21 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
य इमे पृथिवीपालाः शेरते पृथिवीतले
पृतनामध्य एते हि गतसत्त्वा महाबलाः
yudhiṣṭhira uvāca
ya ime pṛthivīpālāḥ śerate pṛthivītale
pṛtanāmadhya ete hi gatasattvā mahābalāḥ
- 2
एकैकशो भीमबला नागायुतबलास्तथा
एते हि निहताः संख्ये तुल्यतेजोबलैर्नरैः
ekaikaśo bhīmabalā nāgāyutabalāstathā
ete hi nihatāḥ saṃkhye tulyatejobalairnaraiḥ
- 3
नैषां पश्यामि हन्तारं प्राणिनां संयुगे पुरा
विक्रमेणोपसंपन्नास्तेजोबलसमन्विताः
naiṣāṃ paśyāmi hantāraṃ prāṇināṃ saṃyuge purā
vikrameṇopasaṃpannāstejobalasamanvitāḥ
- 4
अथ चेमे महाप्राज्ञ शेरते हि गतासवः
मृता इति च शब्दो ऽयं वर्तत्येषु गतासुषु
atha ceme mahāprājña śerate hi gatāsavaḥ
mṛtā iti ca śabdo 'yaṃ vartatyeṣu gatāsuṣu
- 5
इमे मृता नृपतयः प्रायशो भीमविक्रमाः
तत्र मे संशयो जातः कुतः संज्ञा मृता इति
ime mṛtā nṛpatayaḥ prāyaśo bhīmavikramāḥ
tatra me saṃśayo jātaḥ kutaḥ saṃjñā mṛtā iti
- 6
कस्य मृत्युः कुतो मृत्युः केन मृत्युर् इह प्रजाः
हरत्यमरसंकाश तन्मे ब्रूहि पितामह
kasya mṛtyuḥ kuto mṛtyuḥ kena mṛtyur iha prajāḥ
haratyamarasaṃkāśa tanme brūhi pitāmaha
- 7
भीष्म उवाच
पुरा कृतयुगे तात राजासीद् अविकम्पकः
स शत्रुवशम् आपन्नः संग्रामे क्षीणवाहनः
bhīṣma uvāca
purā kṛtayuge tāta rājāsīd avikampakaḥ
sa śatruvaśam āpannaḥ saṃgrāme kṣīṇavāhanaḥ
- 8
तत्र पुत्रो हरिर्नाम नारायणसमो बले
स शत्रुभिर्हतः संख्ये सबलः सपदानुगः
tatra putro harirnāma nārāyaṇasamo bale
sa śatrubhirhataḥ saṃkhye sabalaḥ sapadānugaḥ
- 9
स राजा शत्रुवशगः पुत्रशोकसमन्वितः
यदृच्छयाशान्तिपरो ददर्श भुवि नारदम्
sa rājā śatruvaśagaḥ putraśokasamanvitaḥ
yadṛcchayāśāntiparo dadarśa bhuvi nāradam
- 10
स तस्मै सर्वम् आचष्ट यथा वृत्तं जनेश्वरः
शत्रुभिर्ग्रहणं संख्ये पुत्रस्य मरणं तथा
sa tasmai sarvam ācaṣṭa yathā vṛttaṃ janeśvaraḥ
śatrubhirgrahaṇaṃ saṃkhye putrasya maraṇaṃ tathā
- 11
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा नारदो ऽथ तपोधनः
आख्यानम् इदम् आचष्ट पुत्रशोकापहं तदा
tasya tadvacanaṃ śrutvā nārado 'tha tapodhanaḥ
ākhyānam idam ācaṣṭa putraśokāpahaṃ tadā
- 12
राजञ्शृणु समाख्यानम् अद्येदं बहुविस्तरम्
यथा वृत्तं श्रुतं चैव मयापि वसुधाधिप
rājañśṛṇu samākhyānam adyedaṃ bahuvistaram
yathā vṛttaṃ śrutaṃ caiva mayāpi vasudhādhipa
- 13
प्रजाः सृष्ट्वा महातेजाः प्रजासर्गे पितामहः
अतीव वृद्धा बहुला नामृष्यत पुनः प्रजाः
prajāḥ sṛṣṭvā mahātejāḥ prajāsarge pitāmahaḥ
atīva vṛddhā bahulā nāmṛṣyata punaḥ prajāḥ
- 14
न ह्यन्तरम् अभूत्किंचित्क्वचिज्जन्तुभिर् अच्युत
निरुच्छ्वासम् इवोन्नद्धं त्रैलोक्यम् अभवन्नृप
na hyantaram abhūtkiṃcitkvacijjantubhir acyuta
nirucchvāsam ivonnaddhaṃ trailokyam abhavannṛpa
- 15
तस्य चिन्ता समुत्पन्ना संहारं प्रति भूपते
चिन्तयन्नाध्यगच्छच्च संहारे हेतुकारणम्
tasya cintā samutpannā saṃhāraṃ prati bhūpate
cintayannādhyagacchacca saṃhāre hetukāraṇam
- 16
तस्य रोषान्महाराज खेभ्यो ऽग्निर् उदतिष्ठत
तेन सर्वा दिशो राजन्ददाह स पितामहः
tasya roṣānmahārāja khebhyo 'gnir udatiṣṭhata
tena sarvā diśo rājandadāha sa pitāmahaḥ
- 17
ततो दिवं भुवं खं च जगच्च सचराचरम्
ददाह पावको राजन्भगवत्कोपसंभवः
tato divaṃ bhuvaṃ khaṃ ca jagacca sacarācaram
dadāha pāvako rājanbhagavatkopasaṃbhavaḥ
- 18
तत्रादह्यन्त भूतानि जङ्गमानि ध्रुवाणि च
महता कोपवेगेन कुपिते प्रपितामहे
tatrādahyanta bhūtāni jaṅgamāni dhruvāṇi ca
mahatā kopavegena kupite prapitāmahe
- 19
ततो हरिजटः स्थाणुर्वेदाध्वरपतिः शिवः
जगाद शरणं देवो ब्रह्माणं परवीरहा
tato harijaṭaḥ sthāṇurvedādhvarapatiḥ śivaḥ
jagāda śaraṇaṃ devo brahmāṇaṃ paravīrahā
- 20
तस्मिन्न् अभिगते स्थाणौ प्रजानां हितकाम्यया
अब्रवीद्वरदो देवो ज्वलन्न् इव तदा शिवम्
tasminn abhigate sthāṇau prajānāṃ hitakāmyayā
abravīdvarado devo jvalann iva tadā śivam
- 21
करवाण्यद्य कं कामं वरार्हो ऽसि मतो मम
कर्ता ह्यस्मि प्रियं शम्भो तव यद्धृदि वर्तते
karavāṇyadya kaṃ kāmaṃ varārho 'si mato mama
kartā hyasmi priyaṃ śambho tava yaddhṛdi vartate

