14 shlokas
- 1
व्यास उवाच
सृजते तु गुणान्सत्त्वं क्षेत्रज्ञस्त्वनुतिष्ठति
गुणान्विक्रियतः सर्वान् उदासीनवद् ईश्वरः
vyāsa uvāca
sṛjate tu guṇānsattvaṃ kṣetrajñastvanutiṣṭhati
guṇānvikriyataḥ sarvān udāsīnavad īśvaraḥ
- 2
स्वभावयुक्तं तत्सर्वं यद् इमान्सृजते गुणान्
ऊर्णनाभिर्यथा सूत्रं सृजते तन्तुवद्गुणान्
svabhāvayuktaṃ tatsarvaṃ yad imānsṛjate guṇān
ūrṇanābhiryathā sūtraṃ sṛjate tantuvadguṇān
- 3
एवम् एके व्यवस्यन्ति निवृत्तिर् इति चापरे
evam eke vyavasyanti nivṛttir iti cāpare
- 4
उभयं सम्प्रधार्यैतद् अध्यवस्येद्यथामति
अनेनैव विधानेन भवेद्गर्भशयो महान्
ubhayaṃ sampradhāryaitad adhyavasyedyathāmati
anenaiva vidhānena bhavedgarbhaśayo mahān
- 5
अनादिनिधनं नित्यम् आसाद्य विचरेन्नरः
अक्रुध्यन् अप्रहृष्यंश्च नित्यं विगतमत्सरः
anādinidhanaṃ nityam āsādya vicarennaraḥ
akrudhyan aprahṛṣyaṃśca nityaṃ vigatamatsaraḥ
- 6
इत्येवं हृदयग्रन्थिं बुद्धिचिन्तामयं दृढम्
अतीत्य सुखम् आसीत अशोचंश्छिन्नसंशयः
ityevaṃ hṛdayagranthiṃ buddhicintāmayaṃ dṛḍham
atītya sukham āsīta aśocaṃśchinnasaṃśayaḥ
- 7
तप्येयुः प्रच्युताः पृथ्व्या यथा पूर्णां नदीं नराः
अवगाढा ह्य् अविद्वांसो विद्धि लोकम् इमं तथा
tapyeyuḥ pracyutāḥ pṛthvyā yathā pūrṇāṃ nadīṃ narāḥ
avagāḍhā hy avidvāṃso viddhi lokam imaṃ tathā
- 8
न तु ताम्यति वै विद्वान्स्थले चरति तत्त्ववित्
एवं यो विन्दते ऽऽत्मानं केवलं ज्ञानम् आत्मनः
na tu tāmyati vai vidvānsthale carati tattvavit
evaṃ yo vindate ''tmānaṃ kevalaṃ jñānam ātmanaḥ
- 9
एवं बुद्ध्वा नरः सर्वां भूतानाम् आगतिं गतिम्
समवेक्ष्य शनैः सम्यग्लभते शमम् उत्तमम्
evaṃ buddhvā naraḥ sarvāṃ bhūtānām āgatiṃ gatim
samavekṣya śanaiḥ samyaglabhate śamam uttamam
- 10
एतद्वै जन्मसामर्थ्यं ब्राह्मणस्य विशेषतः
आत्मज्ञानं शमश्चैव पर्याप्तं तत्परायणम्
etadvai janmasāmarthyaṃ brāhmaṇasya viśeṣataḥ
ātmajñānaṃ śamaścaiva paryāptaṃ tatparāyaṇam
- 11
एतद्बुद्ध्वा भवेद्बुद्धः किम् अन्यद्बुद्धलक्षणम्
विज्ञायैतद्विमुच्यन्ते कृतकृत्या मनीषिणः
etadbuddhvā bhavedbuddhaḥ kim anyadbuddhalakṣaṇam
vijñāyaitadvimucyante kṛtakṛtyā manīṣiṇaḥ
- 12
न भवति विदुषां महद्भयं यद् अविदुषां सुमहद्भयं भवेत्
न हि गतिर् अधिकास्ति कस्यचिद्भवति हि या विदुषः सनातनी
na bhavati viduṣāṃ mahadbhayaṃ yad aviduṣāṃ sumahadbhayaṃ bhavet
na hi gatir adhikāsti kasyacidbhavati hi yā viduṣaḥ sanātanī
- 13
लोकमातुरम् असूयते जनस्तत्तद् एव च निरीक्ष्य शोचते
तत्र पश्य कुशलान् अशोचतो ये विदुस्तद् उभयं कृताकृतम्
lokamāturam asūyate janastattad eva ca nirīkṣya śocate
tatra paśya kuśalān aśocato ye vidustad ubhayaṃ kṛtākṛtam
- 14
यत्करोत्य् अनभिसंधिपूर्वकं तच्च निर्णुदति यत्पुरा कृतम्
न प्रियं तद् उभयं न चाप्रियं तस्य तज्जनयतीह कुर्वतः
yatkaroty anabhisaṃdhipūrvakaṃ tacca nirṇudati yatpurā kṛtam
na priyaṃ tad ubhayaṃ na cāpriyaṃ tasya tajjanayatīha kurvataḥ

