23 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
तस्यां निशायां व्युष्टायां गते तस्मिन्द्विजोत्तमे
निष्क्रम्य गौतमो ऽगच्छत्समुद्रं प्रति भारत
bhīṣma uvāca
tasyāṃ niśāyāṃ vyuṣṭāyāṃ gate tasmindvijottame
niṣkramya gautamo 'gacchatsamudraṃ prati bhārata
- 2
सामुद्रकान्स वणिजस्ततो ऽपश्यत्स्थितान्पथि
स तेन सार्थेन सह प्रययौ सागरं प्रति
sāmudrakānsa vaṇijastato 'paśyatsthitānpathi
sa tena sārthena saha prayayau sāgaraṃ prati
- 3
स तु सार्थो महाराज कस्मिंश्चिद्गिरिगह्वरे
मत्तेन द्विरदेनाथ निहतः प्रायशो ऽभवत्
sa tu sārtho mahārāja kasmiṃścidgirigahvare
mattena dviradenātha nihataḥ prāyaśo 'bhavat
- 4
स कथंचित्ततस्तस्मात्सार्थान्मुक्तो द्विजस्तदा
कांदिग्भूतो जीवितार्थी प्रदुद्रावोत्तरां दिशम्
sa kathaṃcittatastasmātsārthānmukto dvijastadā
kāṃdigbhūto jīvitārthī pradudrāvottarāṃ diśam
- 5
स सर्वतः परिभ्रष्टः सार्थाद्देशात्तथार्थतः
एकाकी व्यद्रवत्तत्र वने किंपुरुषो यथा
sa sarvataḥ paribhraṣṭaḥ sārthāddeśāttathārthataḥ
ekākī vyadravattatra vane kiṃpuruṣo yathā
- 6
स पन्थानम् अथासाद्य समुद्राभिसरं तदा
आससाद वनं रम्यं महत्पुष्पितपादपम्
sa panthānam athāsādya samudrābhisaraṃ tadā
āsasāda vanaṃ ramyaṃ mahatpuṣpitapādapam
- 7
सर्वर्तुकैर् आम्रवनैः पुष्पितैर् उपशोभितम्
नन्दनोद्देशसदृशं यक्षकिंनरसेवितम्
sarvartukair āmravanaiḥ puṣpitair upaśobhitam
nandanoddeśasadṛśaṃ yakṣakiṃnarasevitam
- 8
शालतालधवाश्वत्थत्वचागुरुवनैस्तथा
चन्दनस्य च मुख्यस्य पादपैर् उपशोभितम्
गिरिप्रस्थेषु रम्येषु शुभेषु सुसुगन्धिषु
śālatāladhavāśvatthatvacāguruvanaistathā
candanasya ca mukhyasya pādapair upaśobhitam
giriprastheṣu ramyeṣu śubheṣu susugandhiṣu
- 9
समन्ततो द्विजश्रेष्ठा वल्गु कूजन्ति तत्र वै
मनुष्यवदनास्त्वन्ये भारुण्डा इति विश्रुताः
भूलिङ्गशकुनाश्चान्ये समुद्रं सर्वतो ऽभवन्
samantato dvijaśreṣṭhā valgu kūjanti tatra vai
manuṣyavadanāstvanye bhāruṇḍā iti viśrutāḥ
bhūliṅgaśakunāścānye samudraṃ sarvato 'bhavan
- 10
स तान्यतिमनोज्ञानि विहंगाभिरुतानि वै
शृण्वन्सुरमणीयानि विप्रो ऽगच्छत गौतमः
sa tānyatimanojñāni vihaṃgābhirutāni vai
śṛṇvansuramaṇīyāni vipro 'gacchata gautamaḥ
- 11
ततो ऽपश्यत्सुरम्ये स सुवर्णसिकताचिते
देशभागे समे चित्रे स्वर्गोद्देशसमप्रभे
tato 'paśyatsuramye sa suvarṇasikatācite
deśabhāge same citre svargoddeśasamaprabhe
- 12
श्रिया जुष्टं महावृक्षं न्यग्रोधं परिमण्डलम्
शाखाभिर् अनुरूपाभिर्भूषितं छत्रसंनिभम्
śriyā juṣṭaṃ mahāvṛkṣaṃ nyagrodhaṃ parimaṇḍalam
śākhābhir anurūpābhirbhūṣitaṃ chatrasaṃnibham
- 13
तस्य मूलं सुसंसिक्तं वरचन्दनवारिणा
दिव्यपुष्पान्वितं श्रीमत्पितामहसदोपमम्
tasya mūlaṃ susaṃsiktaṃ varacandanavāriṇā
divyapuṣpānvitaṃ śrīmatpitāmahasadopamam
- 14
तं दृष्ट्वा गौतमः प्रीतो मुनिकान्तम् अनुत्तमम्
मेध्यं सुरगृहप्रख्यं पुष्पितैः पादपैर्वृतम्
तम् आगम्य मुदा युक्तस्तस्याधस्ताद् उपाविशत्
taṃ dṛṣṭvā gautamaḥ prīto munikāntam anuttamam
medhyaṃ suragṛhaprakhyaṃ puṣpitaiḥ pādapairvṛtam
tam āgamya mudā yuktastasyādhastād upāviśat
- 15
तत्रासीनस्य कौरव्य गौतमस्य सुखः शिवः
पुष्पाणि समुपस्पृश्य प्रववावनिलः शुचिः
ह्लादयन्सर्वगात्राणि गौतमस्य तदा नृप
tatrāsīnasya kauravya gautamasya sukhaḥ śivaḥ
puṣpāṇi samupaspṛśya pravavāvanilaḥ śuciḥ
hlādayansarvagātrāṇi gautamasya tadā nṛpa
- 16
स तु विप्रः परिश्रान्तः स्पृष्टः पुण्येन वायुना
सुखम् आसाद्य सुष्वाप भास्करश्चास्तम् अभ्यगात्
sa tu vipraḥ pariśrāntaḥ spṛṣṭaḥ puṇyena vāyunā
sukham āsādya suṣvāpa bhāskaraścāstam abhyagāt
- 17
ततो ऽस्तं भास्करे याते संध्याकाल उपस्थिते
आजगाम स्वभवनं ब्रह्मलोकात्खगोत्तमः
tato 'staṃ bhāskare yāte saṃdhyākāla upasthite
ājagāma svabhavanaṃ brahmalokātkhagottamaḥ
- 18
नाडीजङ्घ इति ख्यातो दयितो ब्रह्मणः सखा
बकराजो महाप्राज्ञः कश्यपस्यात्मसंभवः
nāḍījaṅgha iti khyāto dayito brahmaṇaḥ sakhā
bakarājo mahāprājñaḥ kaśyapasyātmasaṃbhavaḥ
- 19
राजधर्मेति विख्यातो बभूवाप्रतिमो भुवि
देवकन्यासुतः श्रीमान्विद्वान्देवपतिप्रभः
rājadharmeti vikhyāto babhūvāpratimo bhuvi
devakanyāsutaḥ śrīmānvidvāndevapatiprabhaḥ
- 20
मृष्टहाटकसंछन्नो भूषणैर् अर्कसंनिभैः
भूषितः सर्वगात्रेषु देवगर्भः श्रिया ज्वलन्
mṛṣṭahāṭakasaṃchanno bhūṣaṇair arkasaṃnibhaiḥ
bhūṣitaḥ sarvagātreṣu devagarbhaḥ śriyā jvalan
- 21
तम् आगतं द्विजं दृष्ट्वा विस्मितो गौतमो ऽभवत्
क्षुत्पिपासापरीतात्मा हिंसार्थी चाप्यवैक्षत
tam āgataṃ dvijaṃ dṛṣṭvā vismito gautamo 'bhavat
kṣutpipāsāparītātmā hiṃsārthī cāpyavaikṣata
- 22
राजधर्मोवाच
स्वागतं भवते विप्र दिष्ट्या प्राप्तो ऽसि मे गृहम्
अस्तं च सविता यातः संध्येयं समुपस्थिता
rājadharmovāca
svāgataṃ bhavate vipra diṣṭyā prāpto 'si me gṛham
astaṃ ca savitā yātaḥ saṃdhyeyaṃ samupasthitā
- 23
मम त्वं निलयं प्राप्तः प्रियातिथिर् अनिन्दितः
पूजितो यास्यसि प्रातर्विधिदृष्टेन कर्मणा
mama tvaṃ nilayaṃ prāptaḥ priyātithir aninditaḥ
pūjito yāsyasi prātarvidhidṛṣṭena karmaṇā

