26 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
सत्यं धर्मे प्रशंसन्ति विप्रर्षिपितृदेवताः
सत्यम् इच्छाम्यहं श्रोतुं तन्मे ब्रूहि पितामह
yudhiṣṭhira uvāca
satyaṃ dharme praśaṃsanti viprarṣipitṛdevatāḥ
satyam icchāmyahaṃ śrotuṃ tanme brūhi pitāmaha
- 2
सत्यं किंलक्षणं राजन्कथं वा तद् अवाप्यते
सत्यं प्राप्य भवेत्किं च कथं चैव तद् उच्यते
satyaṃ kiṃlakṣaṇaṃ rājankathaṃ vā tad avāpyate
satyaṃ prāpya bhavetkiṃ ca kathaṃ caiva tad ucyate
- 3
भीष्म उवाच
चातुर्वर्ण्यस्य धर्माणां संकरो न प्रशस्यते
अविकारितमं सत्यं सर्ववर्णेषु भारत
bhīṣma uvāca
cāturvarṇyasya dharmāṇāṃ saṃkaro na praśasyate
avikāritamaṃ satyaṃ sarvavarṇeṣu bhārata
- 4
सत्यं सत्सु सदा धर्मः सत्यं धर्मः सनातनः
सत्यम् एव नमस्येत सत्यं हि परमा गतिः
satyaṃ satsu sadā dharmaḥ satyaṃ dharmaḥ sanātanaḥ
satyam eva namasyeta satyaṃ hi paramā gatiḥ
- 5
सत्यं धर्मस्तपो योगः सत्यं ब्रह्म सनातनम्
सत्यं यज्ञः परः प्रोक्तः सत्ये सर्वं प्रतिष्ठितम्
satyaṃ dharmastapo yogaḥ satyaṃ brahma sanātanam
satyaṃ yajñaḥ paraḥ proktaḥ satye sarvaṃ pratiṣṭhitam
- 6
आचारान् इह सत्यस्य यथावद् अनुपूर्वशः
लक्षणं च प्रवक्ष्यामि सत्यस्येह यथाक्रमम्
ācārān iha satyasya yathāvad anupūrvaśaḥ
lakṣaṇaṃ ca pravakṣyāmi satyasyeha yathākramam
- 7
प्राप्यते हि यथा सत्यं तच्च श्रोतुं त्वम् अर्हसि
सत्यं त्रयोदशविधं सर्वलोकेषु भारत
prāpyate hi yathā satyaṃ tacca śrotuṃ tvam arhasi
satyaṃ trayodaśavidhaṃ sarvalokeṣu bhārata
- 8
सत्यं च समता चैव दमश्चैव न संशयः
अमात्सर्यं क्षमा चैव ह्रीस्तितिक्षानसूयता
satyaṃ ca samatā caiva damaścaiva na saṃśayaḥ
amātsaryaṃ kṣamā caiva hrīstitikṣānasūyatā
- 9
त्यागो ध्यानम् अथार्यत्वं धृतिश्च सततं स्थिरा
अहिंसा चैव राजेन्द्र सत्याकारास्त्रयोदश
tyāgo dhyānam athāryatvaṃ dhṛtiśca satataṃ sthirā
ahiṃsā caiva rājendra satyākārāstrayodaśa
- 10
सत्यं नामाव्ययं नित्यम् अविकारि तथैव च
सर्वधर्माविरुद्धं च योगेनैतद् अवाप्यते
satyaṃ nāmāvyayaṃ nityam avikāri tathaiva ca
sarvadharmāviruddhaṃ ca yogenaitad avāpyate
- 11
आत्मनीष्टे तथानिष्टे रिपौ च समता तथा
इच्छाद्वेषक्षयं प्राप्य कामक्रोधक्षयं तथा
ātmanīṣṭe tathāniṣṭe ripau ca samatā tathā
icchādveṣakṣayaṃ prāpya kāmakrodhakṣayaṃ tathā
- 12
दमो नान्यस्पृहा नित्यं धैर्यं गाम्भीर्यम् एव च
अभयं क्रोधशमनं ज्ञानेनैतद् अवाप्यते
damo nānyaspṛhā nityaṃ dhairyaṃ gāmbhīryam eva ca
abhayaṃ krodhaśamanaṃ jñānenaitad avāpyate
- 13
अमात्सर्यं बुधाः प्राहुर्दानं धर्मे च संयमम्
अवस्थितेन नित्यं च सत्येनामत्सरी भवेत्
amātsaryaṃ budhāḥ prāhurdānaṃ dharme ca saṃyamam
avasthitena nityaṃ ca satyenāmatsarī bhavet
- 14
अक्षमायाः क्षमायाश्च प्रियाणीहाप्रियाणि च
क्षमते सर्वतः साधुः साध्वाप्नोति च सत्यवान्
akṣamāyāḥ kṣamāyāśca priyāṇīhāpriyāṇi ca
kṣamate sarvataḥ sādhuḥ sādhvāpnoti ca satyavān
- 15
कल्याणं कुरुते गाढं ह्रीमान्न श्लाघते क्वचित्
प्रशान्तवाङ्मना नित्यं ह्रीस्तु धर्माद् अवाप्यते
kalyāṇaṃ kurute gāḍhaṃ hrīmānna ślāghate kvacit
praśāntavāṅmanā nityaṃ hrīstu dharmād avāpyate
- 16
धर्मार्थहेतोः क्षमते तितिक्षा क्षान्तिर् उच्यते
लोकसंग्रहणार्थं तु सा तु धैर्येण लभ्यते
dharmārthahetoḥ kṣamate titikṣā kṣāntir ucyate
lokasaṃgrahaṇārthaṃ tu sā tu dhairyeṇa labhyate
- 17
त्यागः स्नेहस्य यस्त्यागो विषयाणां तथैव च
रागद्वेषप्रहीणस्य त्यागो भवति नान्यथा
tyāgaḥ snehasya yastyāgo viṣayāṇāṃ tathaiva ca
rāgadveṣaprahīṇasya tyāgo bhavati nānyathā
- 18
आर्यता नाम भूतानां यः करोति प्रयत्नतः
शुभं कर्म निराकारो वीतरागत्वम् एव च
āryatā nāma bhūtānāṃ yaḥ karoti prayatnataḥ
śubhaṃ karma nirākāro vītarāgatvam eva ca
- 19
धृतिर्नाम सुखे दुःखे यथा नाप्नोति विक्रियाम्
तां भजेत सदा प्राज्ञो य इच्छेद्भूतिम् आत्मनः
dhṛtirnāma sukhe duḥkhe yathā nāpnoti vikriyām
tāṃ bhajeta sadā prājño ya icchedbhūtim ātmanaḥ
- 20
सर्वथा क्षमिणा भाव्यं तथा सत्यपरेण च
वीतहर्षभयक्रोधो धृतिम् आप्नोति पण्डितः
sarvathā kṣamiṇā bhāvyaṃ tathā satyapareṇa ca
vītaharṣabhayakrodho dhṛtim āpnoti paṇḍitaḥ
- 21
अद्रोहः सर्वभूतेषु कर्मणा मनसा गिरा
अनुग्रहश्च दानं च सतां धर्मः सनातनः
adrohaḥ sarvabhūteṣu karmaṇā manasā girā
anugrahaśca dānaṃ ca satāṃ dharmaḥ sanātanaḥ
- 22
एते त्रयोदशाकाराः पृथक्सत्यैकलक्षणाः
भजन्ते सत्यम् एवेह बृंहयन्ति च भारत
ete trayodaśākārāḥ pṛthaksatyaikalakṣaṇāḥ
bhajante satyam eveha bṛṃhayanti ca bhārata
- 23
नान्तः शक्यो गुणानां हि वक्तुं सत्यस्य भारत
अतः सत्यं प्रशंसन्ति विप्राः सपितृदेवताः
nāntaḥ śakyo guṇānāṃ hi vaktuṃ satyasya bhārata
ataḥ satyaṃ praśaṃsanti viprāḥ sapitṛdevatāḥ
- 24
नास्ति सत्यात्परो धर्मो नानृतात्पातकं परम्
स्थितिर्हि सत्यं धर्मस्य तस्मात्सत्यं न लोपयेत्
nāsti satyātparo dharmo nānṛtātpātakaṃ param
sthitirhi satyaṃ dharmasya tasmātsatyaṃ na lopayet
- 25
उपैति सत्याद्दानं हि तथा यज्ञाः सदक्षिणाः
व्रताग्निहोत्रं वेदाश्च ये चान्ये धर्मनिश्चयाः
upaiti satyāddānaṃ hi tathā yajñāḥ sadakṣiṇāḥ
vratāgnihotraṃ vedāśca ye cānye dharmaniścayāḥ
- 26
अश्वमेधसहस्रं च सत्यं च तुलया धृतम्
अश्वमेधसहस्राद्धि सत्यम् एवातिरिच्यते
aśvamedhasahasraṃ ca satyaṃ ca tulayā dhṛtam
aśvamedhasahasrāddhi satyam evātiricyate

