśca somaśca nyāyavṛtto yathā bhavet
anyāyavṛttaḥ puruṣo na parasya na cātmanaḥ
- 15
शरीरं यज्ञपात्राणि इत्येषा श्रूयते श्रुतिः
तानि सम्यक्प्रणीतानि ब्राह्मणानां महात्मनाम्
śarīraṃ yajñapātrāṇi ityeṣā śrūyate śrutiḥ
tāni samyakpraṇītāni brāhmaṇānāṃ mahātmanām
- 16
तपो यज्ञाद् अपि श्रेष्ठम् इत्येषा परमा श्रुतिः
तत्ते तपः प्रवक्ष्यामि विद्वंस्तद् अपि मे शृणु
tapo yajñād api śreṣṭham ityeṣā paramā śrutiḥ
tatte tapaḥ pravakṣyāmi vidvaṃstad api me śṛṇu
- 17
अहिंसा सत्यवचनम् आनृशंस्यं दमो घृणा
एतत्तपो विदुर्धीरा न शरीरस्य शोषणम्
ahiṃsā satyavacanam ānṛśaṃsyaṃ damo ghṛṇā
etattapo vidurdhīrā na śarīrasya śoṣaṇam
- 18
अप्रामाण्यं च वेदानां शास्त्राणां चातिलङ्घनम्
अव्यवस्था च सर्वत्र तद्वै नाशनम् आत्मनः
aprāmāṇyaṃ ca vedānāṃ śāstrāṇāṃ cātilaṅghanam
avyavasthā ca sarvatra tadvai nāśanam ātmanaḥ
- 19
निबोध दशहोतॄणां विधानं पार्थ यादृशम्
चित्तिः स्रुक्चित्तम् आज्यं च पवित्रं ज्ञानम् उत्तमम्
nibodha daśahotṝṇāṃ vidhānaṃ pārtha yādṛśam
cittiḥ srukcittam ājyaṃ ca pavitraṃ jñānam uttamam
- 20
सर्वं जिह्मं मृत्युपदम् आर्जवं ब्रह्मणः पदम्
एतावाञ्ज्ञानविषयः किं प्रलापः करिष्यति
sarvaṃ jihmaṃ mṛtyupadam ārjavaṃ brahmaṇaḥ padam
etāvāñjñānaviṣayaḥ kiṃ pralāpaḥ kariṣyati

