13 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम्
प्रजानाम् अनुकम्पार्थं गीतं राज्ञा विचख्नुना
bhīṣma uvāca
atrāpyudāharantīmam itihāsaṃ purātanam
prajānām anukampārthaṃ gītaṃ rājñā vicakhnunā
- 2
छिन्नस्थूणं वृषं दृष्ट्वा विरावं च गवां भृशम्
गोग्रहे यज्ञवाटस्य प्रेक्षमाणः स पार्थिवः
chinnasthūṇaṃ vṛṣaṃ dṛṣṭvā virāvaṃ ca gavāṃ bhṛśam
gograhe yajñavāṭasya prekṣamāṇaḥ sa pārthivaḥ
- 3
स्वस्ति गोभ्यो ऽस्तु लोकेषु ततो निर्वचनं कृतम्
हिंसायां हि प्रवृत्तायाम् आशीर् एषानुकल्पिता
svasti gobhyo 'stu lokeṣu tato nirvacanaṃ kṛtam
hiṃsāyāṃ hi pravṛttāyām āśīr eṣānukalpitā
- 4
अव्यवस्थितमर्यादैर्विमूढैर्नास्तिकैर्नरैः
संशयात्मभिर् अव्यक्तैर्हिंसा समनुकीर्तिता
avyavasthitamaryādairvimūḍhairnāstikairnaraiḥ
saṃśayātmabhir avyaktairhiṃsā samanukīrtitā
- 5
सर्वकर्मस्वहिंसा हि धर्मात्मा मनुर् अब्रवीत्
कामरागाद्विहिंसन्ति बहिर्वेद्यां पशून्नराः
sarvakarmasvahiṃsā hi dharmātmā manur abravīt
kāmarāgādvihiṃsanti bahirvedyāṃ paśūnnarāḥ
- 6
तस्मात्प्रमाणतः कार्यो धर्मः सूक्ष्मो विजानता
अहिंसैव हि सर्वेभ्यो धर्मेभ्यो ज्यायसी मता
tasmātpramāṇataḥ kāryo dharmaḥ sūkṣmo vijānatā
ahiṃsaiva hi sarvebhyo dharmebhyo jyāyasī matā
- 7
उपोष्य संशितो भूत्वा हित्वा वेदकृताः श्रुतीः
आचार इत्यनाचाराः कृपणाः फलहेतवः
upoṣya saṃśito bhūtvā hitvā vedakṛtāḥ śrutīḥ
ācāra ityanācārāḥ kṛpaṇāḥ phalahetavaḥ
- 8
यदि यज्ञांश्च वृक्षांश्च यूपांश्चोद्दिश्य मानवाः
वृथा मांसानि खादन्ति नैष धर्मः प्रशस्यते
yadi yajñāṃśca vṛkṣāṃśca yūpāṃścoddiśya mānavāḥ
vṛthā māṃsāni khādanti naiṣa dharmaḥ praśasyate
- 9
मांसं मधु सुरा मत्स्या आसवं कृसरौदनम्
धूर्तैः प्रवर्तितं ह्येतन्नैतद्वेदेषु कल्पितम्
māṃsaṃ madhu surā matsyā āsavaṃ kṛsaraudanam
dhūrtaiḥ pravartitaṃ hyetannaitadvedeṣu kalpitam
- 10
कामान्मोहाच्च लोभाच्च लौल्यम् एतत्प्रवर्तितम्
विष्णुम् एवाभिजानन्ति सर्वयज्ञेषु ब्राह्मणाः
पायसैः सुमनोभिश्च तस्यापि यजनं स्मृतम्
kāmānmohācca lobhācca laulyam etatpravartitam
viṣṇum evābhijānanti sarvayajñeṣu brāhmaṇāḥ
pāyasaiḥ sumanobhiśca tasyāpi yajanaṃ smṛtam
- 11
यज्ञियाश्चैव ये वृक्षा वेदेषु परिकल्पिताः
यच्चापि किंचित्कर्तव्यम् अन्यच्चोक्षैः सुसंस्कृतम्
महासत्त्वैः शुद्धभावैः सर्वं देवार्हम् एव तत्
yajñiyāścaiva ye vṛkṣā vedeṣu parikalpitāḥ
yaccāpi kiṃcitkartavyam anyaccokṣaiḥ susaṃskṛtam
mahāsattvaiḥ śuddhabhāvaiḥ sarvaṃ devārham eva tat
- 12
युधिष्ठिर उवाच
शरीरम् आपदश्चापि विवदन्त्यविहिंसतः
कथं यात्रा शरीरस्य निरारम्भस्य सेत्स्यति
yudhiṣṭhira uvāca
śarīram āpadaścāpi vivadantyavihiṃsataḥ
kathaṃ yātrā śarīrasya nirārambhasya setsyati
- 13
भीष्म उवाच
यथा शरीरं न ग्लायेन्नेयान्मृत्युवशं यथा
तथा कर्मसु वर्तेत समर्थो धर्मम् आचरेत्
bhīṣma uvāca
yathā śarīraṃ na glāyenneyānmṛtyuvaśaṃ yathā
tathā karmasu varteta samartho dharmam ācaret

