19 shlokas
- 1
देवस्थान उवाच
अत्रैवोदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम्
इन्द्रेण समये पृष्टो यद् उवाच बृहस्पतिः
devasthāna uvāca
atraivodāharantīmam itihāsaṃ purātanam
indreṇa samaye pṛṣṭo yad uvāca bṛhaspatiḥ
- 2
संतोषो वै स्वर्गतमः संतोषः परमं सुखम्
तुष्टेर्न किंचित्परतः सुसम्यक्परितिष्ठति
saṃtoṣo vai svargatamaḥ saṃtoṣaḥ paramaṃ sukham
tuṣṭerna kiṃcitparataḥ susamyakparitiṣṭhati
- 3
यदा संहरते कामान्कूर्मो ऽङ्गानीव सर्वशः
तदात्मज्योतिर् आत्मैव स्वात्मनैव प्रसीदति
yadā saṃharate kāmānkūrmo 'ṅgānīva sarvaśaḥ
tadātmajyotir ātmaiva svātmanaiva prasīdati
- 4
न बिभेति यदा चायं यदा चास्मान्न बिभ्यति
कामद्वेषौ च जयति तदात्मानं प्रपश्यति
na bibheti yadā cāyaṃ yadā cāsmānna bibhyati
kāmadveṣau ca jayati tadātmānaṃ prapaśyati
- 5
यदासौ सर्वभूतानां न क्रुध्यति न दुष्यति
कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्म सम्पद्यते तदा
yadāsau sarvabhūtānāṃ na krudhyati na duṣyati
karmaṇā manasā vācā brahma sampadyate tadā
- 6
एवं कौन्तेय भूतानि तं तं धर्मं तथा तथा
तदा तदा प्रपश्यन्ति तस्माद्बुध्यस्व भारत
evaṃ kaunteya bhūtāni taṃ taṃ dharmaṃ tathā tathā
tadā tadā prapaśyanti tasmādbudhyasva bhārata
- 7
अन्ये शमं प्रशंसन्ति व्यायामम् अपरे तथा
नैकं न चापरं केचिद् उभयं च तथापरे
anye śamaṃ praśaṃsanti vyāyāmam apare tathā
naikaṃ na cāparaṃ kecid ubhayaṃ ca tathāpare
- 8
यज्ञम् एके प्रशंसन्ति संन्यासम् अपरे जनाः
दानम् एके प्रशंसन्ति केचिद् एव प्रतिग्रहम्
केचित्सर्वं परित्यज्य तूष्णीं ध्यायन्त आसते
yajñam eke praśaṃsanti saṃnyāsam apare janāḥ
dānam eke praśaṃsanti kecid eva pratigraham
kecitsarvaṃ parityajya tūṣṇīṃ dhyāyanta āsate
- 9
राज्यम् एके प्रशंसन्ति सर्वेषां परिपालनम्
हत्वा भित्त्वा च छित्त्वा च केचिद् एकान्तशीलिनः
rājyam eke praśaṃsanti sarveṣāṃ paripālanam
hatvā bhittvā ca chittvā ca kecid ekāntaśīlinaḥ
- 10
एतत्सर्वं समालोक्य बुधानाम् एष निश्चयः
अद्रोहेणैव भूतानां यो धर्मः स सतां मतः
etatsarvaṃ samālokya budhānām eṣa niścayaḥ
adroheṇaiva bhūtānāṃ yo dharmaḥ sa satāṃ mataḥ
- 11
अद्रोहः सत्यवचनं संविभागो धृतिः क्षमा
प्रजनः स्वेषु दारेषु मार्दवं ह्रीर् अचापलम्
adrohaḥ satyavacanaṃ saṃvibhāgo dhṛtiḥ kṣamā
prajanaḥ sveṣu dāreṣu mārdavaṃ hrīr acāpalam
- 12
धनं धर्मप्रधानेष्टं मनुः स्वायंभुवो ऽब्रवीत्
तस्माद् एवं प्रयत्नेन कौन्तेय परिपालय
dhanaṃ dharmapradhāneṣṭaṃ manuḥ svāyaṃbhuvo 'bravīt
tasmād evaṃ prayatnena kaunteya paripālaya
- 13
यो हि राज्ये स्थितः शश्वद्वशी तुल्यप्रियाप्रियः
क्षत्रियो यज्ञशिष्टाशी राजशास्त्रार्थतत्त्ववित्
yo hi rājye sthitaḥ śaśvadvaśī tulyapriyāpriyaḥ
kṣatriyo yajñaśiṣṭāśī rājaśāstrārthatattvavit
- 14
असाधुनिग्रहरतः साधूनां प्रग्रहे रतः
धर्मे वर्त्मनि संस्थाप्य प्रजा वर्तेत धर्मवित्
asādhunigraharataḥ sādhūnāṃ pragrahe rataḥ
dharme vartmani saṃsthāpya prajā varteta dharmavit
- 15
पुत्रसंक्रामितश्रीस्तु वने वन्येन वर्तयन्
विधिना श्रामणेनैव कुर्यात्कालम् अतन्द्रितः
putrasaṃkrāmitaśrīstu vane vanyena vartayan
vidhinā śrāmaṇenaiva kuryātkālam atandritaḥ
- 16
य एवं वर्तते राजा राजधर्मविनिश्चितः
तस्यायं च परश्चैव लोकः स्यात्सफलो नृप
निर्वाणं तु सुदुष्पारं बहुविघ्नं च मे मतम्
ya evaṃ vartate rājā rājadharmaviniścitaḥ
tasyāyaṃ ca paraścaiva lokaḥ syātsaphalo nṛpa
nirvāṇaṃ tu suduṣpāraṃ bahuvighnaṃ ca me matam
- 17
एवं धर्मम् अनुक्रान्ताः सत्यदानतपःपराः
आनृशंस्यगुणैर्युक्ताः कामक्रोधविवर्जिताः
evaṃ dharmam anukrāntāḥ satyadānatapaḥparāḥ
ānṛśaṃsyaguṇairyuktāḥ kāmakrodhavivarjitāḥ
- 18
प्रजानां पालने युक्ता दमम् उत्तमम् आस्थिताः
गोब्राह्मणार्थं युद्धेन सम्प्राप्ता गतिम् उत्तमाम्
prajānāṃ pālane yuktā damam uttamam āsthitāḥ
gobrāhmaṇārthaṃ yuddhena samprāptā gatim uttamām
- 19
एवं रुद्राः सवसवस्तथादित्याः परंतप
साध्या राजर्षिसंघाश्च धर्मम् एतं समाश्रिताः
अप्रमत्तास्ततः स्वर्गं प्राप्ताः पुण्यैः स्वकर्मभिः
evaṃ rudrāḥ savasavastathādityāḥ paraṃtapa
sādhyā rājarṣisaṃghāśca dharmam etaṃ samāśritāḥ
apramattāstataḥ svargaṃ prāptāḥ puṇyaiḥ svakarmabhiḥ

